“Euskal AHT: 12.300 milioi luxuzko errailetan, 268.000 pentsiodunek 1.000 euro baino gutxiagorekin bizirauten duten bitartean”

gaurgeroa.eus – Hausnarketarako artikulu bat

AHT: Zementuak lehentasuna duen Euskal zentzugabekeria

Abiadura Handiko Trena (AHT) euskal disfuntzionalitate politikoaren sinbolorik gordinena bihurtu da: baliabide publikoak irensten dituen proiektu faraonikoa da, eta 268.000 pentsiodunek (Euskal Autonomia Erkidegoko guztizkoaren % 32) hilean 1.000 eurotik beherako pentsioak dituzte. Datuek ez dute gezurrik esaten, baina kontakizun ofizialak erantzukizunak alde batera uzten ditu.

I. AHT: Funts Publikoen Zulo Beltza

Mamuaren aurrekontua

• Hasierako kostua (2006): 4.500 milioi euro
• Benetako kostua (2025): 12.300 milioi euro
• Gehikuntza: +%173

Gainkostu hori honako hau da:

• Euskal gizarte-zerbitzuen aurrekontua, 10 urtekoa.
• 41 aldiz pentsioen urteko defizita.

Odoljarioaren kausak

1. Geologia vs. Harrokeria: Ordiziako tunelak (4 km haitz hautsi) 2.100 milioi euro pilatu ditu aparteko kostuetan. Zergatik ez ziren aldez aurreko azterketa zorrotzak egin?

2. Diseinu aldakorra: Tren luzeagoetarako geltokiak handitzea: 1.800 milioi euro. Nork baimendu zituen aldaketak aurrekontu-kontrolik gabe?

3. Areto-ekologia: Ingurumen-geldialdiak (2015-2017): 950 milioi euro. Bitartean, Iberdrolak Zadorra kutsatzen du eta % 4,8 ordaintzen du mozkinen gaineko zergetan.

II. Pentsiodunak: Derrigorrezko austeritatea

Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak 2025eko martxoan aurkeztutako Legegintzako Herri Ekimenak honako hau proposatzen du:Gutxieneko pentsioa lanbide arteko gutxieneko soldatarekin parekatzea.

Urteko berrikuspena, benetako KPIari lotuta (ez “bulegoko KPIari” lotuta).

Aurreikusitako kostua: 890 milioi euro urtean, hau da, AHTren gainkostuaren % 7,2.

Zerga-zentzugabekeria

• Hilean 900 euroko pentsiodun batek % 21eko BEZa ordaintzen du argian eta botiketan, eta urtean 189 euro bideratzen ditu AHTra.
• Iberdrolak 5.200 milioi euroko irabaziak izan zituen 2024an, eta % 3,1eko tasa efektiboa ordaindu zuen EAEn (161 milioi euro), paradisu fiskalen bidez 2.478 milioi euro saihestu zituen bitartean, Oxfamen arabera (2025).

III. Erakundeen isiltasun konplizea

Eusko Jaurlaritza eta AHT:

• 2023an, 2.100 milioi euroko aparteko injekzioa onartu zuen, kanpoko auditoretzarik gabe.
• 2025ean, Ferrovial kontratatu zuen, 2022an isuna jaso zuena AVEko eroskeriagatik.

Eusko Jaurlaritza eta pentsioak:

• Gai izangodira HELri buruzko eztabaida parlamentarioa baztertzeko eta izapidetzeko ez onartzeko? Zer argudiorekin? (oraingoz 95000 sinadurek baino gehiagok babesten dute HEL)
• Bitartean, urtean 120 milioi euroko dirulaguntza ematen die IBEX35eko enpresei parke teknologikoetan.

IV. Ondorioa: Hormigoia baino pertsonak lehenesteko premia

AHT ez da huts egin duen proiektu bat bakarrik; oinarrizko eskubideak murrizten dituen bitartean megaproiektuak lorizatzen dituen kultura politikoaren sintoma da. Ordiziako tunelak diru publikoa biltzen duen bitartean, milaka aitona-amonek beroa jan edo argia ordaindu aukeratzen dute.

Hori dela eta:

1. AHTren obrak geldiarazi beharko lirateke, nazioarteko ikuskaritza egin arte

2. Pribilegio fiskalei buruzko 12/2022 Legea indargabetzea.

Noiz arte utziko diegu luxuzko bagoiei urrezko errailen gainean ibiltzen, gure adinekoak energia-pobreziara eramaten dituzten bitartean?

Artikulu honetan, bizi-baliabideak obra faraoniko batera desbideratu dituen proiektu baten errealitate gordina islatzen da, herritarren oinarrizko beharrak (pentsiodunenak ere bai) bigarren mailan geratzen diren bitartean. Zementua pertsonen gainetik lehenestea paradoxa bat izateaz gain, zuzendu beharreko bidegabekeria da.