Existitzen ez den «kutxa»: pentsio-kutxaren inguruko egia
Estatuko Gobernuak ospatzen du pentsio sistema jasangarria dela. Esaten ez duena da hura bermatu beharko lukeen erreserbak hilabete bateko ordainketak ere ozta-ozta estaltzen dituela. Ekainean, AIReF-en txosten berri batek inork bozkatu ez dituen erreformen atea ireki dezake.
Puntu eta Jarrai
Aste honetan, Estatuko Gobernuak gogobetetasunez aurkeztu du INTegraSS tresna, pentsio sistema publikoaren proiekzio eredu berria. Ondorio ofiziala lasaigarria da: batez besteko gastua %14 inguruan mantenduko da BPGaren gainean 2050era arte. Sistema, esan zuten, jasangarria da. Hartutako neurriak, esan zuten, funtzionatzen ari dira. Dena, esan zuten, kontrolpean dago.
Albiste hori begiak zabalik irakurtzea komeni da.
«Pentsio-kutxa»: zer den eta zertarako balio duen
«Pentsio-kutxa» deiturikoa —Gizarte Segurantzaren Erreserba Funtsa— gaur egun paperean existitzen da. Praktikan, ia sinbolo bat da.
Erreserba Funtsa sistemak kotizazioen bidezko diru-sarrerak pentsioen gastuak baino handiagoak direnean aurrezten duen dirua da. Logika sinplea eta solidarioa da: urte onetan gordetzea krisi garaian pentsioak eusteko, murriztu gabe. Sindikatuek eta pentsiodunen erakundeek hamarkadetan defendatu dute, sistemaren belaunaldien arteko izaeraren adierazpen argiena delako: belaunaldi bakoitzak gaurko erretiratuak sostengatzen ditu eta biharkoentzat eskubideak eraikitzen ditu.
| «Pentsio sistema jasangarria da, etorkizuneko gastua kudeagarria da eta hartu ditugun neurriak funtzionatzen ari dira.» — Elma Saiz, Gizarte Segurantzako ministroa · INTegraSS aurkezpena, 2026ko apirila |
Adierazpen horrek azterketa zorrotzagoa merezi du.
Nola hustu zen kutxa: 66.000 milioitik ia ezerezeraino
2011n, Erreserba Funtsak bere gailurra lortu zuen: 66.814 milioi euro, BPGaren %6,36 eta hamar hilabeteko pentsio kontributiboak ordaintzeko adina. Benetako erreserba zen, urte onetako superabitarekin eraikia, urte txarrentzat pentsatua. Orduan etorri ziren urte txarrak.
Krisiari zuhurtziaz aurre egin beharrean, kutxa hustu egin zen. 2012tik 2017ra, funtsa 66.815 milioitik 8.095 milioira jaitsi zen. 2016an bakarrik, 20.136 milioi atera ziren kolpe batean. Urteko %3ko legezko muga dekretuz eten zen. 2019rako, kutxa ia hutsik zegoen.
| «2012 eta 2017 artean erreserba funtsak bere kapitala 66.815 milioitik 8.095 milioira jaitsi zuen. Urterik odoltsuena 2016a izan zen, Gobernuak 20.136 milioi euro atera zituenean.» — Gizarte Segurantzaren Erreserba Funtsa · Ministerioaren datu ofizialak |
| 66.814 M€ Gehieneko historikoa · 2011 | ~14.000 M€ Egungo saldoa · 2025 | < 30 egun Funtsaren estaldura erreala |
Berreskuratze partziala: Belaunaldien arteko Ekitate Mekanismoa
2023tik, sistemak Belaunaldien arteko Ekitate Mekanismoa (MEI) dauka, erreserba berreraikitzeko erabiltzen den kotizazio gehigarri bat. Gaur egun 14.000 milioi euro ingurukoa da saldoa, 2017tik altuena. Gobernuak sistemaren indarraren seinaletzat aurkezten du.
Datuek beste zerbait diote: hilean 13.750 milioi euro inguruko pentsio gastuarekin, Erreserba Funtsak hilabete bat ere ez du estaltzen. Hogeita hamar egun baino gutxiago. Hori da sistemaren benetako segurtasun-sarea.
| «Pentsio kontibutiboetan hilero 13.750 milioi euroko gastua izanik, Erreserba Funtsak 32 eguneko ordainketak besterik ez litzateke estaliko prestazio hauei bakarrik bideratuko balitz, edo 25 egun inguru sistema osoa kontuan hartuz.» — El Independiente · pentsio-gastuaren analisia, 2025eko abendua |
AIReF-en ekaineko txostena: itxaroten ari diren palanka
Bitartean, Gobernuak bere aurreikuspenak optimismoz aurkezten ditu, eta Europako Batzordea, AIReF edo ELGAren datuekin alderatzen ditu —hauek gastu handiagoa aurreikusten dute—, desberdintasuna garaipen politiko balitz bezala. Ez da hala. Desadostasun metodologikoa da, eta ondorioak gaur egun 30 edo 40 urte dituztenek ordainduko dituzte, pentsio duin baten itxaropenez kotizatzen dutenek.
Ekainean, AIReF-ek pentsio erreformaren bigarren ebaluazio txostena argitaratuko du. Sistema publikoaren bideragarritasuna etengabe zalantzan jartzen dutenek txosten hori palanka gisa espero dute.
Txostenak erreforma berriak gomendatzen baditu, presioa berehalakoa izango da. Eta «reformatzea», nazioarteko erakundeen hiztegian, normalean gauza bera da: prestazioak murriztea, lan-bizitza luzatzea edo erantzukizun gehiago aurrezki pribatura eramatea.
| «Produktibitate eta benetako soldaten igoera iraunkorraren gabe, pentsio sistema gero eta gehiago egongo da zerga edo kotizazioak igotzean oinarriturik, bide mugatua eta denboran jasanezina.» — José Carlos Díez, ekonomista · Capital, 2026ko urtarrila |
Pentsioak blindatu behar dira: gaurgeroa.eusen jarrera
gaurgeroa.eustik Euskal Herriarentzat pentsio sistema publiko bat aldarrikatzen dugu: unibertsala, solidarioa, nahikoa eta ziklo politikoen aurrean blindatua. Ez gobernu baten kontzesio gisa, baizik eta hamarkadetako lanaren eta kotizazioaren bidez eskuratutako eskubide gisa.
Kutxa ezin da hustu gobernatzen dutenei komeni zaienean eta presio sozialak eskatzen duenean poliki-poliki bete. Edo erreserba benetako konpromisoa da —gardentasunez kudeatua eta kontrol demokratikopean— edo fikzio bat da, herritarrak lasaitzeko erabiltzen dena sistema barrutik higatzen den bitartean.
Egungo oreka ahula da. Ez dago bermatuta. Eta interes oso zehatzak daude lanean hurrengo krisia aitzakia izan dadin urtetan prestatutakoa gauzatzeko.
Ez da ahaztu behar.