Bikontzeptualak gara

Ikusten ez ditugun markoak dira gehien baldintzatzen gaituztenak

Eztabaida politiko oro marko baten barruan garatzen da: arazoa zer den, konponbidea zer den, zer den arrazoizkoa eskatzea eta zer den pentsaezina planteatzea ere antolatzen duen egitura mental baten barruan. Markoak ez dira neutroak. Munduaren ikuspegi jakin bat dakarte berekin. Eta bere markoa ezartzea lortzen duen pertsona edo erakundea da partida jokatuko den zelaiaren mugak zehazten dituena, eztabaida hasi aurretik ere.

Pentsioen inguruko elkarrizketa finantza-jasangarritasunaren ikuspegitik planteatzen denean, zelaia erabat makurtuta dago jada: pentsio duina justifikatu beharreko gastu bihurtzen da, eta ez bermatu beharreko eskubide. Zaintzak gai pribatu eta familiartzat aurkezten direnean, ardura etxe bakoitzeko emakumeen gain erortzen da, eta ez gizarte osoaren gain. Euskaraz bizitzeko eskubidea kultura-hobespen gisa aurkezten denean eta ez oinarrizko eskubide gisa, haren normalizazioan emandako edozein aurrerapauso emandako pribilegio baten moduan agertzen da, eta ez zor zaion erreparazio baten moduan.

Kasu horietan guztietan, markoa ez da hitz egiteko modu bat soilik. Pentsatzeko modu bat ere bada. Eta marko bat eguneroko hizkuntzan finkatzen denean, izugarri zaila da barrutik zalantzan jartzea; izan ere, hura eztabaidatzeko erabiltzen ditugun hitzek beraiek ere markoa erreproduzitzen dute.

Bikontzeptualtasuna Euskal Herrian: igandea eta astelehena

Euskal Herrian, edozein gizarte bizi eta konplexutan bezala, bikontzeptualtasunak bere ñabardura propioak ditu, erraz ezagutzeko modukoak.

Badira erabateko konbentzimenduz defendatzen duten pertsonak herri honek bere pentsioen, osasun-sistemaren eta zaintzen inguruan erabakitzeko ahalmena izan behar duela; baina, aldi berean, ahalmen hori egunerokoan eta hauteskundeetan gauzatzeko unea iristen denean, beste marko bat aktibatzen dute: zuhurtziarena, egonkortasunarena edo berehalako pragmatismoarena. Ez dago horretan fede txarrik. Pertsona berean batera bizi diren bi marko erreal eta zintzo daude.

Badira feminismoak salatzen duen desberdintasuna beren bizitzan bertan bizi izan duten emakumeak —ordaindu gabeko lanaren hamarkadak, miseriazko pentsioak, tantaz tanta eraikitako mendekotasun ekonomikoa— eta, hala ere, feminismoarekiko distantzia jakin bat sentitzen dutenak antolatutako kategoria politiko gisa. Ez jasandako bidegabekeria aitortzen ez dutelako. Baizik eta aurkezten zaien markoak ez duelako beti lotura egiten beren bizitza eta duintasuna ulertzeko erabiltzen duten marko sakon eta errotuenarekin.

Eta badira euskara eta haren presentzia publikoa modu abstraktuan babesten dituzten pertsonak, baina normalizazioa zehazten denean —medikuak euskaraz artatzea, gizarte-zerbitzuek euskaraz funtzionatzea, adinekoen zaintza beren hizkuntzan egitea— konplexutasunaren, kostuaren edo zatiketaren markoa aktibatzen dutenak. Benetako babesa badago. Baina babes hori eskakizun zehatz bihurtuko lukeen markoa ez da beti aktibatzen.

Mantentzea merezi duen galdera bat

Zer esan nahi du horrek guztiak Euskal Herrian justizia sozialaren alde lanean ari garenontzat?

Lehenik eta behin, askatzailea den zerbait esan nahi du: gurekin batu nahi ditugun pertsonak ez dira aurkariak. Sarritan, guk aktibatuta ikusi nahi dugun marko bera daramate barruan. Ez da beharrezkoa inor konbentzitzea jada dituen balioez. Dagoeneko hor dauden, ezkutuan baina benetan existitzen diren balio horiek azaleratuko dituzten hitzak, kontakizunak eta uneak aurkitzea da gakoa.

Horrek esan nahi du, halaber, galdera garrantzitsuena ez dela gure aldarrikapenetan arrazoia dugun ala ez —badugu, eta datuek berresten dute—; baizik eta nola iristen garen, funtsean, guk defendatzen ditugun balio berak partekatzen dituztenengana, baina balio horien eta beren erabaki kolektiboen arteko zubia oraindik aurkitu ez dutenengana.

Hausnarketa honen bigarren zatian, hain zuzen ere, horri helduko diogu: zer egin dezakegun gaurgeroa.eus-etik partekatzen ditugun marko horiek aktibatzeko, zein inertzia komeni den berrikustea, eta zergatik diren gure balioak, gaur bertan ere, batzuetan imajinatzen duguna baino jende gehiagorengana iristeko zubi bat.