Bizitza duina, 7.000 euro kobratzen dituenaren arabera

1. Atala

Esaldia

Bada ahaztea pena ematen duen esaldirik. Duela urte batzuk adierazpen haren audioa galdu genuen. Oroimenean gordeta dugu, ordea, errebelazio txikiak pilatzen diren txoko horretan: ez da eskandalagarria, ezta zentzugabea ere; aitzitik, egintza hutsaren dotorezia nahastezina du. Enplegu sailburu batek gauza askotan egin dezake huts, baina ez du huts egiten bizitza duina zer den ulertzeko duen moduan. Hor ez da inprobisatzen. Hor klaseak hitz egiten du.

Seiehun euro. Hilean. Euskal hiriburuetako edozeinetan estudio baten alokairua kopuru horren bueltan dabilen herrialde batean. Neguko argindar-fakturak horren herena eramaten duen leku batean. Espezialista pribatuarengana joateak —osasun publikoaren itxaron-zerrendak ezin baitu jada eutsi; horrek bai— bi erosketa-saskiren kostua duen tokian. Kontuak egiten hasita, doktrina horren arabera duintasuna hilabetea amaitu aurretik erabat ez hiltzean datzala ohartzen da bat.

Sailburua ez zen eszentriko bat. Bere garaiko klase politikoaren ordezkari tipikoa zen, eta hala izaten jarraitzen du. Bere esaldia ez zen hutsegite bat izan: Espainiako Estatua hamarkadetan gobernatu duen adostasun baten azalpena baizik —nahi gabe zintzoa—.

📄 Adierazpena, prentsak jasoa: “La consejera de Urkullu que defiende cobrar 600 euros en el RGI gana 87.000 euros al año”

2. Atala

%0,25aren xehetasun txikia

Ondo pentsatuz gero, hori bera da pentsioen urteko %0,25eko “eguneratzea” inspiratu zuen espiritua. Zifra hori ospetsu bihurtu da bere grazia matematikoagatik: hain gutxi igotzeak ezer ez igotzeak baino letra gehiago eskatzen ditu. Itundu egin zen, sinatu egin zen, jasan behar ez duenaren lasaitasunarekin defendatu zen.

2013an Rajoyren Gobernuak ezarri zuen, gehiengo absolutuarekin; EAJk urteetan zehar harekin batera jardun zuen zalaparta handirik gabe, %0,25eko igoera bere horretan mantentzen zuten Estatuko Aurrekontu Orokorrak bata bestearen atzetik babestuz, harik eta 2018an Rajoyri gutxieneko pentsioetarako salbuespen partzial bat atera zion arte. Trukean, besteak beste, alderdiaren Parisko egoitza eskuratu zuen.

Formula hark iraun zuena iraun zuen, eta azkenean eztanda egin zuen. Ez legegintza-eskuzabaltasunagatik, baizik eta Estatuko kaleetan —eta oso bereziki Bilbon, Donostian eta Gasteizen— gauzak gertatu zirelako. Gauzak. Prentsa “serioak” fenomeno meteorologiko baten moduan aurkeztea nahiago izan zuen: zaharra ari zuen. Inork ez zuen ikusi nahi izan euri-jasa hark izen-abizenak zituela, hemeroteka eta biografia.

3. Atala

Ekuazio ezinezkoa

Hilabete gutxiro, Vocento taldeko editorialetan artikulu mota bera agertzen da berriro. Sistemak ezin du eutsi. Piramidea irauli egiten da. Alemaniarrak haserretu egiten dira. Ondo orraztutako akademiko batek azaltzen du, grafikoen laguntzaz, pentsioen gastua BPGaren %15era iritsiko dela 2050ean. Dena oso zorrotza. Dena saihestezina.

Gutxitan agertzen da, ordea, balantzearen beste aldea. IBEXeko enpresa handiek —bankuek, energia-enpresek, eraikuntza-enpresek—, beren zerga-ingeniaritza guztiarekin, auzoko edozein tailerrek ordaintzen duenaren erdia inguru ordaintzen dutela benetan. Eta elektrizitate-konpainia horiek berek, negu guztietan faktura ordaindu ala berogailua piztu aukeratzera behartzen gaituzten horiek, urteak daramatzatela inoizko irabazi-errekorrak pilatzen. Eta Kongresua aldi baterako zergak ezartzen saiatu den bakoitzean, %0,25a negoziatu zuen alderdi berak PPrekin eta Voxekin batera bozkatu duela —bihotza eskuan eta irribarre instituzionalarekin— neurri horiek bertan behera uzteko.

Koherentzia miresgarria dago horretan guztian. Behin erabakita bizitza duina 600 eurotan hasten dela, gainerako guztia berez dator. Zerga progresiboak gehiegikeria dira; eguneratzeak, kapritxo; Europako funtsak, beste nonbait gastatzeko tentazio handiegia. Eta Alemaniak austeritateari buruz ematen dituen lezioek —Berlinek oraintxe bertan errezitatzen dituenak, bere ongizate-estatua alai desegiten duen bitartean gudu-gurdiak erosteko— ironiaz ia komikoa den koadroa osatzen dute.

4. Atala

Nork erabakitzen du, eta nork ordaintzen du?

Urte hauetako deigarriena ez da 600 eurorekin duintasunez bizi daitekeela esateko gai diren politikariak egotea. Deigarriena da oraindik ere begiak jaitsi gabe esaten jarraitzea. Artolazabal gaur egun Gasteizko alkateorde izatea, alderdi berarekin eta karguak dakarren erosotasun berarekin. Eta Eusko Legebiltzarrean herritarrak pentsiorik txikienak gutxieneko soldatarekin parekatzeko proposamenak aurkezten saiatzen direnean, EAJren eta PSEren gehiengoak sistematikoki erabakitzea eztabaida hori bera ere ez dela ireki behar. Ez tramitaziorik. Ez osoko bilkurarik. Artxibora, burokrazia asebeteen berezko adeitasun aurpegigabe horrekin.

Azken xehetasun horretan komeni da une batez gelditzea. PSE, bere Maiatzaren Leheneko kartelen arabera, bere mitinen arabera eta jada mende bateko tradizioaren arabera, langileen alderdia baita. Bitxia da, beraz, Eusko Legebiltzarrean EAJren ondoan erloju suitzarraren puntualtasunarekin kokatzea, langile horiei arnasa emango lieketen neurri materialak eztabaidatzera ere iritsi ez daitezen.

Madrilen, buruzagiek —aho txikiz, dena esan behar bada— bankuei eta fortuna handiei zergak ezartzea proposatzen dute. Gasteizen, EAJrekin gobernatzen dute eta eskutik helduta bozkatzen dute pentsiorik apalenen aldeko herri-ekimenak —bizkarrean zaintza-lan ordaindu gabeko bizitza osoa eta bigarren mailako soldatak eraman dituzten emakumeenak, bereziki— hasi baino lehen artxiba daitezen.

Ez dakigu zer den adierazgarriagoa: “ez” esatea, ala “ez dezagun eztabaidatu ere egin bai ala ez”. Lehen aukerak aurkaria errespetatzen du. Bigarrenak jakinarazten dio haren iritzia ez dela parlamentuko gaia.

5. Atala

Hasierara itzuliz

Itzul gaitezen, hain zuzen ere, hasierara. Bulego handiko andre harengana, irratian, kafe bat eskatzen den naturaltasun berarekin, hilean 600 eurok bizitza duina bermatzen dutela azaltzen.

Lapsus bat izan zela sinetsi nahiko genuke. Berandu zela, mikrofonoak traizio egin ziola, kafea gehiegi edan zuela. Baina esaldia berriro irakurtzean konturatzen gara ez dagoela nahasketarik: filosofia dago. Badago besteek zer merezi duten ulertzeko modu oso zehatz bat. Eta, batez ere, badago jakin-min falta nabarmena —irudimen-gabezia ia organikoa— kopuru horrekin bizitzeak zer esan nahi duen ulertzeko.

Agian, pentsio publikoen sistemaren arazoa ez da, azken batean, kontatzen digutena. Agian jasanezina ez da pentsioen kostua, baizik eta haiek kobratzen dituenaren eta haiek erabakitzen dituenaren arteko distantzia. Eta distantzia hori, besteak beste, hilean eurotan neurtzen da. Esan dezagun: sei mila eta zazpiehun euro inguruko aldea.