ERRETIROA 67 URTEREKIN ETA 60-64 URTEKO BELAUNALDIA
2020ko irailean, Estatuan, 60-64 urteko 423.931 langabetu genituen. Horietatik 103.268k langabezia-prestazioa jasotzen zuten, eta beste 254.689k hainbat sorospen jasotzen zituzten, ziurrenik erretiroa hartzeko baldintza guztiak bete arte. Adin horretako 65.794 pertsona geratzen dira enplegu-eskatzaile gisa, baina ez dute ezer kobratzen, ziurrenik, oraindik ez dutelako betetzen sorospen mugagaberako kotizatutako 15 urteko baldintza. Kolektibo horiek guztiek kotizazio ziztrinekin erretiratuko dira.
Adin-talde horretan, 683.861 pentsio ditugu, erretiro aurreratuen eta ezintasun iraunkorren artean ia erdibana. Adin-tarte horretan 1.343.065 pertsonak kotizatzen jarraitzen dute, eta kopuru horren barruan daude langabezia kobratzen duten pertsonak, lehen aipatu ditugunak. Hau da, 1.000.000 inguru daude okupazio batekin 60-64 urteekin. Bosturteko belaunaldi honek 2.700.000 emakume eta gizonek osatzen dute, gutxi gorabehera.
Esan daiteke 60-64 urteko langabeak eta pentsiodunak okupatuak adina direla. Objektibotasunez ere baiezta daiteke, oro har, langileen erdiak ez duela erretiroa hartzen enplegutik, langabeziatik eta ezintasun iraunkorretik baizik. Urteko erretiro-alta berri guztien ia erdia, behartutako aurrerapenarekin dugu.
Gainerakoek, 60 urte edo gehiagorekin lanean daudenak, batez beste 64,4 urterekin erretiratzen direla onar dezakegu, gainerakoetatik ez. Urteroko 330.000 erretiro-alta berrietatik, 123.000 “legezko adina baino lehen behartuak” dira, eta beste 60.000, “Beharragatik”, legez aurreratuak (ezintasunak). Erretiro-adina hobetu nahi badugu, miseriazko soldata eta lan-baldintza txarrak hobetu behar dira; horretarako, Lan Arriskuen Prebentzioari buruzko Legeak lan-ikuskatzaile gehiago behar ditu.
Erretiratzeko benetako adina hobetu daiteke, noski. Lehenik eta behin, “Zaborra” debekatu behar da lan-kontratazioan. Ordena eta garbitasuna kontratazioaren egunean bertan hasita. Sistema kapitalista bera da, finantza-, ekonomia- eta ekoizpen-sistema, langileoi aurpegiratzen dizkiguten disfuntzio horiek sortzen dituena. 55 urte baino gehiago dituena agurtzearekin batera, “Oso zaharrak zarete” esanez, aurpegira botatzen zaio: mesedez, segi lanean, oraindik gaztea zara eta. Zertan geratzen gara? 55 urtetik gorakoak kaleratzea ohikoa da gure ekonomian. Bankuak, Iberdrolak, Telefonicak eta multinazionalek 55 urtetik gorako langileak kaleratzea, erretiro aurreratuekin “plantillak gaztetzea” deitzen dio; eta gazteentzako zabor kontratuak egitea “lan aukera” direla diote.
J.L. Escrivá ministroak erretiroa hartzeko batez besteko benetako adina (orain 64 urte eta 5 hilabete) igo nahi du, legezko adinarekin (67 urte) parekatu dadin. Batez besteko adin horrek gora egin du 2019tik aurrera, erretiro aurreratuen beherakadaren ondorioz. Bi neurri diseinatu ditu helburu hori lortzeko. Bat, erretiro aurreratua zigortzea eta murriztea (aldi berean, kaleratzearen erraztasuna eta kostu txikia mantentzen da). Bi, aurreratutako urteen kalkuluan koefiziente murriztaileak handituz. Horrekin lortuko dena da adin horietan langabezia handitzea eta etorkizuneko pentsioak murriztea. Ez da ondorio bat, nahita eginda baizik. Kontzientzia-garbiketa egiten da, idatziz. “…adinagatiko diskriminazioari aurre egin behar zai0 gure lan-merkatuan … edo … adinez zaharrenak birkokatzeari eta aktibo egoteari …”, baina ez da neurri zehatzik ezartzen. Agerikoa da arazoa ez dela erretiro-adina igotzea, egungo lan-politika baizik: ohitura da 55 urtetik gorako pertsonak kaleratzea, gazteei zabor-kontratuak egitearen truke.
Egungo baldintza tekniko eta produktiboetan, legezko adina 67 urtera igotzea kontraesan objektiboan dago errealitatearekin berarekin. Aldi berean, gaur egungo maila teknologikoarekin ulertezina da hain baldintza prekarioetan, nekagarrietan eta arriskutsuetan lan egitea. Gure ekoizpen-sistema “pertsona-apurtzaile” makina bat da. Egungo prekarietateak bere horretan jarraitzen duela eta hedatzen jarraitzen duela ikusita, saihestezina izango da ezintasunagatiko pentsio kopuru handia, hurrengo etorkizunean, mantentzea edo areagotzea. Gaur egun, pentsio guztien % 10 dira (947.782 2020ko irailean), eta aurrekontuaren % 10.
Toledoko Itunak, 18. gomendioan, “Desgaitasuna duten pertsonak” aipatzen baditu ere (hala esaten zaio gomendioari), eta pertsona horien guztien babesa eta gizarteratzea kontuan hartzen baditu ere, ez da sartzen, inola ere, jarduera ekonomiko eta produktiboak eragindako ezintasun-pentsioetan (ez da interesatzen). Erretiratzeko adina 67 urtera igotzeak kalte handia egiten die langile guztiei eta gazteei, baina askoz ere larriagoa baldintza prekarioetan jarduteagatik ezintasun iraunkorra sortu eta jasan dutenei, bai eta langabezian amaitu dutenei ere. Pertsonak eta bizitza ekonomiaren erdigunean jarri behar dira. Horrela, guztiok lan egingo dugu eta okupatuta egongo gara erretiroa hartzeko legezko adinera arte. Horrela, gure enplegua, osotasun fisikoa eta, garrantzitsuena, gure duintasuna gordeko ditugu.