Batez bestekoa ez da jaten

1. Atala

Urtarrila

Urteko lehen erosketa hilean hamabi euro gehiagorekin egin genuen. %2,7. Egunkari guztietan agertu zen, eta batzuek «opari» hitza erabili zuten, ia esan gabe esateko moduan.

Ez da oparia. Epe bat da.

Poliki esan behar da hau, buruan lehenengo nahastu diguten gauza baita. Pentsioa ez da laguntza bat. Ez da prestazio bat. Ez da Estatuak ematen digun dirua.

Duela hogeita hamar edo berrogei urte irabazi genuen dirua da. Irabazi bai, baina orduan kobratu ez. Soldataren zati bat alde batera gorde zen, gero itzuliko zigutelakoan. Berrogei urte, hilero, zegokiguna baino gutxiago kobratzen.

Horri «gastua» deitzen diotenean, mailegu baten itzulketa karitatea balitz bezala kontatzen ari dira. Inori ez zaio bururatzen autoaren azken kuota ordaintzeari xahuketa deitzea.

%2,7 hura aurreko urteko prezioekin kalkulatu zen. Horrela dabil sistema: urtarrilean iaz bizitzak zenbat balio zuen begiratzen dute, eta gaur balio duenarekin egiten dugu erosketa.

Atertu ondoren iristen den aterkia.

Eta bada beste kontu bat, gutxitan aipatzen dena. Gure pentsioa eguneratzeko erabiltzen den indizea Estatu osokoa da. Bera erabiltzen dute Arabako, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Nafarroako hitzarmen gehienetan ere.

Ez da beti okerragoa. Joan den abenduan Gipuzkoak eta Nafarroak %2,6an itxi zuten urtea, eta Estatuko indizea %2,9an zegoen. Baina 2024an alderantziz gertatu zen: hemen prezioak %3,6 igo ziren, eta Estatuan %2,8. Zortzi hamarreneko aldea. Eta zortzi hamarren horiek ez zizkiguten inoiz itzuli.

Janariarekin argiago ikusten da. Hor neurtzen baita, benetan, jada lanik egiten ez duenaren bizitza. Abenduan elikagaiak %4,4 garestitu ziren Araban, %4,1 Bizkaian eta %3,4 Nafarroan. Ordaintzeko erabiltzen duten indize orokorraren oso gainetik.

Guztiaren batez bestekoarekin eguneratzen digute. Baina guk erosten duguna gehien igotzen den zatia da.

2. Atala

Martxoa

Hilaren 17an greba orokorra egin zen Hego Euskal Herrian, 1.500 euroko gutxieneko soldata propioa aldarrikatzeko. Patronalak ez zuen esertu nahi. Kalera atera behar izan zen bilera bat lortzeko.

Bilobak lanean ditugunok egun hartan ulertu genuen ondoen. Hogei tertuliak baino hobeto.

Demagun neska bat, adinekoak zaintzen Iruñeko egoitza batean. Bere hitzarmena zein indizerekin eguneratzen da? Gure pentsioa eguneratzen duen berberarekin. Bulego berean erabakitzen dute, hemendik 600 kilometrora, ez berea eta ez gurea den erosketa-saski baten arabera.

Hemengo langile publikoek %20ko galera pilatu dute 2010etik, sindikatuen kalkuluen arabera. Madrilen adostutako igoerak dira. Hemen aplikatu dira. Hemengo inork ez zituen sinatu.

Bera eta gu ez gaude antzeko bi gatazketan.

Gatazka berean gaude. Zehazki berean.

Berrogeita hamar urtek bereizten gaituzte, eta aurrez aurre jartzeko oso ondo landutako kontakizun batek. Gu berak ordaintzen duenetik bizi garela. Berak inoiz ez duela kobratuko, guk orain kobratzen dugulako.

3. Atala

Abuztua

Lau data. Lau aste. Eta urte osoa azalduta, adjektibo bakar bat erabili gabe.

Hilaren 4a. Espainiako Auzitegi Nazionalak behin-behinean eten zuen ordainketa bat: Repsolek 152,4 milioi euro zor zizkion Ogasunari, 2023ko energia-zergagatik.

Zerga hark salmenten %1,2 hartzen zuen. %1,2, besterik ez. Eta mila milioi eurotik gora fakturatzen zuten energia-enpresei bakarrik. Bi urtez aplikatu zen, 2023an eta 2024an, eta Kongresuak atzera bota zuen luzatzeko proposamena.

Enpresak helegitea jarri zuen. Zerga konfiskatzailea zela esan zuen, eta inbertsioak beste nonbaitera eramango zituela.

Eta datu bat alboan, iruzkinik gabe.

Sozietateen gaineko zergan bi modu daude ordaintzen dena neurtzeko. Patronalek diote zerga-oinarria dela modu zuzena. Onartu dezagun, beraz, haiek nahi duten moduan neurtzea. Mila milioi eurotik gora fakturatzen duten enpresek %18,59 ordaintzen dute. Enpresa txikiek %23tik gora. Mikroenpresek ere bai.

Aste haietan bertan, petrolio-enpresak 2.201 milioi euroko irabazi garbia aurkeztu zuen. Sei hilabetean. Aurreko urtean baino hiru aldiz gehiago. Eta 500 milioi euro erabili zituen bere akzioak berrerosteko.

Hilaren 12a. Norvegiako funts subiranoak bere historiako seihilekorik onena iragarri zuen: %9,4ko errentagarritasuna, eta 159.680 milioi euroko irabazia. Aurreko urtean baino %153 gehiago. Ondarea 2,07 bilioi eurokoa da, Ipar Itsasoko petrolioarekin eta gasarekin eraikia.

Kontuz irakurketa errazarekin. Funts horrek ez ditu Norvegiako pentsioak ordaintzen, eta Norvegiako sistema ere murriztu egin dute. Ez du balio «han bai, hemen ez» esateko.

Beste zerbaitetarako balio du, deserosoagoa den zerbaitetarako. Herrialde batek lur azpian aberastasuna aurkitu zuen, eta denona zela erabaki zuen. Guztion izenean jarri zuen. Hemen, aberastasun bera dibidendu bihurtu zen, eta akzioak berrerosteko diru.

Norvegiako funts subiranoak 159.680 milioiko irabazi errekorra lortu du lehen seihilekoan

Hilaren 27a. Alemaniako kantzilerrak telebistan baieztatu zuen: 45 urte kotizatu dituenak ezingo du 63 urterekin erretiroa hartu zigorrik gabe. Lehenago joan ahal izango da, bai, baina pentsioa murriztuta. Pixkanaka, esan zuen. Batzordeak bost urteko epea proposatu du.

Gorde ezazu zenbakia: 45.

45 urte kotizatu dituena 18rekin hasi zen lanean. Tailer batean. Obran. Fabrika batean. Sukalde batean. Ez da katedraduna, ez kontseilari delegatua. Haiek 28rekin hasi ziren, eta nahi dutenean utziko dute.

Neurria bizkarra okerren duenaren aurka dago zuzenduta.

Eta ez da jendeak eskatu duelako: Alemaniako inkestetan lautik hiru agertzen dira kontra.

Eta hala ere aurrera doa.

Merzek 63 urterekin murrizketarik gabeko pentsioa kentzeko asmoa berretsi du

Hilaren 28a. INEk argitaratu zuen prezioak %4,3 igo direla. 2023ko otsailetik hona maila altuena. Erregaiek bultzatuta, dio oharrak.

Erregaiek.

Hau da: hilaren 4an irabaziak hirukoiztu eta Ogasunari ordainketa eten zion gauza berak garestitu zigun bizitza hilaren 28an.

Faktura gaur igotzen da. Bat-batean. Hamabi hilabeteko batez bestekorik gabe. Gure pentsioak hamasei hilabete barru nabarituko du. Nabaritzen badu.

4. Atala

Iparraldean

Han 64 urteko erreforma bertan behera geratu da, irailetik 2028ko urtarrilera arte. Garaipena da, eta benetakoa: kalean eta Parlamentuan lortua.

Lege berean, ordea, oinarrizko pentsioak %0,9 baino ez ziren igo.

Adina itzuli digute. Dirua kendu.

Bi estatu, bi teknika, emaitza bakarra. Eta muga bat, honetarako behintzat, existitzen ez dena.

5. Atala

Azaroa

Abenduaren 15ean jakingo dugu 2027ko pentsioen igoera. Bederatzi hilabete itxita, batez bestekoa %3,16an dago.

Eta komeni da orain ikustea zer datorren, azkar etorriko baita.

Igoera horrek ozta-ozta itzuliko digu urtebete lehenago kendu zigutena. Eta biharamunean, igoera hori bera erabiliko dute sistemak eusten ez duela esateko.

«Gastua izugarri handitzen ari da», esango dute.

«Kontuak ez dira ateratzen».

«Zerbait egin beharko da».

Une batez, mekanismo osoa geratuko da agerian.

Ekarriko duten argudioa betikoa da, eta ukatu gabe erantzuten jakin behar dugu. Esango dute 1970ean hiru kotizatzaile zeudela pentsiodun bakoitzeko, eta gaur 1,7 direla.

Egia da.

Esaten ez dutena beste hau da: kalkulu horrek produktibitatea 1970ean izoztuta balego bezala hartzen du. Gaurko langile batek orduko hark baino askoz gehiago ekoizten du. Orduan ez zeuden makinekin. Orduan ez zegoen prestakuntzarekin.

Beraz, galdera ez da zenbat garen.

Galdera da nora joan den gehiago ekoizten dugun hori guztia.

Eta abuztu honetan, behingoz, erantzuna argitaratuta atera zen:

2.201 milioi euro sei hilabetean.

500 milioi akzioak berrerosteko.

Eta Ogasunari zor zaion ordainketa bat, auzitegi batek atzeratua.

6. Atala

Plazan

Bitartean, hemen, bakoitzak bere erosketa egiten du.

Eta plazan ez dago batez besteko preziorik.

Ez dago mostradorerik azken hamabi hilabeteetako batez besteko prezioa kobratzen duenik.

Ez dago arrandegirik Estatuko urte arteko batez bestekoa aplikatzen duenik.