Euskal Herria ahaztu gabe

Puntu eta jarrai

Memoria ekintza politiko gisa

Amama bat bilobarekin esertzen denean eta honek “gerraostekoa zara?” galdetzen dionean, ez da pasadizoak trukatzen ari. Balioak transmititzen ari da, herri baten jarraitutasuna ehuntzen. Guk, Euskal Herriko jubilatu eta pentsiodunek, badakigu gure erantzukizuna ez dela lan egiteko adinarekin amaitzen. Aitzitik, beste berri bat hasten da: oroimen bizia izatearena, ahanztura garaile ateratzen ez uztearena.

Milaka urteko herri zatitua

Europako herririk zaharrenetako baten oinordekoak gara. Gure historia milaka urtetan neurtzen da, ez mendeetan. Hala ere, paradoxa mingarri bat bizi dugu: Euskal Herria existitzen da errealitate kultural, linguistiko eta gizatiar gisa, baina besteren mugek zatikatzen dute. EAEren eta Nafarroaren arteko zatiketa, Ipar Euskal Herriaren lurralde-zehaztugabetasuna Lapurdik, Zuberoak eta Nafarroa Behereak ez dute errekonozimendu propiorik ere , isiltasunean odoletan dauden zauriak dira.

Zazpiak bat. Bat izan beharko luketen zazpi lurralde. Baina zatiketa ez da geografikoa bakarrik: administratiboa da, politikoa da, ahultze estrategia bat da. Eta guk, onartu al dugu zatiketa hori saihestezintzat? Nekeagatik, pragmatismoagatik, modernitateagatik utzi al diogu izendatzeari?

Euskara: izendatzen gaituen hizkuntza

Hainbat teoriaren arabera, euskara da Europan bizirik dirauen indoeuropar aurreko hizkuntza bakarra. Beste guztiak erdiera, erdara izango lirateke: mihi erdiak. Ez da harrokeria, harrotasunez eta erantzukizunez bete beharko gintuzke.

Hizkuntza hau ez da apaingarri folklorikoa. Gure arbasoek mundua izendatzeko erabili zuten tresna da, errealitatea ulertzeko erabiltzen dugun egitura mentala. Hori galtzea munduan egoteko modu paregabea galtzea da.

Hitz egiten dugunok hitz egin behar dugu. Euskarazko analfabetoak garenok eta lotsarik ez dugunok badakigu zergatik kendu ziguten, ikasi egin dezakegu, egunero pixka bat irakurri, pausoz pauso berreskuratu. Eta Gaurgeroak irmo aldarrikatzen du arreta euskaraz jasotzeko dugun eskubidea, batez ere zaintza guneetan eta zerbitzu publikoetan. Gure hizkuntzan zahartzea duintasunean zahartzea delako.

Genero-arrakala: lana kapitalizatzen denean

Guk ikusezintasun-marka bikoitza dugu. Emakume gisa, gure ordaindu gabeko lanarekin zainketen ekonomiari eutsi genion, munduak funtzionatzea ahalbidetu zuena.  Erditu, hazi, zaindu, elikatu, garbitu, kontsolatu egiten dugu. Baina hor dago sistemaren tranpa: lana kapitalizatzen da. Etxetik kanpo egindako lana, kotizatzen duena eta ageriko gainbalioa sortzen duena bakarrik hartzen dira lan produktibotzat. Lan osagarria, lan produktiboa ezinezkoa litzateke hori gabe, ez da errentagarritzat jotzen. Beraz, ez du kotizatzen.

Hori da pentsioetan dagoen genero-arrakalaren sustraia. Ez da istripu bat, ez da alboko ondorio bat: kapitalismo patriarkalaren nahita egindako estrategia bat da. Bizitzari eusten dionak, beste batzuek lan egitea ahalbidetzen duenak, sistemak funtziona dezan zaintzen duenak, miseriazko pentsioak jasotzen ditu trukean.

Eta orain, zahartzaroan, lan horrek ez du balio. Gure pentsioak baxuagoak dira, gure prekarietatea handiagoa da, gure ahotsak gutxiago kontatzen du. Kapitalismoak eta erlijioek babesa agindu ziguten onak baginen, otzanak baginen, sakrifikatzen baginen. Esan ziguten gure lekua etxea zela, gure saria gero etorriko zela. Eta hemen gaude: haiek diseinatutako prekarietatean zahartzen, iristen ez diren pentsioekin, hilobiraino laguntzen digun genero-arrakala batekin. Ez dugulako inoiz kotizatzen munduari eusten dion lanagatik.

Baina guk ez dugu onartzen biktima isilen papera. Badakigu zer balio dugun, badakigu zer egin genuen, eta aitortzeko eskatzen dugu. Justizia soziala ez da mesedea, eskubidea baizik. Aberastasunaren birbanaketa ez da karitatea, ordaina baizik.

Elkartasuna bai, baina baita geure buruarekiko elkartasuna ere

Kulturagatik herri solidarioa gara. Munduko bidegabekeriek hunkitzen gaituzte, genozidioen aurka mobilizatzen gara, ezin gara soraio geratu egunero neskatoak hiltzen dituztenean. Eta ondo dago. Ongi da bidezko kausekin solidarioak izatea.

Baina bada aipatu behar dugun paradoxa bat: batzuetan errazagoa da urruneko kausen alde egitea, norberarenak baino. Kanpoko gatazketan murgiltzen gara, eta gure errealitatea bera  lurralde-zatiketa, euskararen galera, gure pentsioen prekarietatea, subiranotasunik eza  bigarren mailan geratzen da.

Kontua ez da aukeratzea. Bidean ez ahaztea da kontua. Kontua da ulertzea elkartasuna gugandik ere hasten dela, guretik, Euskal Herritik.

Pentsatzeko berreskuratutako denbora

Kapitalismoak denbora lapurtu zigun. Eguneroko abiadurak, “pastarekiko” obsesioak, gogoeta egitea, zalantzan jartzea eta imajinatzea eragotzi zigun. Azkartuta bizi gara, bizirauten, norantz goazen galdetzeko tarterik gabe.

Orain, erretiratuak, denbora hori berreskuratzen dugu. Eta horrekin batera, pentsatzeko aukera, kolektiboki eraikitzekoa, galdera deserosoak planteatzekoa. Nondik gatoz? Non gaude? Norantz eraiki nahi dugu gure etorkizuna?

Hauek ez dira galdera nostalgikoak. Galdera politikoak dira. Eta Gaurgerotik, ozen egiten ditugu.

Negoziatzen ez ditugun balioak

Kudeaketa publiko, unibertsal, doako eta kalitatezkoaren aldeko apustua egiten dugu. Ez dugu nahi funts putreek gure egoitzak kudeatzerik, ez dugu nahi gure zahartzaroarekin espekulatzerik. Gizarte-partaidetza erreala duten zerbitzu publikoak defendatzen ditugu, erabiltzaileak ere erabakitzaileak izan daitezen.

Osasun publikoa negoziaezina da. Ez dugu onartzen gure osasuna merkantzia bihurtzea, itxaron zerrendak handitzea pribatua indartzen den bitartean, gure gorputz zahartuak errentagarritasun gutxiagokoak izatea eta, beraz, arreta gutxiago jasotzea. Euskal osasun publikoa eskatzen dugu, hurbilekoa, behar dugunean euskaraz artatuko gaituena, zahartzea bizitzea ere badela ulertuko duena.

Feminismoaren aldeko apustua egiten dugu, askapen kolektiborako tresna gisa. Ez bakarrik emakumeena, baita gizarte osoarena ere. Patriarkatuak guztiak pobretu zituelako, nahiz eta gu gehiago jo.

Belaunaldien arteko elkartasunaren aldeko apustua egiten dugu. Zahartzea ez da desagertzea: esperientzia, jakinduria eta memoria ematea da. Duintasunez zahartu nahi dugu, komunitatean, inor atzean geratu gabe.

Eta subiranotasunaren alde egiten dugu. Gure errealitateari erantzuten dioten tresna propioak erabiltzea, ez besteen interesei erantzuten dietenak. Pentsioak, osasuna, zaintzak eta gizarte-babesa barne hartzen dituen kudeaketa publikoko euskal sistema ez da utopia bat: premia larria eta guztiz bideragarria da. Izan ere, norberarengandik bakarrik eraiki ahal izango dugu bidezkoa dena.

Euskal Herria gera, eta izango gara

Euskal Herria gara. Amonak, erretiratuak, pentsiodunak. Zintzotasuna, komunitatea, talde-lana zer den dakigunak. Ez dugu onartuko modernismoak gure terminologia ezabatzea, presak gure historia lurperatzea, kapitalismoak gure isiltasuna erostea.

Gaurgeroa goizari begira dago, iragana askatu gabe. Iragana ez delako nostalgia: zimendua da. Eta oinarri horren gainean eraikitzen dugu etorkizuna.

Ez diogu gure bilobari hazten utziko nor den, nondik datorren, bere arbasoek zein hizkuntzatan amesten duten jakin gabe. Ez diogu utziko Euskal Herriari oroitzapen lauso bat izaten, postal turistiko bat, anekdota bat.

Euskal Herria gera. Gara eta izango gara. Eta gutako batek arnasa hartzen duen bitartean, lur honek memoria, ahotsa eta etorkizuna izango ditu.