“Euskal Herritik bizi, handik kanpo zergapetu”

Puntu eta jarrai

Udaro, euskal errepideak gorriz, zuriz eta berdez tindatzen dira. Familia osoak goiz joaten gara mendateetan ikurrinak eskegitzera, txirrindularien izenak oihukatzera, Jaizkibel edo Arrate igotzen duen korrikalari horrek pedalkada bakoitzean gu guztion zerbait daramala sentitzera. Banderak ere jartzen ditugu euskal presoen askatasunaren alde, Palestinaren alde, bidezkotzat jotzen ditugun arrazoiengatik. Estadioak betetzen ditugu, kamisetak erosten ditugu, garaipen bakoitza harro defendatzen dugu gurea balitz bezala. Nolabait, hala delako. Edo hori uste genuen.

Egunotan, dopina dela eta ikertutako euskal txirrindulari baten albisteak xehetasun bat utzi du agerian, ia hanka puntetan: Andorran bizi da. Eta ez da bakarra. Ez gara sartuko dopatzen den ala ez, hori beste kontu bat da, baina bai honetan: zergatik finkatzen dute bizilekua Euskal Herritik kanpo?

Banderaren paradoxa

Guk, oinezkook, erlijioz kotizatzen dugu EAEko eta Nafarroako Foru Aldundietan. Gure zergak hilero ordaintzen ditugu, urtez urte. Soldata prekarioen alde lan egiten duten emakumeak, hilaren amaierara ozta-ozta iristen diren pentsiodunak, pobreziaren atalasearen azpitik bizi diren familiak. Denak ere, zintzotasunez eta itxurarik gabe, osasun publiko duina izateko aukera emango digun sistemari eutsiz, erabat kolapsatuko ez diren zaintza-zerbitzuak, gutxienez bidezkoak izaten saiatuko diren pentsioak. Eta hori egiten dugu, nahiz eta gure agintari askok publikoa dena desegin nahi dutela dirudien, pribatizatzea ere lapurtzeko modu bat baita: guztiona dena lapurtzea, gutxi batzuei emateko.

Eta zertarako? Gero, gehien irabazten dutenek, benetan laguntzeko aukera dutenek, hori ez egiteko modua bila dezaten. Ez denak, noski. Ez litzateke bidezkoa orokortzea. Kirolari batzuek hemen bizitzen jarraitzen dute, zergak hemen ordaintzen dituzte, komunitate bateko kide izateak horri eustea ere esan nahi duela ulertzen dute. Baina gehiegi dira ez direnak.

Galdera deserosoa

Zergatik bizi zarete kanpoan? Zentzuzkoa da pentsatzea zerga-abantailek garrantzi handia dutela. Andorra, Suitza, Monako… zerga-presioa askoz txikiagoa den lekuak. Han, zerga-tasa orokorra %10 ingurukoa izan daiteke, eta Euskal Herrian, berriz, %45ekoa edo handiagoa errenta altuentzat. Baina motibazio pertsonalei buruzko epaiketetan sartu gabe ere, emaitza bera da: gehien irabazten dutenek, benetan laguntzeko aukera dutenek, ez dute hemen egiten.

Eta ez daude bakarrik. Etxeko enpresa handiek, Iberdrola, CAF, Petronor eta beste hainbatek— hamarkadak daramatzate joko berean jokatzen. Gure lurraldean milioi askoko irabaziak sortzen dituzten sozietateak, baina ingeniaritza fiskalari, kenkariei eta egitura opakoei esker ia zergarik ordaintzen ez dutenak. Eta hori gutxi balitz, horietako askok dirulaguntza publikoak jasotzen dituzte. Gure arteko dirua, gutxien behar dutenek harrapatuko dutena. Milaka milioi fakturatzen dituzten enpresak, kontratu prekarioa duen langile batek haiek baino proportzionalki gehiago ordaintzen duen bitartean.

Enpresa handiek hamarkadak daramatzate horretan. Multinazionalek milioiak fakturatzen dituzte gure lurraldean, baina Irlandan edo Luxenburgon deklaratzen dute. Eta etxekoak, bizitza osoko euskaldunak, Iberdrola, CAF, Petronor, ingeniaritza fiskalari esker ia ez baitute zergarik ordaintzen dirulaguntzak jasotzen dituzten bitartean. Ondasun pertsonalei etxeko langile batek baino zerga gutxiago ordaintzeko aukera ematen dieten sozietate instrumentalak. Eta orain gure kirolariak ere, familiakoak balira bezala animatzen ditugunak, joko berean apuntatzen dira.

Zerbitzu publikoak nahi baditugu, denek lagundu behar dute

Ez da auzi moral abstraktua. Oso praktikoa da. Egoera onean dauden errepideak, funtzionatzen duten ospitaleak, adinekoen egoitza duinak, kalitatezko eskola publikoak, duintasunez bizitzeko aukera ematen duten pentsioak nahi baditugu… norbaitek ordaindu behar du. Eta hori denok gara. Edo izan beharko genuke.

Baina gehien dutenek alde egiten dutenean, gutxien egin dezaketenek dute zama. Emakume langileei buruz, pentsiodunen gainean, mugan dauden familiei buruz. Bitartean, ikurrinak zintzilikatzen jarraitzen dugu bide-bazterretan, bandera bat baino zerbait gehiago partekatzen dugulakoan.

Denak ez gara berdinak

Egia da, denok ez gara berdinak. Kirolari guztiak ez dira joaten, enpresa guztiek ez dute ihes egiten, eta dirutza guztiek ez dute ihes egiten. Badago geratzen dena, toki batekoa izateak toki hori zaintzea, mantentzea eta ordaintzea ere esan nahi duela ulertzen duena. Baina ezin dugu beste aldera begiratzen jarraitu gure laguntzari, gure pasioari, gure ekonomiari onura gehien ateratzen diotenek erabakitzen duten bitartean ekarpena egitea aukerakoa dela.

Agian bada garaia geure buruari galdetzeko zer ospatzen ari garen ikurrina zintzilikatzen dugunean. Banakako garaipenak bakarrik txalotzen baditugu edo benetan proiektu kolektibo batean sinesten badugu. Euskal Herria maillotean izen polita baino zerbait gehiago izatea nahi badugu, denek, baita gehien dutenek ere, norabide berean arraun egin beharko dute.

Eta hori, nahitaez, bizi zaren lekuan zergapetzea da. Edo bizi zarela diozun lekuan. Edo bizi zarela pentsatzea gustatuko litzaizukeen lekuan, nahiz eta gero zure helbide fiskala zure izena bitoratzeko banderaz betetzen diren errepideetatik mila kilometrora egon.