Anoetatik Washingtonera: Sanchez saltzaile eta Aperribay kobratzaile

Puntu eta jarrai

Bestearen antzerkia eta inozoa

Gogora dezagun eszena: bestea Washingtonen, Europak bere “babesagatik” gehiago ordain dezala eskatuz. Pedro Sanchez etxera itzuli da ikasitako diskurtsoarekin: “Espainiako Administrazioak BPGren % 2 beteko du defentsan”. Txaloak Bruselan, poza Pentagonoan.

Baina hemen dago trikimailua: % 2 hori modu askotara bete liteke. Estatu espainiarreko industriari erosiz, I+Gn inbertituz, hornitzaileak dibertsifikatuz. Baina ez. Diru publikoa zuzenean joango da AEBetako armak erostera. Eta bide batez, SAPA bezalako enpresetara, Aperribaitarren koroako harribitxia.

Bestearen eta Sanchezen arteko ustezko “tentsioa” antzerki hutsa da. Akordio perfektua dago: Washingtonek saldu egiten du, Madrilek gure zergekin erosten du, eta Ukraina da aitzakia ezin hobea.

SAPA eta Aperribaytarrak: negozio biribila

Jokin Aperribay, Realeko presidentea, ez da futboletik bakarrik bizi. Bere familiak SAPA kontrolatzen du, teknologia militarrean espezializatutako enpresa gipuzkoarra, Estatu Batuetako Armadarekin eta Espainiako Administrazioarekin milioi askoko kontratuak sinatu berri dituena ibilgailu blindatuak osagaiz hornitzeko.

Eta orain dator onena: SAPAk ekoizpen planta berri bat iragarri du. Nork ordainduko du? Dirulaguntza publikoak, “industria estrategikorako” laguntzak, kenkari fiskalak… Herritarrak Aperribaien negozio pribatua finantzatzen.

Bitartean, Indrak publikoki salatu du SAPAri egindako esleipenen interes-gatazka. Baina hemen ez da ezer gertatzen. Ate birakarien Espainiako administrazioan, salaketa horiek paper bustia dira.

Pradales, Jainaga eta zuritze instituzionala

Eta ezer falta bazen, orain Imanol Pradales dator ginga jartzera. Lehendakaria azaroaren 17an bertan bildu da Jokin Aperribay eta Ibon Aperribayrekin Bilboko Burtsaren Eraikinean. Arrazoi ofiziala: “euskal enpresa-sarearen beharrak ezagutzea” eta “defentsa-jarduerak planteatzen dituen erronkak”.

Itzulpena: erabateko zuritze instituzionala. Pradalesek enpresa baten anfitrioi ofizial egiten du, blindatu militarretarako teknologia ekoizten duena, edonori saltzen diona Israelen bezalako bezero potentzialak barne, eta kontratu publikoekin diru-pilatzen ari dena gure zergetan diru-laguntza jasotzen duen bitartean. Eta hori guztia “euskal industria-ehuna laguntzeko” hizkera aseptikoan bildua.

Bitxia: askoz gehiago kostatzen zaio pentsiodunen beharrak ezagutzea eta zuzentzea. Baina enpresaburu horiekin bai dago feeling-a. Bilera azkarra, komunikatu ofiziala, babes publikoa. Lehentasunak argi daude.

Eta ez dezagun ahaztu Jainaga ikertua, boterearekin ondo lotutako beste euskal enpresarietako bat, ezta Sener ere, ez baita atzean geratzen nazioarteko kontratuak urratu behar direnean. Denak ekosistema beraren parte dira: enpresariek onura publikoak lortzen dituzte komeni denean, eta pribatua defendatzen dute banatzea tokatzen denean.

Non dago koherentzia etikoa? Non daude mugak industria militarraz ari garenean? Enpresari horiei berdin zaie gobernu genozidei edo armada “demokratikoei” saltzen dieten. Kontua dirua egitea da. Eta euskal erakundeek, gardentasuna eskatu edo marra gorriak ezarri beharrean, olatua egiten diete.

Horrela, Pradales Aperribaiek desira lezaketen zuritzailerik onena da. Bilera ofiziala, komunikatu instituzionala, babes publikoa. Negozio garbia, jaunak. Hemen ez da ezer gertatzen.

Realeko akziodunen isiltasuna

Gipuzkoak eta Donostiak kontzientzia sozial eta solidario sakona dute. Palestinaren aldeko mobilizazioa, bidezko kausekiko konpromisoa, bidegabekeriekiko sentiberatasuna… hori guztia benetakoa da eta lur honen arimaren parte da.

Baina bada kirrinka egiten duen zerbait. Reala Sozietate Anonimo bat da, enpresa pribatu bat, zeinaren akziodunek eta administrazio-kontseiluak Jokin Aperribay aukeratzen eta mantentzen duten lehendakaritzan. Eta akziodun horiek isilik daude.

Anoetara partiduak ikustera doazenek ez dute erantzukizunik zuzendaritzaren enpresa erabakien gainean. Reala ikustera joateak ez zaitu ezeren konplize bihurtzen. Baina akziodun direnek badute hitza eta botoa. Haiek dira batzarretan azalpenak eskatu, mozioak planteatu eta kontuak eska ditzaketenak.

Non daude akziodunen batzarretako ahots kritikoak? Inork ez du esango teknologia militarra fabrikatzen irabazten duen presidente bat izatea gatazka etiko gaindiezina denik?

Realeko akziodunek Aperribairen dimisioa eskatu beharko lukete. Besterik gabe. Kontua ez da bere negozio pribatuak fiskalizatzea, baizik eta ageriko bateraezintasun moral bat aitortzea: ezin da buru izan Gipuzkoako ikur den erakunde batean, edonorentzat armak egiten diren bitartean.

Baina ez dago moziorik. Ez dago altxatutako ahotsik. Isilik egon.

Eta Anoetako zaleak? Galdera hori bakoitzak bere kontzientzian erantzun beharko du. Euskal Herriko selekzioaren partidarako pankartak atera zituen jende berak, Palestinan zehar mobilizatzen den berak Athleticen aurkako partidaren aurretik San Mamesen ikusi zen bezala, bere ahotsa entzunarazi beharko lioke klubeko buruari? Ez gara nor hori esateko. Galdera planteatu besterik ez dugu egin. Batzuetan kontraesanek ariman pisatzen dutelako.

Zuk ordaintzen duzu, haiek kobratzen dute

Eredua erraza bezain mingarria da:

• Gastu militarraren igoera justifikatu behar du Sanchezek Bruselaren eta Washingtonen aurrean.
• Aperribaitarrek kontratuak behar dituzte SAPA hedatzeko.
• Pradalesek “euskal industria babesten” duela erakutsi behar du.
• Konponbidea: Administrazioak milioi askoko kontratuak sinatzen ditu diru publikoarekin. SAPA hazten ari da, ziur aski altxortegiaren laguntzarekin. Eta euskal erakundeek negozioa bedeinkatzen dute.
• Emaitza: haiek onurak pribatizatzen dituzte, guk kostuak sozializatzen ditugu.

Osasuna eta pentsioak murrizten diren bitartean, gerraren negozioa loratzen da. Eta guztia “konpromiso atlantikoaren” eta “industria-ehunari emandako laguntzaren” banderan bilduta.

Geratzen diren galderak

Realeko akziodunek gardentasuna eskatuko dute kontratu horien gainean? Eusko Jaurlaritzan inork ezarriko al du marra gorri etikorik industria militarrarentzat? Edo erakundeen golak eta komunikazioak ikusten jarraituko dugu beste alde batera begiratzen dugun bitartean?

Sanchezek komertzial lanak egiten ditu bestearentzat, Pradalesek zuritzaile lanak egiten ditu, Aperribaiak forratu egiten dira, eta guk zergak ordaintzen ditugu ikuskizuna finantzatzeko.

Ongi etorri Estatu espainiar aurrerakoira: non gerra negozioa den, futbola erakusleihoa, eta erakundeak notarioa.