Ana Mezori elkarrizketa: “Pentsiodunen borroka eta pentsioen etorkizuna Euskal Herrian” (1. zatia)

Larrabetzu, 2024ko abuztuaren 10a

Elkarrizketa Ana Mezo Basaras Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduko kidearekin. EHPMko emakumeen asanbladen dinamizatzailea da, eta EHPMren prentsaurrekoetan dinamizatzaile lanak egiten ditu.

Elkarrizketa luzea denez, 2 zatitan argitaratuko dugu, bigarren zatia datorren ostegunean, hilak 15, argitaratuko da.

1) Galdera – Pentsiodunen aldeko mobilizazioen eragilea 2017ko uztailaren 28ko Errege Lege Dekretua izan zen, Mariano Rajoy gobernuan zegoenean.

Erantzuna – Mobilizazioen eragilea Fatima Bañezek pentsiodun guztiei bidali zien gutuna izan zen, pentsioaren igoera 2018. urterako % 0,25ekoa izango zela jakinaraziz. Hau izan zen edalontzia bete zuen tanta. Pentsiodun kopuru handi batentzat pentsioak jada iraingarriak ziren, eta gainera, aurreko urteetako kudeaketak okerrera egin zuen.

Zentzugabekeria horren aurrean, 2018ko urtarrilaren 15ean, modu espontaneoan eta sareen bidez, jendea Bilbon kontzentratzen hasi zen, eta ia zazpi urte geroago astelehenero egiten jarraitzen dugu Hego Euskal Herriko 70 herri eta auzo ingurutan.

2) Gald. – Harrezkero euri asko egin du, baina hori baino lehen, mugimendurik ba al zegoen? Zerbait sumatzen zenuten?

Erantzuna – Data horiek baino lehen kezka, ondoeza eta beste hainbat gauza izan ziren. Zerbait baino gehiago zegoen. Haserrea zegoen pentsioen egoera atzeraka zihoalako, batez ere bi erreformetatik (Jose Luis Rodriguez Zapateroren 2011koa eta Mariano Rajoyren 2013koa).

Testuinguru horretan, ekimen garrantzitsuenetako bat Hego Euskal Herri osoan 2015ean sinadurak biltzea izan zen. Sinadura bilketa horrek Legegintzako Herri Ekimen bat bermatzen zuen, eta pentsioen osagarritasuna eskatzen zen 1.080 euroan.

Nire kasuan, ni oraindik ez nintzen pentsioduna, baina uste dut Arriagatik Bilboko Plaza Biribilera igotzen den zubian egun ugarietako batean jarri zen mahai batean ere sinatu nuela.

3) Gald.- Laburpen txiki bat egin diezagukezu ibilbide honetako mugarri garrantzitsuenei buruz? Sei urteko borroka laburtu arren…

Erantzuna – Sei urte eta erdiko borroka da. Nire ustez, borroka interesgarria izateaz gain, pertsonen ongizatea nabarmen hobetzen lagun dezake.
Borrokak oso aldarrikapen-taula ezaguna du, eta oso alderdi garrantzitsuak ditu. Aldarrikapen horietako batzuk gaur egungo pentsiodunei dagozkie:
1.080 €-ko gutxieneko pentsioa, % 100eko alargun-pentsioa, 40 urteko kotizazio-zigorra ez ezartzea, etab. Baina bada herritar guztiei dagokien beste zati bat.

Hego Euskal Herrian gutxi gorabehera 220.000 pentsiodun ari dira 1.080 €baino gutxiago kobratzen, eta gehienak emakumeak badira, genero-arrakalaz ari gara. Genero-arrakala egoteko arrazoietako bat da emakume horiek zaintza-lanetan jardun dutelako eta gutxi edo batere kotizatu ez dutelako.

Gaur egun lan-munduan dagoen prekarietateak eta zainketen gaia ez konpontzeak genero-arrakala izaten jarraituko dute. Neurriak lehenbailehen hartu behar dira.

Baina beste borroka batzuetan ere izan gara edo lagundu dugu. Pandemian zehar erakundeen hutsuneak salatzen ditugu. Osasun arloan eta zerbitzu soziosanitarioetan izandako murrizketak salatu ditugu, baita argindarraren prezioaren igoera ere.

Banku-zerbitzuen murrizketei dagokienez, hainbat herri eta gunetan agertu gara, eta mozioak aurkeztu ditugu 200 udal baino gehiagotan.
Estatu mailako ekintza-unitate batean beste herri eta komunitate batzuetako pentsiodunekin batera parte hartzen dugu.

Azken urte honetan garrantzi handiko ekimenak egin ditugu:
* BertsoPentsioa, ia 60 pentsiodunen partaidetzarekin bertsoak egiten, eta azken ospakizunean sariak eta diplomak banatu zitzaizkien parte-hartzaileei, baita herri-bazkaria ere Tolosan, 400 pertsonarekin.
* Udaletan eta Batzar Nagusietan mozioak aurkeztu dira, EAEko gobernuari 1.080 €-ko pentsioak osatzeko presioa egin diezaioten eskatzeko.
* Maiatzaren 23an eta 24an Europar Batasuneko herri eta komunitateei buruzko jardunaldiak egin genituen.
Eta, orain arte bezala, langileen mobilizazioak bultzatzen jarraitu dugu, bai eta emakumeen eta gizonen arteko eskubideen berdintasunaren aldeko eta genero-indarkeriaren aurkako mobilizazioetan parte hartzen ere.

4) Gald. – 1.080 euroko gutxieneko pentsioa. Pertsona batzuek esan dute zifra eguneratu egin beharko litzatekeela (1.237 euroko gutxieneko pentsioa).

Erantzuna – Bai, hala da, eta eskaera hori astelehenetako kontzentrazioetan egiaztatu dugu. Europako Gutun Sozialaren irizpideei dagokienez, aspalditik zaharkituta geratu den gaia da, eta, beraz, planteatu eta eztabaidatu egingo da.

Gertatzen da 1.080 €gorpuzten joan dela eta “bizitza propioa” duela. Zifra eman bezain laster, herritarrek badakite zertaz ari garen. Bestalde, eta askoz garrantzitsuagoa, lehen aipatu dudan bezala, 220.000 pertsonak jasotzen dute kopuru horretatik beherako pentsioa.

Madrilen borrokatu eta exijitu dugu pentsio guztiak gutxienez 1.080 €izatea. Eta hori lortzen ez den bitartean, kopuru horretara iristen ez diren pentsioak 1.080 €-tan osatzeko eskatzen diegu Iruñeko eta Gasteizko gobernuei.
Dena dela, bada Herri Ekimen Legegile bat (HEL) udazkenean martxan jarriko duguna Gasteizko gobernuari eskaera formalagoa egiteko. Eskaera horrek ez du zenbateko zehatzei buruz hitz egingo, baizik eta praktikan jarri beharreko irizpideei buruz, urte batetik bestera gutxieneko pentsioa zaharkituta gera ez dadin.

5) Gald.- Testuinguru horretan, sindikatuek zerbait esan edo egin beharko lukete, pentsioa gutxieneko soldatari eta batez besteko soldatari lotuta baitago (Europako Gutun Sozialaren arabera). Harremanetan al zaudete sindikatuekin?

Erantzuna – Sindikatuekin harremanak maiz izaten dituen mugimendua gara.
Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutuneko partaideekin eta gutun horretakoak ez diren beste batzuekin bildu ohi gara.
Ildo horretan, sindikatuen funtzioa eta gurea desberdinak dira, baina beti bat gatoz prekarietatearen gaiari heltzen diogunean, pentsiodunak libre ez dauden gaia delako, edo Lanbide arteko Gutxieneko Soldataz ari garenean, soldata eta pentsioa elkarri lotutako binomioa direlako.

Kezkatzen gaituzten beste gai eta esparru batzuk ere jorratzen ditugu. Europak esaten duenaren berri izan behar dugu, eta Europak presio handia egiten die estatuei pentsioak hobetzeko “adeitsuegiak” izan ez daitezen.
Oro har, Europako herrialde gehienetan, pentsiodunen kopuruak gora egiten du, eta gastu horrek murriztu egiten ditu zuzenean edo zeharka enpresarien eta beste botere batzuen irabazietarako egin daitezkeen inbertsioak. Eta ezin dute onartu, noski.

6) Gald. – Pentsiodunen (pentsioak) eta adinekoen mundua bankuen eta abarren desira-objektu izan da (negoziogile deitu diezaiegun), ez al da berria, ala bai?

Erantzuna- Hau ez da berria. Pentsiodunen Mugimenduaren bosgarren. urteurrenean argitaratu zen aldizkarian idatzi genuen. Froga objektiboak daude esaten duguna baieztatzeko. Betidanik, banku handiak Pentsio Sistemaren finantza-baliabideak kudeatzeko helburua lortu nahi izan du, horrekin negozioa egiteko.

Hori lortzeko, pentsio publikoak murriztu eta pentsio-plan pribatuak eskaini behar dira, plan horietan sartzen diren pertsonentzat zerga-abantailak dituztenak. 2011ko eta 2013ko erreformek bankuen planteamendu horretan laguntzen dute.

7) Gald. – Duela hilabete batzuk estatuko pentsiodunen hainbat elkarte eta mugimendu bildu ziren Bilbon. Balorazio bat?

Erantzuna – Pentsiodunen plataforma eta mugimenduek eta Europar Batasuneko hainbat herritako sindikatuek positiboki baloratzen dugu Sarrikon, Bilbon, UPV/EHUn egindako topaketa.

Europako lurraldeetan pentsio-sistema berdina ez dela jakinda ere, diagnostikoan oso bat datoz:
Zerbitzu publikoen prestazioak murrizteko arazoak, erosteko ahalmenaren galera oso argiekin, prekarietatea handitzea, gutxieneko pentsio eskasak ezartzea, genero-arrakala orokorki egotea, eta abar. Beraz, diagnostiko horren aurrean, argi geratu zen murrizketei aurre egiteko erabakia, eta, gure aukeren barruan, modu bateratu batean, hurrengo hilabeteetan zehazteke dagoen Europa mailako ekimenen batekin.

…