Desamortizazio isila

Etxebizitza · Ondasun komuna · Hego Euskal Herria

Donostian, babestutako ehunka etxebizitzak babesa galduko dute datozen urteetan. Ez da eraikinik botako, eta ez da inor etxetik kanporatuko. Besterik gabe, egun batean, guztion dirua eta lurra jarri genituen etxe bat ez da guztiona izango. Zaratarik eta bozketarik gabe. Bitartean, milaka familia zerrendetan zain daude. Horien artean, gure seme-alaba eta biloba asko.

1. Atala

Guztiona zena

Euskal Herrian ondo dakigu zer den ondasun komuna. Mendeetan zehar, herri-lurrak, hau da, mendiak, larreak eta korralizak, ez ziren inorenak, guztionak zirelako. Belaunaldi batetik bestera igarotzen ziren, eta herri bakoitzak zaintzen zituen, haien mende baitzegoen bere etorkizuna. XIX. mendean, desamortizazioek eta udalen zorrek herri-lur haietako asko saltzera eraman zuten, eta saldutakoa ez zen itzuli.

Babestutako etxebizitzarekin antzeko zerbait gertatu da, baina enkanturik eta salmenta-dekreturik gabe. Iraungitze-epe bat nahikoa izan da.

Desamortizazio isila da.
— ✦ —

2. Atala

Guztion artean jarri genuena

Gaur pentsioa kobratzen dugunok beste garai batzuk gogoratzen ditugu. Frankismoan, enpresa handiek eta Obra Sindical del Hogar erakundeak auzoak eraikitzen zituzten langileentzat, atarian uztarri eta gezien plaka zutela. Etxea lanari lotuta egon zen bitartean, alde egiten bazenuen, beste bat sartzen zen. Baina urteekin, etxebizitza haietako asko bertan bizi zirenei saldu zitzaizkien, eta babesak iraungitze-data zuen. Eredu hura horrela jaio zen.

1981etik aurrera, eskumen propioekin, EAEk eta Nafarroak babes ofizialeko hamarnaka mila etxebizitza (BOE) eraiki zituzten. Erosi zituzten familiek beren etxea ordaindu zuten, eta askok hipoteka eta ahalegin urte luzeekin ordaindu zuten. Baina ez zuten bakarrik ordaindu. Guztion artean jarri genituen lurra, laguntzak, maileguak eta, batez ere, beherapena: BOE batek balio zuenaren eta merkatuan balioko zuenaren arteko aldea.

Alde hori ez zen familia bati egindako oparia. Inbertsio komuna zen, etxe hori hurrengo familiarentzat ere eskuragarri izan zedin.

Eta horrela mantendu genuen. Eskumen propioekin, eredua aldatu beharrean, oinordetzan hartu zen: iraungitze-data zuen babesa. Urte batzuk igarota, etxebizitza deskalifikatu eta merkatu librera pasatzen zen, eta harekin batera joaten zen guztion artean sortutako balioa. Horrela galdu ziren Hego Euskal Herrian 80.000 etxebizitza baino gehiago.

Ez gara ari erosi zituzten familiez. Sistemak eskatu ziena ordaindu zuten, eta askok oso garesti ordaindu zuten. Ereduaz ari gara, eta hura diseinatu eta mantendu zutenez.

EAENafarroa
Eraikitako babestutako etxebizitzak111.542 (1983–2025)58.656 (azken 35 urteetan)
Dagoeneko deskalifikatuak50.37832.387
Babes iraunkorra noiztik2000ko hamarkadaren hasieratik2022ko udatik
Gaur zain dauden familiak109.78325.000 inguru

📄 Iturriak: EAEko babestutako etxebizitzaren erradiografia (elDiario.es) · Nafarroan deskalifikatutako etxebizitzak (Navarra Capital)

— ✦ —

3. Atala

Besteen ondasunen administratzaileak

Gobernu batek ez du bere dirua gastatzen. Gurea administratzen du, auzokideen erkidego bateko administratzaileak bezala.

Administratzaile horrek inori galdetu gabe lokal komuna salduko balu, hurrengo batzarrean kargutik kenduko genuke.

EAEn, arduradunek izen-abizenak dituzte. EAJk eta PSE-EEk, gaur elkarrekin gobernatzen dutenek, istorio honen ia osoan zuzendu dute Eusko Jaurlaritza. Bazekiten babesa iraungitzen zela, eta hogei urtez onartu zuten. Gaur inoiz baino babestutako etxebizitza gutxiago eraikitzen dute, serie osoko erritmorik baxuenarekin.

Nafarroan oso gehiengo desberdinek gobernatu dute, eta deskalifikazioak ia guztiekin iraun zuen. Azkenean debekatu zuen legea 2022an iritsi zen. Baina arazoa ez da amaitu: Comptos Ganberak egiaztatu berri du babestutako etxebizitzaren eskaintzak eskatzen denaren %3 baino ez duela betetzen.

Eta ilara ez da gazteena bakarrik. Etxebiden bakarrik, 60 urtetik gorako 11.000 pertsona baino gehiago daude etxe baten zain. Diru hura jarri genuenok ere zerrendan gaude.

📄 Iturriak: Etxebiden izena emandako eskatzaileak (Eusko Jaurlaritza) · Comptos Ganberaren txostena (Noticias de Navarra)

— ✦ —

4. Atala

Saltzen jarraitzen dugu

Gaur egun, legeak ez du uzten babestutako etxebizitzak deskalifikatzen. Ikasgaia erdizka ikasi genuen, alokatu beharko litzatekeena saltzen jarraitzen dugulako. Etxebiden izena emandako ia hamarretik zortzik alokairua eskatzen dute, eta 2015eko Etxebizitzaren Euskal Legeak alokairuaren alde egingo zuela agintzen zuen. Hala ere, eraikitzen denaren zati handi bat salgai ateratzen da oraindik, eta kostaldeko herri batzuetan «babestutako» etxebizitzek 300.000 euroak gainditzen dituzte jada.

Saltzen jarraitzen den bitartean, beti egongo da zirrikituren bat: altzarien aitzakian ezkutatutako diru beltzeko gainprezioa, alokairu ezkutua, inork ikuskatzen ez duen etxebizitza hutsa. Guztion artean jartzen duguna babesteko modurik errazena ez saltzea da.

Alokairuko etxebizitza publiko bat ezin da berriro saldu, ezin da harekin espekulatu, ezin da galdu. Familia bati balio dio, gero hurrengoari, eta gero hurrengoari.

Orain formula berriak iragartzen dizkigute: kapital pribatu nagusia duen Etxebizitza Gizarte Funtsa, eta udalei babestutako etxebizitzarako gordetako lurzorua murrizteko aukera ematen dien erreforma bat. Eusko Jaurlaritzak dio lurzorua publikoa izango dela eta eraikinak administraziora itzuliko direla. Hala izan dadila. Baina bizitakoaren ondoren, galdetzeko eskubidea dugu: zenbat urterako? Zer berme idatziz? Nork emango ditu kontuak hemendik hogeita hamar urtera?

Ez da galdera erretorikoa. 2013an, Madrilgo Erkidegoak eta Udalak ia 5.000 etxebizitza publiko saldu zizkieten inbertsio-funtsei, maizterrak barruan zirela. Merkatuari ematen zaiona ez da itzultzen.

📄 Iturriak: Etxebizitza Gizarte Funtsa (Irekia) · Madrilgo etxebizitza publikoen salmenta funtsei (elDiario.es)

— ✦ —

5. Atala

Guztiontzat, eta betiko

Gure aiton-amonek herri-lurrak zaindu zituzten guregana irits zitezen. Guk gure zatia jarri genuen etxebizitza haiek gure seme-alaba eta bilobengana irits zitezen. Eskatzen duguna ez da berria, ezta erradikala ere: guztiona dena guztiona izaten jarrai dezala.

Alokairuko etxebizitza-parke publiko bat, iraunkor bat, salduko eta iraungiko ez dena, belaunaldi batetik bestera igaroko dena herri-lurrak igarotzen ziren bezala.

Guztion artean jartzen duguna, guztiontzat. Eta betiko.

— ✦ —

O.H.

Eta gu?

Adineko asko etxe handietan bizi gara, igogailurik gabe, osasun-zentrotik edo dendatik urrun. Ez dugu egoitzarik behar, baina bai etxebizitza egokitu bat, laguntza pixka batekin eta gure auzoan. Etxebizitza eta apartamentu tutelatu publikoak erantzun duina dira, eta, gainera, zain dauden familientzat etxeak askatuko lituzkete. Hala ere, baliabide urriak eta sakabanatuak dira oraindik.

Horregatik, Eusko Jaurlaritzari, Nafarroako Gobernuari eta foru aldundiei publikoki galdetzen diegu: zenbat etxebizitza tutelatu publiko daude gaur lurralde bakoitzean, eta zenbat adineko daude baten zain?

Eta eraikitzen direnean, izan daitezela haiek ere guztionak, eta betiko.

Views: 159
Spread the love

Similar Posts

Utzi erantzuna

Zure e-posta helbidea ez da argitaratuko. Beharrezko eremuak * markatuta daude