EAEko eta Nafarroako Pentsiodunen Mugimenduak gizarte zerbitzuei buruz egindako txostena eta jarduketak.

Txosten honen helburua da gainean ditugun erronken aurrean ikuspegi zabala izateko tresnalortzea, pandemia dela-eta Gizarte Zerbitzuetan gertatu dena berriro gerta ez dadin, eta mendekotasunari erantzuteko egungo eredua funtsean aldatzeko proposamenak egin daitezen.

Aurkezten dugun txostenak lau zati ditu.

1. Foru-Aldundiei eta EAEko eta Nafarroako Gobernuei COVID19 delakoaren eraginari buruz egindako informazio-eskaerak.
2. Gizarte laguntzaren sektorearen egoerari buruzko informazioa.
3. Pribatizazioaren arazoa.
4. Aldaketarako proposamena.

1. Erakundeei zuzendutako eskaerak.

Erakundeei egindako eskaerek bi helburu dituzte:

•   Pandemiari aurre egiteko premiazko neurriak hartzea.
•   Informazio osoa, egiazkoa eta objektiboa eskatzea, mendekotasunaren-atentzio Sistemari buruzko benetako egoeraren diagnostikoa egiteko.
• Premiazko neurriak; apirilaren 13an, astelehena, argitaratu zen prentsa-oharra. Testak profesional eta egoiliar guztiei egitea, prebentzio- eta sendatze-politika eraginkorra egiteko. Langileei egoitzetan eta etxez etxeko laguntzan, kutsatze arriskuak saihesteko behar diren prebentzio neurriak ematea.
• Zentroetako langileen ratioak eta osasun zerbitzuak gehitzea, pertsonak kutsatzea prebenitzeko eta kutsatutakoak berreskuratzeko.
• Etxez etxeko laguntza-zerbitzuen arreta-orduak gehitzea.
  Inor ez hiltzea, dauden prebentzio- eta sendatze-neurriak garaiz iristen ez direlako.
• Azken finean, zerbitzu horien erabiltzaile guztiek duten arreta osoa jasotzeko eskubidea, bermatzea, inolako murrizketarik gabe.

Txosten honen helburua da gainean ditugun erronken aurrean ikuspegi zabala izateko tresnalortzea, pandemia dela-eta Gizarte Zerbitzuetan gertatu dena berriro gerta ez dadin, eta mendekotasunari erantzuteko egungo eredua funtsean aldatzeko proposamenak egin daitezen.

Aurkezten dugun txostenak lau zati ditu.

1. Foru-Aldundiei eta EAEko eta Nafarroako Gobernuei COVID19 delakoaren eraginari buruz egindako informazio-eskaerak.
2. Gizarte laguntzaren sektorearen egoerari buruzko informazioa.
3. Pribatizazioaren arazoa.
4. Aldaketarako proposamena.

1. Erakundeei zuzendutako eskaerak.

Erakundeei egindako eskaerek bi helburu dituzte:

•   Pandemiari aurre egiteko premiazko neurriak hartzea.
•   Informazio osoa, egiazkoa eta objektiboa eskatzea, mendekotasunaren-atentzio Sistemari buruzko benetako egoeraren diagnostikoa egiteko.

• Premiazko neurriak; apirilaren 13an, astelehena, argitaratu zen prentsa-oharra.
• Testak profesional eta egoiliar guztiei egitea, prebentzio- eta sendatze-politika eraginkorra egiteko.
• Langileei egoitzetan eta etxez etxeko laguntzan, kutsatze arriskuak saihesteko behar diren prebentzio neurriak ematea.
• Zentroetako langileen ratioak eta osasun zerbitzuak gehitzea, pertsonak kutsatzea prebenitzeko eta kutsatutakoak berreskuratzeko.
• Etxez etxeko laguntza-zerbitzuen arreta-orduak gehitzea.
  Inor ez hiltzea, dauden prebentzio- eta sendatze-neurriak garaiz iristen ez direlako. Azken finean, zerbitzu horien erabiltzaile guztiek duten arreta osoa jasotzeko eskubidea, bermatzea, inolako murrizketarik gabe.

Apirilaren 21ean, osteguna, bidali ziren gutunak herrialdeetatik, pandemiak egoiliar, langile, zentro eta etxez etxeko laguntzan zituen eraginei buruzko informazio zehatza eskatuz. Erantzunaren zain gaude.

Osasun Ministerioaren datuen arabera, hauek dira pandemiaren eraginari buruzko datu esanguratsuenak maiatzaren 1ean:Estatuan 24.824 pertsona hil dira, eta horietatik 16.746 Zahar-egoitzetan.

Estatuan 24.824 pertsona hil dira, eta horietatik 16.746 Zahar-egoitzetan.

Nafarroan: 458 hildako eta horietatik 395 Zahar-egoitzetan.

EAEn, 1.312 pertsona hil dira; horietatik 473 Zahar-egoitzetan.

Araba	Bizkaia	Gipuzkoa
136	177	160

Informazioak bidaltzen dizkigutenean, horien balorazio egokia egingo dugu.

2. Mendekotasunaren arretarako zerbitzuen azterketa laburra.

Bi txostenen laburpena egiten dugu: Zerga Txostenen Institutuak 2019an argitaratutako txostena eta Mendekotasunaren Behatokiaren 2020ko txostena.

2-1. Zerga Txostenen Institutuaren txostena

2019. urtearen amaieran, Ogasun Ministerioaren mendeko Azterlan Fiskalen Institutuak txosten bat argitaratu zuen, mendekotasunaren arretarako suediar ereduaren egokitasunari eta Espainiako Estatuan izan dezakeen aplikazioari buruzkoa.

Txosten horretan zera esaten da, besteak beste:

Estatu espainiarrean, mendekotasun-zerbitzuak eskatzen dituzten pertsonen balorazioak zikoitzak dira, eta krisiarekin murriztuz joan diren baremoei erantzuten diete.

Espainiako eredua arreta familiarrentzako prestazio ekonomikoetan oinarritzen da. Gaur egun, zainketen herena dira, nahiz eta Legean salbuespentzat jotzen ziren.

Estatuak mendekotasunerako bideratzen dituen baliabideak BPGaren %0,7ra iristen dira. Suedian, ehuneko hori %3,2koa da. Beraz, aldea familiengan geratzen da , batez ere emakumeen lana bihurtzen da, eta emakumeak prekarizatu egiten ditu.

Estatu espainiarrean, Suediaren antzeko Sistema Publiko Unibertsal eta Nahikoa planteatzeak, egungo mendekotasun-finantzaketari 7.200 milioi euro gehitzea eskatuko luke. Hala ere, kopuru hori nabarmen murriztuko litzateke kontuan hartzen badugu zenbateko horretatik 5.000 milioi euro itzuliko liratekeela Estatura zuzeneko zergen bidez. ,

Eredu hori aplikatuz gero, mendekotasuna duten 894.274 pertsonatik 1.591.995 pertsonara pasatuko litzateke, eta Europar Batasuneko irizpideak aplikatuz gero (SHARE inkesta), 1.204.227 izango lirateke. Zahar-egoitzetako 113.000 plaza publikotik 400.000 izatera pasatu beharko litzateke.

Mendekotasunaren arretarako kalitate zerbitzuetan inbertitutako milioi euro bakoitzeko 50 lanpostu sor litezke; 350.000 lanpostu berri inguru.

Suediako ereduan, ostatuari eta janariari dagokiona da koordainketa bakarra, diru-sarreren arabera.

20/2012 LEDaren murrizketak ez dira indargabetu

Baina, esan bezala, Estatuaren eredua ez da eredu suediarra; Bizkaiko Pentsiodunen Mugimenduaren errebindikazio-taulan jasotako errebindikaziorako eredu erreferentea da. “Aurrekontu publikoen bidez finantzatutako zerbitzu sozio-sanitario publiko unibertsalen sarea garatzea.”

Espainiako ereduari dagokionez, salatu behar dugu mendekotasunari buruzko legearen oinarrizko alderdiak ere ez direla betetzen, eta azken urteetan, 2012tik aurrera, hainbat murrizketa izan direla, mendekotasuna duten pertsonek eta familiak ordaindu beharrekoak.

Ondorengo erreformen murrizketak honela laburbil daitezke:

•   Espedienteak ebazteko epea luzatzea
•   Prestaziorako eskubidea zenbatekoa onartzen duen ebazpenera arte atzeratzea.
•   Atzeraeraginezko ondorioak ezabatzea
•   Zerbitzuari lotutako prestazio ekonomikoa zabaltzea maila guztietan, zerbitzua emateko alternatiba gisa; administrazioari kostu txikiagoa eragiten dio, baina erabiltzaileei zerbitzu okerragoa ematen die.
•   Prestazioen zenbatekoa %15 murriztea
•   Ordu-intentsitatea murriztea
•   Autonomia-erkidegoekin itunak etetea
• Horren ondorioz, 2012tik 2018ra bitartean, 5.406 milioi euroko murrizketa metatu da mendekotasunerako aurrekontuan.
• Estatuak mendekotasunari eskaintzen dion milioi euro bakoitzeko, autonomia-erkidegoek 4 milioi euro erabiltzen dituzte, eta prestazioak, zerbitzuak eta lan-baldintzak gero eta gehiago okertzen dira, Estatuak aplikatzen duen defizit finantzarioagatik, Mendekotasunari buruzko Legeak berak dioena bete gabe.
• Mendekotasuna duten pertsonen %19,2k ez du eskubiderik duen prestaziorik jasotzen. Mendekotasun aitortua duten 250.000 pertsona artatu gabe daude oraindik, eta bereziki odoltsua da bigarren eta hirugarren graduetan. 30.000 pertsona 2019an hilko dira prestazioa jaso gabe, nahiz eta horretarako eskubidea aitortua izan.

2-2. Mendekotasunaren Behatokiaren 2020ko txostena

Estatuko egoera 20 gakotan

1. 2018ko urriaren 31n, Estatuan 1.292.296 pertsona zeuden .aitortutako mendekotasun-egoeran, eta beste 131.270 baloratzeko zeuden.

2. Mendekotasun aitortua duten pertsona guztietatik, bi heren emakumeak dira (%65) eta heren bat (%35) gizonak. Onartutako mendeko pertsonen %72,6k 65 urte baino gehiago ditu, eta 80 urtetik gorakoak %54,2 dira.

3. 2019an, 2016. urtetik lehen aldiz, laguntzaren zain dauden eskubide aitortuak dituzten pertsonen kopuruak gora egin du berriro. 2019ko saldoak 20.000 lagun gehiago ditu itxaron-zerrendan; 266.000 pertsona daude jada, hau da, prestazioa jasotzeko eskubidea duten pertsonen %19,2.

4. Horiei, baloratzeke dauden 160.000 espediente -pertsonak- gehitu behar zaizkie. Duela urtebete baino 30.000 gehiago dira, eta, beraz, arreta falta (baloratu gabe + linboa) 426.000 pertsonakoa da (2018ko amaieran baino 50.000 gehiago).

5. Espediente bat izapidetzeko batez besteko denbora 426 egunekoa da, baina lau autonomia- erkidegotan 18 hilabete baino gehiago daude (Kanariak, Extremadura, Andaluzia eta Katalunia). Legeak izapidetze horretarako ezartzen dituen sei hilabeteen azpitik edo haietatik gertu daude lau lurralde: Ceuta eta Melilla, Euskal Herria, Nafarroa eta Gaztela eta Leon.

6. 2019an, 31.000 pertsona hil ziren, mendekotasun-egoeran egoteagatik zituzten eskubideak erabili gabe. Horrek esan nahi du mendekotasuna duten 85 pertsona baino gehiago hiltzen direla egunero prestazio edo zerbitzurik jaso gabe.

7. Arreta jasotzen ez duten pertsonen %42 (aurreko urtean baino 113.275, 15.000 gehiago) III. edo II. graduko mendekotasuna dutenak dira, hau da, laguntza zabala eta, batzuetan, jarraitua behar dutenak.

8. 20/2012 Errege Lege-Dekretuaren ondoren, mendekotasunean dagoen Estatuko Administrazio Orokorraren murrizketa metatua 5.864 milioi eurokoa da dagoeneko, eta kontuan hartu dira adostutako maila kentzea, gutxieneko maila murriztea eta familiako zaintzaileen kotizazioak kentzea.

9. Erkidegoen finantziazioa 2012ko uztailetik 2018ko abendura arte murrizteak (gutxieneko maila murriztea eta adostutako maila kentzea) 3.612 milioi euroko kopuru metatua dakar, dagoeneko, diru-kutxa autonomikoentzat.

10. Familia zaintzagatiko prestazioen zenbatekoen murrizketa metatua 1.905 milioi eurokoa izan da 2012az geroztik, familia horiek jaso ez dituzten laguntza ekonomikoetarako.

11. Ebakinak paralisiaren fase bat eta Sistemaren atzerakada orokorra izan ziren 2012tik ekainera bitartean (Etxeko Laguntzaren Zerbitzua eraisteko fasea). 2015eko ekainetik aurrera, Sistema indarberritzen hasi da, eta badirudi 2018an finkatu egingo dela. Indarberritze hori autonomia-erkidegoen eta familia-koordainketen kontura da. 2019an, sistema moteltzeko beste fase bat hasi zen.

12. 2019an emandako prestazio eta zerbitzuen zuzeneko kostua 8.891 milioi eurokoa da, eta administrazio publikoek 7.050 milioi euro jarri zituzten. Gainerakoa (1.840 milioi) erabiltzaileek ematen dute, koordainketa arautu moduan (%20,7).

13. Hasierako Estatuaren finantzaketa 2012 eta 2019 artean ez mantentzeagatik sortutako aukera-kostuak honako hauek dira: 1.415 milioi euroko galera metatua Gizarte Segurantzari, PFEZri, BEZari eta Sozietateen gaineko Zergari dagozkien zuzeneko kuotetan, eta zazpi urtean 30.000 sortzeko eta mantentzeko aukera alferrik galdu izana lanpostu garbiak eta lurraldeari lotuak. Hori guztia, alferrik galdutako itzulkin induzituak kontuan hartu gabe.

14. Herritar askok jasan behar dute “koordainketa gehigarri” bat dagoela, jasotako zenbatekoaren eta zerbitzuari lotutako prestazioaren bidez eskuratutako zerbitzuen benetako kostuaren arteko aldea bere gain hartu behar duena.

15. 2019an mendekotasunean egindako zuzeneko gastu publikotik, Estatuko Administrazio Orokorrak %20 hartu zuen, eta autonomia-erkidegoek gainerako %80. Legeak ezartzenduen %50eko ekarpenetik oso urrun. 2019ko abenduaren 31n, Estatuan 1.385.037 pertsona zeuden aitortutako mendekotasun-egoeran, eta beste 159.193 zeuden baloratzeko.

16. Lurraldeen arteko desberdintasun oso larriei eusten zaie, bai estaldurari bai kudeaketa- ereduei dagokienez.

17. Gobernuak ez du betetzen urriaren 10eko 36/2011 Legearen, Lan-arloko jurisdikzioa arautzen duenaren, azken xedapenetako zazpigarrena, eta, beraz, ezinezkoa da mendekotasunaren arloko auziak lan-arlokoak izatea. Mendeko pertsonak eta haien familiak beren eskubideak erreklamatzera behartuta daude administrazioarekiko auzien jurisdikzioan, prozesu motel, garesti, iskanbilatsu eta ez batere bermatzaileei jarraituz.

18. Oraindik ez da ebaluatu zainketen feminizazioak izan dezakeen genero-eragin negatiboa, zaintza horiek ez baitira aukera askearen ondorio, eta familiako zaintzaileek Gizarte Segurantzan kotizatzeko eskubidea berreskuratu duten arren, urte-amaieran 55.051 (%13) bakarrik kotizatzen dute hitzarmen berezitik (%90 emakumeak dira eta %60 55 urtetik beherakoak).

19. Hala ere, Etxeko Laguntza Zerbitzuak gaitasun harrigarria erakusten du enplegua sortzeko eta itzulkinak lortzeko. 2019an, zuzeneko 37 enplegu daude gastu publikoko milioi euroko, eta itzulera-tasa %40koa da dagoeneko.

20. Estatuaren Aurrekontu Orokorren azken proiektuan xedaturikoaren pareko inbertsioarekin (415 milioi euro), osorik finantzazio-maila minimoari aplikatuta, 68.000 mendekotasun kasu gehiago izango lituzke, eta ex-novo sortuko lirateke ia 20.000 lanpostu.

NAFARROA.

• NAFARROAKO Foru Komunitateko Mendekotasun Sistema gelditu egin da 2019an. Foru Komunitate osoan 133 pertsona berri artatu dira, baina% 0,97 besterik ez. Sistemaren gainerako parametroek (%0,2), balorazioek (-%4,72) edo eskubidea duten pertsonek (-%3,2) sistemaren paralisia edo, hala badagokio, sisteman eragindako inboluzioa berretsi besterik ez dute egiten.

• 2019ko ekitaldian egindako arreten saldoak (49 prestazio, aurreko ekitaldiko 2.188 prestazioen aldean) argi eta garbi islatzen du geldialdia, non, gehienez ere, 772 (Egoitzen Zerbitzuari lotutako Prestazio Ekonomikoak) altaren ordain ekonomikoa jaso den, -567 (Familia Barruko Zaintzetarako Prestazio Ekonomikoak) bajarekin.

• Zerbitzu-zorroari dagokionez, FORU KOMUNITATEAK Low Cost (Familia Barruko Zaintzetarako Prestazio Ekonomikoa) zerbitzuaren aldeko apustua egin besterik ez du egiten. Zerbitzu hori bere zerbitzu-zorroaren %52.4 da, Estatu osoko bigarren handiena.

• Kezkagarria da azken urtean III. mailan baloratutako espedienteen galerak %12 egin duela behera.

• Hala eta guztiz ere, Sistema gai izan da 235 lanpostu berri sortzeko, eta 2.165 ditu jada Foru Komunitatean. Hala ere, Estatuan enplegua sortzeko tasarik baxuenetako bat du, milioi bakoitzeko 24,9 lanpostu, Estatuko gainerako lurraldeetan batez beste 37,3 enplegu/milioi izatetik oso urrun.

• Foru Komunitateko sistemaren zenbatekoa 100 milioi eurokoa da dagoeneko. Kopuru horretatik, Nafarroak 72 milioi euro jarri ditu (gastu publikoaren %72) eta Estatuko Administrazio Orokorrak 14.6 milioi (gastu publikoaren %17).

• 2019an, Erkidegoak 1,8 milioi euro jasotzeari utzi dio Estatutik, 20/2012 Legegintzako Errege Dekretuan jasotako murrizketen ondorioz. Diru horrekin 330 pertsona berri artatu ahal izan ziren, eta FORU KOMUNITATEAN 46 lanpostu berri sortu ahal izan ziren.

NAFARROAN, menpeko bakoitzeko gastuaren batez bestekoa Estatuko batez bestekoa baino %16 txikiagoa da, kostu txikiak (low cost) dituzten zerbitzuen zorroan duten pisuaren ondorioz; esaterako, Familia Barruko Zaintzetarako Prestazio Ekonomikoaren zerbitzu-zorroaren %52 dira dagoeneko. Bestalde, biztanleko gastuaren batez bestekoa ere Estatuko batez bestekoa baino %23,33 txikiagoa da, menpeko bakoitzeko kostuaren justifikazio berarekin.

Hala ere, 772 Zerbitzuari Lotutako Prestazio Ekonomiko kasu gehiago izan direnez, aurreko ekitaldian baino 235 lanpostu gehiago, hau da ,%12,18 gehiago.

Hala ere, NAFARROAN enplegua sortzeko tasarik apalenetako bat dago, milioi bakoitzeko 24,9 lanpostu, estatuko gainerako lurraldeetan batez beste 37,3 enplegu/milioiko izatetik oso urrun. Familia Barruko Zaintzetarako Prestazio Ekonomikoaren eta Low Cost gainerako zerbitzuen gehiegizko erabilerak eragiten du hain enplegu-maila txikia. Foru Erkidegoak hobetzeko ahalmen handia izango luke, eta azken urteotako FBZPEn goranzko joera aldatu egingo litzateke enplegua sortzen duten prestazioen alde, hala nola Etxez Etxeko Laguntza (%5,6, guztizkoaren gainean), eta Estatuko batez bestekoaren aldean hobetzeko ahalmen nabarmena du (%17,74).

EAE

• EAEko Mendekotasun Sistemak hazten jarraitzen du duela hiru urtetik, Estatuko gainerako autonomia-erkidegoek egiten duten erritmoaren erdian. Laguntza behar duten 2.045 pertsona berriek %3,15eko hazkundea izan dute urtetik urtera; Estatuan, berriz, %6,38koa. Eta gauza bera gertatzen da Sistemaren adierazle nagusiekin.

• Arreta berrien saldoa 2018koa baino %25 txikiagoa izan zen. Gainera, horien %86 (5.635) kostu txikiko prestazioetan kontzentratu zen (Low Cost), hala nola Teleasistencia (2.831) eta PECEF (2.009); katalogoko gainerako prestazioak, berriz, birjartze-tasa hutsetik hurbil zeuden balioekin itxi ziren, eta horietako batzuk, esaterako, Etxeko Laguntza balio negatiboekin (-218).

• Sistemak 522 lanpostu berri sortu zituen EAEn, eta, horiekin, urteko 17.604 lanpostu sortu zituen. Hala ere, EAEn enplegua sortzeko erritmoa ez da erabat zabaldu. Hobetzeko aukera handia du bere FBZParen tasa birbideratzea lortzen badu (% 39,7), eta enplegua sortzen duten zerbitzuei aplikatzea lortzen badu, hala nola, Etxez Etxeko Laguntza, zerbitzu-zorroaren % 7,6 besterik ez baita; autonomia-erkidegoetan, berriz, % 17,40 da.

• Mendekotasun Sistemaren inbertsioa dagoeneko 656 milioi eurokoa da lurraldean, eta EAEk 474 milioi euroko ekarpena egiten du, hau da, Gastu Publikoaren %86, eta Estatuko Administrazio Orokorrak 74milioi leurokoa, guztizko gastu publikoaren %14.

Gainera, Mendekotasunaren Aldeko Estatu Itunean jasotako Gutxieneko Babes Mailaren 459 milioiko igoera onartuz gero, EAEk 24 milioi jasoko lituzke Sistema indartzeko, eta diru horrekin 3.300 pertsona berri artatu eta 771 lanpostu berri sor litezke CAn.

2019an bakarrik, EAEko Gobernuak 9,4 milioi euro jasotzeari utzi dio Estatutik, 20/2012 Legegintzako Errege Dekretuan jasotako murrizketen ondorioz. Diru horrekin 1.298 mendekotasun berri artatu ahal izan ziren, eta Autonomia Erkidegoan 303 lanpostu berri sortu ahal izan ziren.

EAEn atenditutako menpeko bakoitzeko gastuaren batez bestekoa Estatuko batez bestekoa baino %12,8 handiagoa da; aldiz, biztanleko gastuaren batez bestekoa askoz handiagoa da (%44,67), 217 €/biztanleko. Estaldura-tasa Estatuko batez bestekoaren gainetik dago; hala ere, EAEn (Estatua gehi EAE) mendekotasunera bideratutako gastu bateratua ez da iristen BPGaren %2ko Europako batez bestekora, eta oso urrun geratzen da BPGaren %3,2ko eredutik.

Mendekotasun Sistemak 522 lanpostu berri sortu zituen EAEn, eta horiekin urtean 17.604 lanpostu sortu ziren. Hala ere, EAEn enplegua sortzeko erritmoa ez da erabat zabaldu. Azken hiru urteetan, enplegua %13,8 hazi da, eta autonomia-erkidegoetan, berriz, %20,45. Horretarako, milioi bakoitzeko enplegu-tasa txikiagoa izan da (32 lanpostu/milioi) Estatuko batez bestekoa baino pixka bat txikiagoa (37,3 lanpostu milioiko), eta hobetzeko tarte handia izan du FBZPEn tasa birbideratzea lortzen badu (%39,7) eta enplegua asko sortzen duten zerbitzuei aplikatzea lortzen badu, hala nola Etxeko Laguntzari (%7,6). Autonomia-erkidegoetan, berriz, %17,40 da dagoeneko.

3. Mendekotasunaren arretarako zerbitzuen pribatizazioa

Estatua.

Adinekoen egoitzen %74,4, Gizarte Zerbitzuetako Zuzendarien eta Kudeatzaileen Elkartearen arabera, esku pribatuetan dago. Estatuan dauden 381.158 plazetatik 227.819, %59,8 finantzaketa publikokoak dira eta %40,2 pribatua eta itundua. Egoitza pribatuetatik, %37,4 pribatu itunduak dira eta %65,3 pribatuak. Estatuko egoitzetan, enpresa pribatuen fakturazioa 4.500 milioi eurokoa izan zen 2018an.

EAE eta Nafarroa

EAEn, esku pribatuetako egoitzen ehunekoa %75ekoa da, eta Nafarroan %57koa. Pribatizazio-estrategien adibide aurreratu bat Bizkaian dago, non ekimen pribatua sektorearekin egin baita; plaza publikoen kopurua ez da iristen 10.748 horietatik milara.

Ekimen pribatuaren kontzeptuaren atzean multinazionalen oligopolio bat dago, eta, inbertsio-funtsen bat-egite eta salerosketa-jardueren bidez, egoitza-zerbitzuen eta etxez etxeko laguntzaren gero eta ehuneko handiagoa lortzen ari da.

Sektorean sartze pribatua areagotzeaz gain, badira zenbait politikariren jardueran ezagutzen diren ate birakariak ere.

Sektore pribatuan nor da nor

2014tik 2017ra bitartean, DomusVi, Estatuko 1. korporazio pribatuak eta Europako 3. korporazioak % 160 handitu ditu irabaziak, zergen aurretik, informazio publikoan ageri den bezala, batez ere Espainiako egoitzetako inbertsioengatik.

Enpresa honek Estatuko 140 egoitza eta 20.000 ohe kontrolatzen ditu.

Ondoren,

LEKUA	ENPRESA	EGOITZAK	OHEAK
2. 3. 4.	ORPEA AMAVIR VITALIA	50 43 40	8.000 8.000 6.600

Araban, 3.072 plaza pribatuak honela banatzen dira: Caser, DomusVi, Colisée-La Saleta, Sanitas, IMQ Igurko.

Bizkaian, 10.000 plaza pribatu inguru banatzen dituzte: Gesca (Igurko, Urgatzi); Lares, Elizari lotua; Elbe (DomusBi…) eta Caser, Bellesol, Care… (El Correo, 2020-04-19koa).

Ikus daitekeenez, inbertsio-funtsek eta nazioz gaindiko korporazioek negozio-iturri bikaina aurkitu dute adineko pertsonen mendekotasunaren arretan.

Enpresa horien egitura instituzionala konplexua da; aldaketak eta bat-egiteak maiz gertatzen dira, eta horietako askok zergen ordainketa saihesten dute, adibidez, sozietateen gaineko zerga, Socimi izenarekin. (Ondasun Higiezinen Inbertsiorako Sozietate Anonimo Kotizatua)

Ez da harritzekoa, hala nola, diru-laguntza eta salbuespen fiskal publikoek bultzatutako eztei-euliak, egoitzen ikuskapen publikoa, lan-baldintzak, ratioak, soldatak eta zentro eta zerbitzu pribatuen laguntza-kalitatea.

Enpresa etekina honela lortzen da: finantzaketa publikoa, zerbitzuen kalitatea, lan baldintzak eta lagundutako pertsonen koordainketa. Sektore publikoan, etxebizitza-zerbitzuaren erabiltzaileen kostua sektore pribatuko pentsioaren %80 da, eta kostua bikoiztu edo hirukoiztu egiten da. Sektore publikoan langileen kostua %70etik %80ra bitartekoa da, eta sektore pribatuan %50era iristen da.

Ondorioak.

• Estatuko Administrazio Orokorrak 5.406 milioi euroko murrizketa metatua izan du 2012az geroztik. Urteko zuzeneko gastu osotik (8.250 milioi), koordainketa %20,6 da dagoeneko, autonomia-erkidegoetako gastua %63,2 eta Estatuko ekarpena %16,1.

• Zain dauden 270.000 pertsonei arreta emango balitzaie -Legea betez, besterik gabe-, 75.000 enplegu baino gehiago sortuko lirateke zuzenean, Etxeko Laguntza Zerbitzuari lotutako 220.000 lanpostuei gehitu beharrean, eta, hala, Mendekotasunaren Liburu Zurian aurreikusitako 300.000 enpleguetara hurbilduko ginateke.

• 2012tik aurrera, murrizketak ez dira berreskuratu, eta horrek gabezia nabarmenak ekarri ditu zerbitzuen kalitatean eta lan-baldintzetan, ratioetan, jardunaldietan, soldatetan…, eta horiek agerian geratu dira egungo osasun-krisian.

• Mendekotasunari arreta emateko zerbitzuetan egindako inbertsioa Europako batez bestekoaren azpitik dago, eta Nafarroan eta EAEn, berriz, gurearen antzeko per capita errenta duten herrialdeen azpitik.

• Zerbitzu-zorroa kostu txikiko zerbitzuetan oinarritzen da, eta oinarrizko zerbitzuak murrizten ditu; esaterako, etxez etxeko laguntza eta egoitza-arreta, gero eta gehiago esku pribatuetan geratzen baitira.

• Adinekoen egoitzen bolumenak, publiko edo itunduenak batez ere, masifikatzeko joera du, jendeztatutako eta gizatasunik gabeko giro bihurtzen da, baliabideak aurreztearen irizpidearekin eraiki dira, ez kalitatezko zerbitzua eskaintzearen irizpidearekin.

• Gaur egun ez dira betetzen EAEko Plan Estrategikoan planteatutako gutxieneko zerbitzuak. Foru Aldundiko ordezkari publikoek hori betetzeko eskatzen dutenez, erantzuna hau da: “Plan hori gutxi gorabeherakoa da”.

• Gutxi inbertitzen da eta ez dira adineko pertsonen beharrak asetzen. EAEn 19.900 egoitza-plaza daude, 4,1 plaza 65 urtetik gorako 100 pertsonako; OMEk 5 plaza finkatzen ditu 65 urtetik gorako 100 pertsonako. Horren ondorioz, 4.300 egoitza-plaza gehiago sortuko lirateke EAEn eta 1.000 gehiago Nafarroan.

• Gaizki inbertitzen da, ekimen pribatu multinazionalak mendekotasunaren arreta- sisteman duen sartze-ehunekoa gero eta handiagoa delako eta zerbitzuak garestitzen dituelako, lan-ratioak eta -baldintzak okerragotzen dituelako eta kalitatea murrizten duelako.

4. Berehala hartu behar dira erabakiak mendekotasunari erantzuteko zerbitzuak nabarmen hobetzeko eta pandemiaren kudeaketarekin gertatutakoa berriro gerta ez dadin.

Pandemia horrek agerian utzi ditu aldatu beharreko laguntza-eredu baten hutsuneak, eta, horregatik, premiazko neurriak eskatzen ditugu, tartean diren eragile sozial eta politikoek kontuan hartu beharrekoak.

Adineko pertsonak gara, eta, lehenik eta behin, pertsonak gara; eskubide guztiak dituzten pertsonak, geure beharrak ditugunak; erretiroaren ondoren, aukera berriak ditugu norbanakoaren eta taldearen bizi-konpromisoa garatzeko.

Mendekotasunari arreta emateko zerbitzuek bizi-baldintza duinak lortzeko tresnak izan behar dute, eta aukera eman behar dute gizarteratzeko eta gizarte-sarean parte hartzeko. Ez dira biltegi iragankorrak, gure ingurunetik urrun daudenak, azken orduaren zain daudenak.

Horregatik eskatzen dugu:

• Zahartze aktibo eta autonomorako eskubidea berrestea, mendekotasunaren arretaren kontzeptu asistentzialista eta erredukzionista gainditzen duena.

• Helburua da pertsonek beren bizi-plana zahartzaroko etapa bakoitzean autonomia handienarekin eraikitzeko erabakiak askatasunez hartzeko duten eskubidea aitortzea.

• Adineko pertsonei beren erabakiak hartzeko aukera emango dien informazioa eskuratzeko aukera ematea; unitate integratuak eta irisgarriak sortzea, zerbitzuak eskuratzeko informazioa, orientazioa eta izapideak emateko, pertsonei prestazioak eta zerbitzuak aintzatesteko eta esleitzeko administrazio-kudeaketak errazteko.

• Horretarako, beharrezkoak dira gizarte-zerbitzu integralak, malguak, norberaren beharren arabera, pertsona guztientzat irisgarriak, gure ohiko ingurunearekiko harremanari eutsiko diotenak, gure gaitasunak eta autonomia sustatuko dituztenak.

• Zerbitzu deszentralizatuak, hurbiltasunekoak, tokikoak eta eskualdekoak, zerbitzu- zorroa, etxez etxeko laguntza, egoitzak, prestazioak malgutasunez eta gure familia- eta komunitate-lotura zainduz bateragarri egiten dituztenak.

• Eskaintzen diren egoitza-zentroak mendekotasuna duen pertsonaren ohiko bizilekutik edo mendekotasuna duen pertsonak edo, hala badagokio, bere tutoretza duenak izendatzen duen ingurunetik hurbilen egongo dira. Nolanahi ere, egoitzetan masifikazioa ekidingo da, eta harrerarako 40 pertsona proposatuko dira gehienez.

• Inork ez du gure osasunarekin eta gure bizitzarekin negoziorik egin behar. Hori dela eta, Osakidetzan eta Osasunbidea-Osasunbidea-Zerbitzu Sozio-sanitario Unibertsal eta Publikoen sarea lehentasunez garatzea eskatzen dugu, ekimen pribatuaren ordez.

• Hurbiltasuneko eredu komunitarioa, parte-hartzailea eta kudeaketa publikokoa sustatzea. Komunitateak eta erabiltzaileek mendekotasunari erantzuteko sistemaren ebaluazioan eta zerbitzuen plangintzan duten parte-hartzea lehenbailehen antolatzea.

• Mendekotasunaren arretarako sektore pribatuan esku hartzea, sektore publikoarekin gutxienez parekatzea bermatzeko zerbitzuen kalitateari eta integraltasunari, langileen ratioei, lan-baldintzei eta laguntza jasotzen duten pertsonen kostuari dagokienez.

• Adinekoentzako zentro edo egoitzako arreta ahalik eta gehien atzeratuko da, pertsona horrek autonomia-maila bat mantentzen duen bitartean. Arreta etxean eman beharko zaio, harik eta bere egoerak bertan bizitzea ezinezkoa egiten duen arte. Ospitaleratu ondoren, malgutasun pixka batekin aldatu ahal izanen du egoitza, eta noizbehinka ahaideren baten etxera joan ahal izanen da.

• COVID19 deritzonaren antzeko larrialdietan jarduteko protokoloa ezartzea.

• 20/2012 Legegintzako Errege Dekretuaren murrizketak indargabetzea eta sistema osoan egin diren murrizketak leheneratzea, hala nola, osasun-koordainketari buruzko 16/2012 Legea.

• Behar adinako prestazioak, egoitza-plazak eta etxez etxeko laguntza jasotzen duten pertsonen eskubideak bermatzeko behar den finantziazioa handitzea, benetako eskaeraren, Munduko Osasunaren Erakundearen parametroekin bat datozen langile- eta ohe-ratioen, egungo mendekotasun-mailen prestazioak handitzeko… arabera, eta EAEn eta Nafarroan, gure per capita errentaren antzekoa duten herrialdeen batez besteko inbertsioa BPGaren ehunekoan lortzea.

• Planteatzen ditugun eskaerak EAEko eta Nafarroako lege baten bidez gauzatzea, lege hori bermatzeko.