Faxismoaren aurkako txertoa: memoria, duintasuna eta etorkizuna

Puntu eta jarrai

50 urte igaro dira Franco hil zenetik, baina Euskal Herrian eta Espainiako Estatu osoan haren itzala luzatzen ari da. Guk, urte ilun haietatik bizirik atera ginenok, ezkerrak izan ez ginenok, euskaraz hitz egiteagatik zigortuak izan ginenok, askatasunik gabe bizi garenok, gure oroimena transmititzeko betebeharra dugu. Ez ariketa nostalgiko gisa, ezjakintasunaren aurkako beharrezko txerto gisa baizik, frogatuta baitago: ezjakintasuna hazten den lekuan, faxismoa loratzen da.

Trantsizioa: konpondu gabeko chapuza

1978an “Trantsizio” deitu ziotenari chapuza bat izan zen, espainiarra gainera. Ez zen frankismoarekin haustura izan, ahaztearen ituna baizik, egiturak, mentalitate eta pribilejio bere horretan utzi zituena. Batzuek defendatzen dute, beraiek diseinatu zutelako chapuza hura, autokritika egiteko gai ez direlako. Baina guk ezin dugu bestera begiratu: Espainiako Estatuak bere iraganarekin apurtu gabe jarraitzen du, eta itxi gabeko zauri horrek egunero jariatzen du.

Mehatxatzen gaituen olatu faxista

Gaur, olatu erreakzionario berri bati egin behar diogu aurre, hainbat hamarkadatako konkista sozialak iraultzeko arriskua baitago. Errepresio gehiago, eskubide gutxiago, arlo publikoan murrizketak, disidentziaren kriminalizazioa. Faxismoa ez da beti uniformearekin eta desfileekin iristen; batzuetan gorbatarekin iristen da, aurrekontu murrizketekin, betiko autoritarismo bera ezkutatzen duten “ordena” eta “segurtasun” diskurtsoekin.

Zorionez, Euskal Herrian PPren eta Voxen eskuindar faxistak garrantzi gutxi du hauteskundeetan. Baina arazo bat dugu: EAJk dena zuritzen du. Frankismoarekin inoiz erabat hautsi ez zutenekin sistematikoki hitzartzen denean, gobernuak diktaduraren oinordeko politikoekin izendatzeko akordioak sinatu direnean, udalak eta aldundiak PPren botoekin usurpatzen direnean eta beste erakunde batzuetan eskuin muturrarekin bat egiten dutenei gehiengoak ematen zaizkienean, zer sinesgarritasun du diskurtso antifaxistak? Ezin ditugu ahaztu birzentralizazio-politiketan sakondu zuten eta agindutakoa inoiz bete ez zuten gobernuekiko itun historikoak.

Nola helarazi diezazkiekegu balio argiak belaunaldi berriei, gure ekintzak gure hitzak ezeztatzen badituzte? Batzuk polizia-eredu frankista bera mantentzen saiatzen dira, edozertarako baimena eskatzera behartzen gintuena eta etengabe zaintzen gintuena.

Garaipenetatik ikasi

New Yorkeko eta Irlandako hauteskunde berriek bidea erakusten digute: jendearen interesak argi eta garbi defendatzen direnean irabazten da. Prezioen igoeraren aurka, emigranteen kanporatzearen aurka, gerren aurka. Jendeak benetan hitz egiten zaionean eta benetako konponbideak eskaintzen zaizkionean erantzuten du, ez kea.

Gure konpromisoa: publikoa, duina, gurea

Pentsio duinak bermatuko dituen gizarte-babeseko euskal sistema publikoa defendatzen dugu. Zainketen euskal lege bat sustatzen dugu, historikoki feminizatua eta ikusezina izan den funtsezko lan hori aitortu eta baloratuko duena. Kalitatezko osasun publikoa, unibertsala eta kudeaketakoa aldarrikatzen dugu, ehuneko ehunean publikoa.

Hori guztia begirada feministarekin, genero-arrakalari aurre eginez, eta gure hizkuntza-eskubideekiko konpromiso irmoarekin. Pertsona orok euskaraz bizitzeko eta arreta jasotzeko aukera izan behar du, batez ere arlo publikoan eta zaintzan. Hizkuntza gure kulturaren, duintasunaren eta autodeterminazioaren funtsezko zatia da.

Gidatzen gaituzten balioak

Kudeaketa publikoa: zerbitzu unibertsalak, doakoak eta kalitatezkoak, gizartearen partaidetzarekin.

Justizia soziala: aberastasuna birbanatzea eta oinarrizko eskubideak modu ekitatiboan eskuratzea.

Feminismoa: pentsioetan, zainketetan eta osasunean egiturazko desberdintasunak desagerrarazteko genero-ikuspegia.

Belaunaldien arteko elkartasuna: duintasunez zahartzeko eskubidea, inor atzean utzi gabe.

Subiranotasuna: gure errealitatera egokitutako euskal sistema eraikitzeko tresna propioak.

Parte-hartzea eta demokrazia: herritarren inplikazio aktiboa beren eskubideen defentsan.

Hezkuntza txerto gisa

Datozen belaunaldiek prestatu egin behar dute, frankismoa zer izan zen eta gaur egun neofaxismoak zer esan nahi duen ulertu. Ezjakintasuna autoritarismoaren haztegia da. Horregatik, gure zeregina pedagogikoa eta politikoa da: memoria transmititzea, kontzientzia sortzea, alternatibak eraikitzea.

Bizitza, hizkuntza eta eskubideak erdigunean jarriko dituen Euskal Herriaren aldeko apustua egiten dugu. Non inork ez duen baimenik eskatu behar nor den izateko, bere hizkuntza hitz egiteko, askatasunez pentsatzeko. Zerbitzu publikoek pertsona guztiak babesten dituzte, bereziki kalteberenak.

Guztien artean, txertoa

Faxismoaren aurkako txertoa hartzea lan kolektiboa da. Memoria historikoa, herri-hezkuntza, gizarte-antolaketa eta ausardia politikoa eskatzen ditu. Jende zintzoa gara, langilea, bizirik dirauena. Eta gure erantzukizuna da guk sufritzen duguna beste inork jasan behar ez duen etorkizuna eraikitzea.

Berrogeita hamar urte Franco gabe Euskal Herri osoan, ez bakarrik EAEn. Mende erdia, ez ahazteko, zergatik ez gehiago gogoratzeko baizik. Demokrazia egunero defendatzen delako, erabaki bakoitzean, zerbitzu publiko bakoitzean, eskubide konkistatu eta babestu bakoitzean.

Faxismoa memoriaz, edukazioz, antolamenduz eta duintasunez borrokatzen da. Guk borroka horretan jarraituko dugu, dagoeneko ez daudenei eta atzetik datozenei zor baitiegu.