“Ana Tere Díaz: ‘Emakume pentsiodunak zaintza duinak eta bidezko pentsioak izateko eskubide unibertsal baten alde borrokatzen gara”

Elkarrizketa Ana Tere Díazi: Euskal Herriko Emakume Pentsiodunen Asanbladako kide eta sustatzailea da.

MPEHko eta Arabako Pentsionistak Lanean (APL) elkarteko militantea ere bada, eta elkarte bereko emakumeen taldean parte hartzen du.

“Zaintzak eta duintasun-pentsioa “1080 €Ya” tituluarekin Emakume Pentsiodunen III. Batzarra egin zenuten.

Galdera – Bete dituzu espero zenituen aurreikuspenak?

Erantzuna – Batzarra antolatzen aritu ginen emakume-taldetik geroago egin genuen balorazioaren arabera, eta nire ikuspuntutik, Bergarako Batzarrak egun hartan genituen helburuak eta aurreikuspenak bete eta gainditu zituen. Ez bakarrik parte hartu zuten emakumeen kopuruagatik (130), baita jardunaldia nola egin zen eta eztabaidaren aberastasunagatik ere. Bergarako lankideek kontu handiz prestatu zuten aurkezpena, aurkeztu ziren dokumentuak lantaldeetan eztabaidatu ziren eta handik atera ginen adostasunezko material batekin, ondoren plazetan, komunikabideetan eta abarretan zabaldu ahal izan dugun Zainketei buruzko Dekalogoan islatu zena.

Eguna borobiltzeko, asko bazkaltzen geratu ginen, eta giro lasaia sortu zen, gure arteko harremanak hobetzen laguntzen duena, borroka berean gauden lankideen arteko harremanak estutzen laguntzen duena, eta energia txute bat eman zigun beste urtebetez guztiontzako pentsio duinen alde borrokatzen jarraitzeko. Jakina, ez da autokonplazienteak izan behar, eta gauza batzuk hobetu behar dira IV. Batzarrerako, udazkenerako aurrera ateratzea espero baitut.

Ez da ahaztu behar III. Asanblada horretan genuen beste erronka bat Azaroaren 30eko Greba Orokorrerako gure babesa eta parte-hartze aktiboko konpromisoa ematea zela. Izan ere, EHPMko emakume asko ari ginen erakunde horretan parte hartzen, emakume pentsiodun gisa ditugun helburuak oso kontuan har zitezen. Eta horrela izan zen.

Galdera – 2023ko urriaren 20an, batzar horretan zainketei buruz onartutako dekalogoa aurkeztu zuten.

Erantzuna – Esan behar dut urrikoa egin genuen III. Batzarra izan zela. I Bilbon izan zen, II Gasteizen eta III Bergaran. Egia esan, 3 batzarretan eztabaidarako material bat egon zedin lan egin dugu, eta oinarrizko dokumentu batzuk partekatu ahal izan ditugu, herrialdeetan zabaltzeko. Bilbokoan, emakumeek EHPMn parte hartzearen gaia landu zen. Gasteizkoan alarguntasun-pentsioa (oraindik sakontzeke dugun gaia), feminizatutako sektoreetan (Superberriak edo kontserbagintza) izandako borroka arrakastatsu batzuk, sektore feminizatuetako prekarietatea eta, bereziki, migratutako eta arrazializatutako etxeko langileen sektoreko prekarietatea aztertzen ditugu.

III. Batzarrean zainketen gaian sakondu behar zela iruditzen zitzaigun. Lehenik eta behin, gertutik ukitzen gaituelako, zaintzen duten pertsona gehienak emakumeak gara, eta hori da emakume askok jasotzen dituzten pentsio baxuen arrazoietako bat. Bestalde, ez gaude batere ados zaintza-sistemarekin.

Etengabe ikusten da zainketak pribatizatzen jarraitzeko asmoa, eta negoziotzat hartzen dira, eta ez herritarren eskubidetzat. Horregatik, azpimarratu nahi dugu zaindu beharreko eskubide unibertsala izan behar duela, eta ez dagoela zure egoera ekonomikoaren mende, ez lurralde historikoaren mende, ez bizi zaren udalaren mende. Eta, noski, egoitza duin eta nahikorik ez badago, etxez etxeko laguntza-zerbitzua pribatizatuta dago eta prekarietate-egoeran dauden langileak daude… azkenean, emakumeek bizkarrean kargatzen jarraitzen dute etxeetan, familia osoaren zaintzarekin, baita biloben zaintzarekin ere. Zainketa-lanetan gizonen erantzunkidetasunaren beharra ere islatzen dugu. Gizon batzuek parte hartzen dute, baina askok ez dute zigilurik jotzen. Dekalogoa emakume guztientzako pentsio duin baten eskakizunarekin ixten dugu, aitortu gabeko zaintzaileak izan baitira. Gutxienez 1080 € dagoeneko.

G – Martxoan harrera egin zieten Miren Elgarresta Emakundeko zuzendariak eta Miren Josune Irabain erakundeko idazkari nagusiak.

E – Bai, guk azalduko genuen nor garen, zer egiten dugun, dekalogoa aurkeztu eta Bergarako batzarraren berri emango genuen. Interesgarria iruditu zitzaigun, halaber, zainketen arloan ditugun aldarrikapenak ezagutzea, 1.080 €-ko gutxieneko pentsio baten premia, hainbat arlotan (osasuna, egoitzak, zaintzak) politika pribatizatzaileekin dugun desadostasuna. Azkenik, erakunde arteko mahai bat ere eskatu nahi genuen gaiaren inguruan, HG feministatik ateratzeko aldarrikapena, azaroaren 30ean…

Haiek, normala den bezala, gure presentzia eskertu zuten eta xaboi pixka bat eman ziguten gure jarduerengatik. Gure dekalogoa Aholku Batzordean aurkezteko konpromisoa hartu zuten, aztertzeko. Gure elkartea emakume gisa erregistratzea ere gomendatu ziguten, foroetan parte hartzeko, dirulaguntzak lortzeko…

Azpimarratu zuten Emakundek ez duela erabakitzen, eskumenak aldundienak eta udalenak direla. Tira, baloiak kanpoan… Eta 1.080 euroko gutxieneko pentsioaren aurrean, berriro planteatu dute pentsio baxuak DSBEarekin osatzea. Diskurtso asko eta konpromisorik ez. Hori bai, bilera adeitsua izan zen, ezin bestela izan. Bilera horretatik, hainbat erakunderekin egindako beste bilera askotatik bezala, aurrerapenetan gauzatzeko itxaropen gutxirekin atera ginen. Egunetik egunera gero eta argiago daukat mobilizazioa eta geure indarretan konfiantza izatea besterik ez dugula konkistatuko.

G – Zein izan zen Batzarretik helarazi zuten mezua.

E – Lehenik eta behin, emakume pentsiodunak oso konprometituta eta presente gaude EHPMn. Lantalde hori osatu izanak aukera eman digu emakumeen eta herrialde guztien artean gehiago kontrastatzeko eta aberasteko. Emakume pentsiodunen eta adinekoen egoerari dagokionez, puntu komun asko daude, eta horiei buruz hausnartzen ari gara. Batzuetan ez gara nahi adina iristen, EHPMren dinamikak, astelehenetako mobilizazioekin, jarduerekin eta Mugimenduaren sormenarekin berarekin, asko baita, oso aktibo jartzen gaituelako kalean.

Zaintza duinen eskakizunari buruzko Dekalogoarekin, denoi eragiten digun gai bat aztertu genuen, baina, bereziki, emakumeei eta adineko emakumeei eragiten diena.

Adineko emakumeok bizitzan zehar zaindu ditugu gure seme-alabak, gure bikotekidea, gure amak, gurasoak eta adineko beste senide batzuk… eta orain gure bilobak. Askotan zaindu dugu besteen zaintza lehenetsiz eta norberaren zaintza ahantziz. Zainduak izan beharra gertu dugun honetan, guztiz bidegabea eta despertsonalizatua den zaintza-sistema baten aurrean gaude, aberasteko pribatizazioa azpimarratzen duena, eta ez pertsona guztientzako zaintza bidezko, duin eta kalitatezko sistema bat.

Zainketarako eskubideak unibertsala izan behar du, zure egoera ekonomikoaren, zure familia-egoeraren eta bizi zaren herrialde edo udalerriaren mende egon ez dadin. Gaur egun alde handiak daude faktore horien arabera. Etxeko zainketen gaia oso eztabaidatua izan zen batzarrean, zaintza horiek etxean idealizatzeko joera dugulako. Guk esaten dugu ezin direla familiako emakumeak edo kontratatutako emakumeak izan, askotan migratuak eta baldintza eskasetan. Etxeko zaintzak profesionalizatua, integrala eta kudeaketa publikokoa izan behar du. Etxeko Laguntza Zerbitzuak berebiziko garrantzia du hemen. Baina zer aurkitu dugu? Araban, etxez etxeko laguntza-zerbitzuaren % 100 pribatizatuta dago, emakume langileen lan-baldintzak oso txarrak dira eta zailtasun handiak dituzte elkar ezagutzeko, antolatzeko, koordinatzeko… Bakardadean egindako lana da. Familiek eta artatutako pertsonek oso ondo baloratzen dute zerbitzua, baina oso balorazio negatiboa ematen zaie erakundeekiko harremanei eta komunikazioari. Bestalde, ez dago geriatrarik, ez dago fisiorik, ez dago terapeuta okupazionalik, psikiatriarik eta psikologiarik…

Gertatzen da, halaber, etxean beharrezko zaintzak eman ezin izatea eta egoitza-baliabideak erabili behar izatea. Bada, beste gai handi bat. Gure ustez publikoak izan behar duten egoitzak eta eguneko zentroak, kudeaketa publikoa dutenak eta zaintzaren kalitatea lehenesten dena guztiz kontrakoa da. Alor horretan, enpresa pribatuak eta funts putreak irabazten ari dira. Zerbitzu txarrak, gizatasuna galtzea, masifikazioa, egoiliarren inguruetatik urrun egotea, ratio eskasak… Era berean, ez da ahaztu behar emakume langileen baldintzek ez dutela asko desiratzen. Adibidez, Araban, lotsagarria da egoitza-plazen % 65 pribatuak izatea. Kezkatuta gaude, badakigulako egoitza pribatu gehienetan arretaren kalitatea nahiko defizitarioa dela. Egoiliarrei arreta emateko langileen ratioek ez dituzte benetako beharrak betetzen, zerbitzu medikoak, batzuetan, ez dira existitzen… Eta egoitza pribatuetako langile horien lan-baldintzak ere izugarri kezkatzen gaitu, gehienak emakumeak, baldintza eskandalagarriak baitira. Araban ez dute probintzia-hitzarmenik, eta Gipuzkoarekin alderatuta, langile gutxiago dituzte pertsona gehiago artatzeko, urtean 200 ordu gehiago lan egiten dute eta hilean 640 €gutxiago kobratzen dituzte. Testuinguru horretan, publiko egiteko eta zaintza duintzeko borrokak garrantzi handia du pentsiodunentzat, batez ere, urte batzuen buruan zainketa-zerbitzu horien erabiltzaile izango baikara.

Batzarrean interes berezia piztu zuen beste gai bat izan zen zaintza ezin dela emakumeen kontua izan, ezta familia-kontu hutsa ere. Ezin da emakumeen betebeharra izan, erakundeek erantzun beharreko gizarte-erantzukizuna da. Aldi berean, lan ideologiko bat egin behar da zaintzak emakumeen kontua eta lan hori direla dioen ideia apurtzeko, belaunaldi gazteen artean zein helduenen artean. Horrek lan-mundua berrikustea ere eskatzen du, zaintza-harremanei, lanaldiaren murrizketari eta malgutasunari erantzun ahal izateko, guztiok zainketa-lanetan inplikatzen lagun diezagukete.

G – Zeintzuk izango dira hurrengo urratsak?

E – Gu prest gaude orain arte landutakoaren ildoan sakontzeko, hau da, hausnarketa eta mobilizazioa. Gure esparrua EHPM da, eta testuinguru horretan mugitzen gara. 24/25 ikasturte honetarako prestatu den lan-planaren barruan, ekarpen handia egin behar dugu. Hasiera batean, astelehenetako mobilizazioak ditugu, bai eta gure denboraren zati handi batean lantzen ditugun beste mobilizazio batzuk ere. Ikasturte honetako erronka handienetako bat da emakume pentsiodunentzat berebiziko garrantzia duen ILPa aurrera ateratzea, gutxienez 1080 euroko gutxieneko pentsioa lortzeak pentsio baxuenei eragiten baitie, bereziki emakumeei. Ahalegin horri erantzukizun eta zorroztasun handiz erantzun behar zaio. Badira Madrilen urriaren 26an egin zen Euskal Herriko mugetatik ateratzen diren mobilizazioak ere, presentzia eta konpromisoa eskatzen duten aparteko ahaleginak direnak. Zainketen egoera erradiografiatzen jarraitzeko elkarte, sindikatu eta gizarte-eragileekin koordinazioak egiteko, denbora eta hausnarketa ere behar dira.

Mugimendu feministari dagokionez, zainketen ildoan sakontzen eta koordinatzen jarraitzen dugu, baita Azaroaren 30eko Greba Orokor Feministaren ondorioz sortutako ekintzetan ere. Herrialde eta herri bakoitzean dinamika propioak dauden arren, ahal den neurrian bat egiten saiatzen gara adierazitako data edo une horietan, eta elkarrekin komunikatuak egiten saiatzen gara data garrantzitsuen aurreko edo ondorengo astelehenerako, irailaren 18rako, esaterako, Soldata Berdintasunaren Mundu Egunerako. Guk data hori aprobetxatzen dugu agerian uzteko gizonen eta emakumeen arteko soldata-desberdintasun horrek zerikusi handia duela pentsioen genero-arrakalarekin. Eta, zalantzarik gabe, ikastaroan zehar, emakume pentsiodunei/adinekoei buruzko gure ikuspegi partikularra emateko aukerak sortuko dira, beste gai askotan: Osakidetza desegitea, Gazan gertatzen ari den genozidioa, eolikoen lurraldearen defentsa… Gainera, laster emakume pentsiodunen IV. Asanblada aurrera ateratzeko lanari ekingo diogu.

Eta horrela sei urte eta erdiz… Beraz, aurten indar handiagoz ekingo diegu mobilizazioei.

Oso ondo M. esker Ana Tere