Anbulantzien sintoma: “Ideologiak” Arrazoia itsutzen duenean

Puntu eta jarrai

Nafarroak arazo bat zuen garraio sanitarioarekin. Bidean sortu zuen, enpresa publiko bat, eta konpondu egin zuen. 2025eko maiatzean, 61 anbulantzia berri gatazkarik gabe funtzionatzen hasi ziren, 431 langile plantilla egonkorrean eta 15 oinarri operatibo. Itxurakeriarik gabe, aldarrikapen ideologikorik gabe. Arazo bat, irtenbide pragmatiko bat.

En la CAV llevamos años contemplando el espectáculo contrario: 169 ambulancias saboteadas, trabajadoras sin cobrar, 35% de absentismo laboral, 800.000 euros de deuda acumulada por La Pau. Y la respuesta del gobierno es mantener el sistema que genera el caos.

Erlijio pribatizatzailea

Pribatizazioa dogma bihurtu da EAJren eta PSEren artean EAEn. Berdin dio emaitzak ez ematea . Berdin dio diru gehiago balio badu. Berdin dio etengabeko gatazkak sortzen baditu. Bere horretan jarraitzen du, akatsa onartzeak esan nahiko lukeelako bi alderdiek duten ideologia neoliberala oker egon daitekeela onartzea, eta hori onartezina da azpikontratazioa nortasun politiko komun bihurtu dutenentzat.

Arteztea ahuleziatzat hartzen da. Hondamendiari eustea koherentzia da. Logika horrek zerbitzu publikoaren zentzua galarazten du: kontua ez da jada herritarra zerbitzatzea, ereduaren koherentzia zaintzea baizik, nahiz eta disfuntzionala izan.

Giza  zenbatekoa

Zifren atzean pertsonak daude. Azpikontratazio-enpresek ustiatutako langileak, hilabete honetan kobratuko duten ez dakitenak. Berandu irits daitekeen edo irits ez daitekeen anbulantzia baten zain dauden pazienteak. Beren tratamenduetarako garraio sanitarioaren mende dauden adinekoak, aurreikusi ezin den zerbitzu batekin topo egiten dutenak, zerbitzu hori kudeatzen dutenen gaitasunik ezaren biktima direnak.

Adineko batek dialisira iritsi behar duenean eta anbulantzia agertzen ez denean tailerrean dagoelako zulatutako pneumatikoak konpontzen, ez diote balio “merkatuaren eraginkortasunari” buruzko azalpenek. Adineko pertsona batek mediku-hitzordua bertan behera utzi behar duenean, zerbitzua berriz ere greban dagoelako, “zerbitzu publikoen modernizazioari” buruzko diskurtsoek ez dute kontsolatzen.

Porrotaren arkitektura

Osakidetzak azpikontratazioa sistema bihurtu du: baliabide nahikorik jartzen ez duten anbulantzia-enpresak, langileak eta produktuak eskapatzen dituzten garbiketa-kontratak, baliabide nahikorik ez duten mantentze-lanak, janari industriala zerbitzatzen duten ospitale-sukaldeak. Pribatizazio bakoitzak pribatizazio gehiago justifikatzen dituzten arazo berriak sortzen ditu. Buztanari hozka egiten dion arraintxoa da, baina bertsio administratiboan.

Beitiaren kasua EAJren funtzionamendu horren adibide da. Larrialdietako zuzendari izendatu zuten, asistentzia-esperientzia garrantzitsurik gabe; zalaparta kontrolaezina zenean, kargutik kendu zuten, eta, ondoren, beste lanpostu batean jarri zuten, eragozpenik sortzen ez duen posturen batean. Ate birakariek funtzionatzen dute: gorantz egiten du, alboetara egokitzen da. Sistemak bere burua babesten du.

Enpresa Birziklapenaren Gurpil Zoroa

Ironia barregarri bihurtzen da ohartzen garenean Bizkaiko hondamendia “konpontzeko” aukeratutako enpresetako bat Ambulancias Baztán Bidasoa dela, publizitatea egin aurretik Nafarroan aritzen zen enpresa bera. Enpresa horrek lau hilabeteko greba, hitzarmenak sinatu osteko kaleratzeak eta lan giro toxikoa pilatu zituen Nafarroako lurraldean, Foru Gobernuak Bidean sortzeko erabakia hartu zuenean.

Nafarroak zerbitzua iragarri zuenean, enpresa pribatuetako 400 langileak subrogatu zituen, Baztan Bidasoa barne, haien lan-baldintzak hobetuz. Hau da, Nafarroako sektore publikoak etengabeko gatazkak sortzen zituen enpresa bateko langileak erreskatatu behar izan zituen.

Orain, enpresa hori bera Bizkaian “Bizkanb” markarekin lan egiten duen ABEEko kide da, Sanirrekin batera (Alsa eta Transinsaren jabetzakoa). EAEk enpresa bat kontratatu du, eta Nafarroak enpresa horretako langileak askatu behar izan zituen. Enpresa birziklatzearen adibide ezin hobea da: lurralde batean huts egiten duena hurrengora eramaten da, arazo berak biktima desberdinekin betikotuz.

Ziurtasunaren beldurra

Zergatik uko egiten dio EAEko EAJ-PSE gobernuak zuzeneko kudeaketa publikoa kontuan hartzeari? Ondo funtzionatzeak ez duelako hirugarrenentzako negoziorik sortzen. Zerbitzu publiko eraginkor batek ez du aholkularitzarik, bitartekaririk edo enpresa “espezializaturik” behar sortzen dituzten arazoak konpontzeko. Instituzionalizatutako desordenatik bizi diren onuradunen kate oso bat ezabatzen du.

Bidean ekimenaren arrakastak ez du kudeaketa-eredu bat bakarrik mehatxatzen. Sektore publikoaren eraginkortasunik ezari esker aurrera egiten duen ekosistema ekonomikoa mehatxatzen du. Horregatik, ez da kontuan hartzen, minimizatu egiten da, ezkutatu egiten da.

Zenbakien falazia (gezurra, faltsukeria)

“Enpresa pribatua eraginkorragoa da”, errepikatu dute. Baina enpresa pribatuak 800.000 euroko zorra metatzen duenean, non dago eraginkortasuna? Anbulantziak gaizki erabiltzeagatik isunak ordaindu behar direnean, non dago aurrezkia? Plantillaren % 35ek lan egingo ez duenean, non dago produktibitatea?

Zenbakiek erretorika gezurtatzen dute, baina erretorika mantendu egiten da, ez delako egintzetan oinarritzen, fedean baizik. Eta fedea, definizioz, kontrako ebidentziekiko immunea da.

Galdera zintzoa

Funtzionatzen duen alternatiba bat dagoenean funtzionatzen ez duen sistema bat mantentzea ez da eraginkortasun administratiborik eza soilik. Moralaren kontua da. Anbulantzien arazoa konpondu gabe igarotzen den egun bakoitza, garaiz kobratzen ez duen azpikontratatutako enpresek ustiatzen duten langile bakoitza, desordenaren ondorioak jasaten dituen paziente bakoitza, ideologia herritarren ongizatearen aurretik jartzeko erabaki kontzientea da.

Arduradun politikoek garaiz kobratzen dituzte nominak. Osakidetzako zuzendariek aseguru mediko pribatuak dituzte. Sistemaren ondorioak beste batzuek jasaten dituzte: azpikontratazio-enpresek prekarizatutako langileek, osasun-garraioaren mendeko adinekoek, anbulantzia behar dutenean iritsiko den ez dakiten familiek.

Nafarroako Ispilua

Nafarroak ez du kudeaketa publikoa asmatu, ezta eraginkortasun administratiboaren formula magikoa aurkitu ere. Zerbaitek funtzionatzen ez zuenean, aldatu egin zuen. Oinarrizko jarrera hori  iraultzailea denean konpontzea, EAEk balio ez duenari eusteko duen setarekin alderatuta.

Kontrastea suntsitzailea da, sinplea delako. Ez du teoria handirik edo azalpen konplexurik behar. Arazoak konpontzen dituen gobernu bat, betikotzen dituen beste baten aurrean. Akatsetatik ikasten duen lurralde bat, sakralizatzen dituen beste lurralde baten aurrean.

Azken galdera

EAEko herritarrek erantzun argia jasotzeko eskubidea dute: zergatik ezin da hemen egin han funtzionatzen duena? Zerk eragozten du frogatutako konponbide bat aplikatzea ageriko arazo bati? Nortzuk dira gaur egungo desordena mantentzearen benetako onurak?

Erantzunak badaude, baina deseroso daude. Beren helburu ofizialetatik independizatu den eta berezko logiken arabera funtzionatzen duen sistema bat erakusten dute. Gobernatzeari utzi eta politika publikoz mozorrotutako interes pribatuen administratzaile bihurtu den gobernua.

Bitartean, anbulantziek garaiz iritsi gabe jarraitzen dute, azpikontratatutako enpresek emakume langileak ustiatzen jarraitzen dute, eta adineko pertsonek gobernatzeak zertarako balio duen zentzua galdu duen kudeaketaren ondorioak pairatzen jarraitzen dute.