Antolaketari dagokionez, gure urte ona ez dator bat administrazioaren utzikeriarekin arlo publikoa defendatzeko.
Hezkuntzaren munduan bezala, uda hurbiltzen denean, balantzeak eta ebaluazioak egiteko garaia da; hori guztiz beharrezkoa da nora iritsi garen, ondo egin dela eta zer egin daitekeen hobeto jakiteko.
Alderdi asko ebaluatu behar dira balantzea egiteko orduan, baina gaur horietako bi aztertuko ditut.
Lehenengoa gure erakundearen sendotasuna da. Urrun dago gure pentsioei % 0,25eko urteko igoera aplikatu zieten egun hura (agian ez dago hain urrun, uztailean eta hurrengoetan gertatzen denaren arabera). Nolanahi ere, ez dira gutxi urte hauetan ikasi ditugun gauzak: pentsioen defentsa pentsiodunena bakarrik ez dela konturatu ginen, langileek asko baitute esateko eta egiteko gai honetan; era berean, arazoak lan-merkatutik kanpo daudenei ere eragiten die, hainbat arrazoirengatik. Talde horiekin guztiekin konplizitateak eratzen ikasi dugu.
Badakigu, halaber, ezin garela geratu gure pentsioen zenbatekoaren aldarrikapen hutsean: gainera, tratu humanoa eta zaindua behar dugu, dela leihatila baten atzean, medikoarengana joaten garenean, dela egoitza batean; horregatik, alor horietan lan egiten duten kolektiboekin, elkarteekin zein sindikatuekin elkarlanean aritu gara. Hori guztia, langile klaseko kide izaten jarraitzen dugulako uste sakonetik; eta bertatik, publikoa den guztiaren defentsari ekin diogu irmo, publikoak diren bezala astelehenero aldarrikatzen dugun plazak: Plazak gure espazio bihurtu ditugu.
Horixe da balantzearen lehen ondorioa: GAUR BADUGU ERAKUNDE ONDO EGITURATU BAT Hego Euskal Herrian, bost urteko lana jasotzen duena, eta entzierroak, bizikleta-itzuliak, oinezko martxak, erakusketak, Madril eta Gasteizerako espedizioak, manifestazio ugari, baita gose-grebak eta greba orokorrak ere antolatzeko gai dena; gainera, gure Pentsiodunen Mugimenduak lotura zuzena du euskal gizarteko beste eragile batzuekin, baita Espainiako estatuko gainerako eragileekin ere, eta nik are gehiago esango nuke: Europako gainerako herrialdeekin. Hain zuzen ere, Bilbon egingo da Europako hainbat mugimendu pentsiodunen konferentzia uztailaren amaieran, eta horrek antolaketa-lan handiagoa eskatuko digu.
Balantzearen bigarren puntu gisa, arlo publikoa babesteko borondate politiko eta instituzionalik eza salatzeko egin dugun lana aipatuko dut. Arlo pribatuaren alde egin baitute beti eta nonahi. Askotan, zentzu horretan zerbait aldarrikatzen dugunean, erakundeen erantzuna zera izan ohi da: “eskumenik ez dugu”. Edo “Es que no se puede.” Gure Periko Solabarriak horrelako egoeretan beti erantzuten zuen, erderazko hitz-jokoa eginez: “¿Que no se puede? Vamos a probar”. Egin eta gero: “Veis como sí que se podía”? Gure kasura egokitutako adibide batzuk jarriko dizkizuet.
1080 €-ra arteko Pentsio-osagarria ezarri ezin dela Erantzuten digutenean (edo, besterik gabe, erantzuten ez digutenean), engainatu egiten gaituzte, tokiko eta autonomia-erkidegoko gobernuek osagarri bat ezar baitezakete, pentsiorik txikienak kopuru horretara arte osatzeko; dela DSBEren bidez edo beste modu batzuen bidez. Dirua, egon badago, eta bide administratiborik ez badago, sor daiteke. Hori bada sartzen bere eskumenen barruan. Egin daiteke! Noski baietz! Zergatik ez dute, ba, egiten? Borondate politikorik eza.
Beste adibide bat. Inflazioaren igoera ikusgarriaren aurrean, EBZk eskuinaren errezeta klasikoa aplikatzen du: interes-tasak igotzea, inbertsio handiak moteltzeko eta, handik denbora batera, etxeko ekonomia “hozteko “ eta, horrela, erosketa-saskia jaisteko… Esaten ez digutena zera da: hori iristen den bitartean, milaka familia-ekonomiek hileroko hipoteka handitzen ikusten dutela, eta ixtear ziren milaka enpresa txikik pertsiana jaitsi behar izan dutela ordurako. Hala ere, tokiko gobernuek eta estatukoek, marjina komertzialak kontrolatzeko esku hartu ahal izan zuten, eta erosketa-saskiaren prezioak topatu ahal izan zuten. Zuzenean. Oraindik garaiz zabiltzate. Zergatik ez duzue egiten? Borondate politikorik eza nabaria da.
Zer esan azken urteetan konstante bat izan denari buruz: Osakidetzaren deskapitalizazioa medikuntza pribatuaren mesedetan. Orain mutualitate patronalen esku utzi nahi dute gaixotasun arrunten kudeaketa ere (gripea, adibidez). Bi ondorio, hori gauzatuz gero: BAT, lehentasunezkoa langilea bere lanpostura itzultzea izango da; ez erabat hura erabateko sendatzea. BI: mutualitate pribatu eta enpresa-mutualitateen bidezko arreta hori funts publikoekin ordainduko da. Egungo osasun-sistema publikoak mantentzera joan behar zutenak. Kasu honetan, Osakidetzari buruz ari gara, ez baitago urrutiko gobernu baten mende, Ez dago “No se puede” esaterik. Eskumen hori Eusko Jaurlaritzari transferituta dago. Zergatik kudeatzen da diru hori medikuntza pribatua gizentzeko eta publikoa deskapitalizatzeko? Borondate politikorik eza nabarmena da.
Aldi baterako lan-erregulazioak eta enplegu-erregulazioko espedienteak (ERTE eta ERE) diru-kutxa publikoak deskapitalizatzeko beste bide bat izan dira; izan ere, espazio bat sortzen dute, non enpresariak (ustez arriskuan dagoen enpresa, pandemiak behartuta ixteagatik ,edo beste arrazoi batzuengatik) bere soldata-betebeharrei erabat muzin egiten dien; baina zerga-betebeharrei ere bai? Estatuak (langabeziak) soldatak ordain ditzake, baina enpresaburuak zerga-betebeharrak bete behar izan zituen, lan-harremana ez baita iraungi. Fiskalitateaz ari gara. Euskal Herrian gure Aldundiaren esku dagoen zerbait da. Zerga-sistema propioa dugu. Zenbat pentsio ordaindu ahal izango ziren egin gabeko kotizazio horiekin? Berriz ere, borondate politikorik eza, hemen.
Azken adibide bat: 2007ko bankuen krisian, bankuek porrot egiteko mehatxua egin zuten, eta M. Rajoyk bankuetan likidezia sartzea erabaki zuen, pentsioen diruarekin; izan ere, publikoa ez bada, behintzat, langileena da. Behin ere esan zuten “ezin zela bestela egin, bankuak babestea lehentasunezkoa zelako gainerako sistema ekonomikoarentzat”. Antza denez, ez zen nahikoa izan; hipoteka ordaindu ezin izan zuten familiak kaleratzen jarraitu baitzuten. Gaurdanik ikusita, pentsio-kutxak oraindik diru hori berreskuratu ez duenean, ez al zen zentzudunagoa izango, LEHENIK ETA BEHIN baimena eta iritzia eskatzea pentsiodunei, edo haien ordezkariei, baliabide horren erabilerari buruz; eta BIGARRENIK, tokiko erakundeen bidez familia horietara bideratzea, haiek hipoteka ordaindu eta etxebizitza mantendu ahal izan zezaten; dirua bankuetara ere joango baitzen; eta HIRUGARRENA Itzultzeko bideak eta epeak ezartzea?
Gauzak egiteko bi modu egoten dira beti, edo gehiago: etekina atera nahi zaionaren arabera. Egin daiteke! Jakina, egin daitekeela! Batzuen hitzetan borondate politikoa behar da. Perikoren hitzetan, subiranotasuna falta da; nahiz eta kasu batzuetan, dugun subiranotasuna egikaritzeko beldurra besterik ez izan.
Juan M. GARCÍA
(Barakaldoko Pentsiodunen Mugimenduko kidea)