Aliantza Atlantikoa, militarismoa eta gerra

Javier Zulaika, Gerrarik Ez-eko kidea

Gaur 40 urte betetzen dira Euskal Herrian NATOn jarraitzearen aurkako botoa nagusitu zen erreferendumetik. Eta iruditzen zaigu une egokia dela gure sarrerak aliantza horretan zer ekarri duen aztertzeko, eta gure bertan jarraitzeak ezkerrari planteatzen dizkion erronkez hausnartzeko. Hori guztia, sistema kapitalistaren eta haren nagusitasun formaren krisiak markatutako nazioarteko testuinguru batean. Testuinguru horretan, gerraren erabilera gero eta ohikoagoa bihurtu da: horren adibide dira Ukraina, Gazako genozidioa, Venezuelarekiko tentsioak, Ekialde Hurbileko gatazka edo Nazio Batuak bezalako nazioarteko erakundeen ahultzea.

Has gaitezen oinarrizko galdera batekin: zergatik existitzen da oraindik NATO?

1991n, Berlingo Harresia erori ondoren eta Gerra Hotzaren amaierarekin batera, Varsoviako Ituna desegin zen, hamarkadetan nazioarteko politika markatu zuen blokeen arteko konfrontazioari amaiera emanez. Hala ere, Estatu Batuek eta NATOk Aliantza Atlantikoa mantendu eta Ekialdeko Europara zabaltzeko hartu zuten erabakiak, praktikan, Europan blokeen logika berriz ezartzea ekarri zuen; oraingoan, ordea, konfrontazio ardatza NATOren eta Errusiaren artekoa zen.

Kontinentearen zatiketa geopolitiko hori mantentzeko estrategia Estatu Batuen nazioarteko nagusitasuna gordetzeko borondatearekin lotu zen. Testuinguru horretan, AEBetako kanpo politikan eragin handia izan zuten zenbait pertsonak, tartean Zbigniew Brzezinskik, 1990eko hamarkadan NATO Ekialdeko Europara zabaltzearen alde egin zuten, eta Eurasian Estatu Batuen nagusitasuna mantentzearen garrantzia azpimarratu zuten.

Bete gabeko promesak eta entzun ez ziren ohartarazpenak

1990ean, Alemaniaren bateratzearen negoziazioetan, Estatu Batuetako eta Mendebaldeko Alemaniako agintariek Mikhail Gorbatxovi adierazi zioten NATO ez zela “hazbete bakar bat ere” ekialderantz zabalduko. Hala ere, konpromiso hori ez zen inoiz itun formal batean jaso, eta urteek aurrera egin ahala Aliantza Atlantikoa Ekialdeko Europara hedatzen joan zen.

Zabalkunde horren hasieratik, AEBetako hainbat diplomatikok eta akademikok arrisku horiez ohartarazi zuten. Horien artean dago John Mearsheimer irakaslea; haren ustez, NATO Errusiaren mugetara zabaltzeak Moskuren erreakzioa eragin zezakeen, baldin eta Errusiak bere ahalmen ekonomiko eta militarra berreskuratzen bazuen.

Gaur egun, ohartarazpen horiek nolabait islatzen dira Ukrainako gerran eta Europako gobernu askok Errusiarekiko konfrontazioaren aurrean gastu militarra handitzeko egiten dituzten dei etengabeetan. Egia da Mosku Ukrainaren inbasioaren erantzule dela, baina egia da, halaber, NATOren hedapenak eta Errusiaren eta Mendebaldearen arteko harremanen okertzeak gaur egungo konfrontazio testuingurua sortzen lagundu dutela.

Ondorioak

1986an, Euskal Herrian NATOren aurka bozkatu genuen, uste genuelako ez zuela Europan bakea bermatzen eta Estatu Batuen botere militar, politiko eta ekonomikoaren menpe jartzen gintuela. Zoritxarrez, ondorengo gertaerek kezka horietako asko berretsi dituzte.

Gaur egungo nazioarteko dinamikaren ondorio ikusgarrienetako bat Europako herrialdeetan gastu militarra handitzeko dagoen presioa da. Estatu Batuek, bereziki Donald Trumpen presidentetzan, behin eta berriz eskatu dute NATOko herrialdeek defentsarako aurrekontuak nabarmen handitzea.

Horrek izan ditzakeen ondorioez jabetzeko, segurtasunari eta armamentuari buruzko ikerketa-zentroek eta nazioarteko erakundeek –tartean Stockholmeko Bakearen Ikerketarako Nazioarteko Institutuak (SIPRI)– adierazi dute Europako gastu militarra nabarmen handitu daitekeela datozen urteetan. Hazkunde hori, kasu askotan, osasuna, hezkuntza, pentsioak, nekazaritza edo klima-aldaketaren aurkako politikak bezalako arloetan murrizketak eginez finantzatzeko planteatzen da.

NATOren etorkizuna

Azken urteetan, AEBetako hainbat arduradun politikok planteatu dute Mendebaldearen gaitasun industriala eta teknologikoa indartu behar dela, baita mineral kritikoak bezalako baliabide estrategikoen hornidura-kateak bermatu ere, munduko ekonomiaren barruan beste potentziekin lehiatzeko.

Ikuspegi horrek eztabaida pizten du NATOren rolaren inguruan nazioarteko agertoki berrian: ez bakarrik aliantza militar defentsibo gisa, baizik eta eskualde eta mundu mailako lehia geopolitiko zabalago baten barruan eragin ekonomiko eta politikoa bermatzeko tresna gisa ere.

Testuinguru horretan, nazioarteko politikaren zenbait joerek iraganeko praktikak gogorarazten dituzte, baliabide estrategikoen kontrol ekonomiko eta politikoarekin lotutakoak.

Horregatik guztiagatik, NATOren rolaren, militarismoaren eta potentzia handien kanpo politikaren inguruko eztabaidak garrantzi handia hartu du berriro.

Testuinguru honetan, Espainiako gobernuak Iranen aurkako balizko esku-hartze militar baten aurka agertu izana elementu positibotzat jo daiteke. Hala ere, PSOEren jarrera askorentzat kontraesankorra da: alde batetik Estatu Batuen nazioarteko jokabide jakin batzuk kritikatzen ditu, baina bestetik Espainiako Estatua NATO bezalako egitura militarretan mantentzen du.

Azkenik, bizi dugun aro historiko berri honetan, gerraren eta kolonialismoaren aurkako borrokak garrantzi estrategikoa hartzen du ezker politiko eta sozialarentzat. Dagoen kontzientzia antimilitarista sustatu eta mobilizatu behar dugu; bestela, militarismoa eta gerra izango dira bizi dugun mundua aldatuko dutenak.