Galdutako egoiliarren bila

Puntu eta jarrai

Hitzaurrea

Gaurgeroak kezkaz jarraitzen du lehen mailako arretaren okertzearekin. Osasun-sistema publikoaren erabiltzaile nagusiak garen aldetik, hori jasaten lehenak gara.

Artikulu honek datu eraisgarri bat ematen du: EAEn prestatutako familia-medikuen % 37k soilik egiten dute lan, azkenean, Osakidetzako Lehen Mailako Arretan. Gainerakoek ospitaleetara ihes egiten dute edo sistema uzten dute. Ez da mediku prestatuen faltaren arazoa, kudeaketa eta lan baldintzen arazoa da. Osasun Sailak espezialistak eratzen ditu diru publikoarekin, eta gero sistematik kanporatzen ditu, baldintza onartezinak eskaintzen dituelako.

Bitartean, pentsiodunok erreferentziazko medikurik gabe jarraitzen dugu, hilabeteetarako hitzorduekin, etengabeko txandakatzean dauden profesionalek zainduta. Eta gainera, errua Madrilena dela sinestarazi nahi digute. Benetako arazoari heltzeko eskatzen dugu: lan-baldintzak hobetzea, Lehen Mailako Arretari prestigioa ematea eta kontratu erakargarriak bermatzea. Osasun publikoa ez da diskurtso hutsekin defendatzen, bere kudeaketa txarragatik hondatzen den bitartean.

“Prestakuntza jaso duten 106 familia-medikutatik 38k bakarrik egiten dute lan Lehen Mailako Arretan: Osasun Sailaren kudeaketaren porrota”

Duela zenbait denbora, Osasun Saila etengabe ari da mantra bera egiten Osakidetzan medikurik ez izateari buruz, eta falta horri egotzi dio Osakidetzaren gainbehera, eta Madrilgo Osasun Ministerioari hainbat aldiz egotzi dio erantzukizuna, hainbat aitzakiarekin.

Aitortu behar da lehen mailako arretako osasun-zentroen egoera kezkagarria dela. Hainbat Osasun-zentro eta kontsultategitan ikusten dugu nola falta diren medikuak, nola etengabe ditugun mediku berriak luzetarako izatea bermatu ezinik: medikuaren eta bere pazienteen arteko harreman egonkorra eta iraunkorra, hain ezaugarri garrantzitsua asistentziaren kalitateari eusteko. Egia da Lehen Mailako Arreta, osasun-sistemaren oinarrizko zutabea, gero eta ahulago dagoela eta, besteak beste, Lehen Mailako Arretan lan egin nahi duten familiako eta komunitateko medikuntzako espezialisten faltagatik dela.

Baina zergatik falta dira familiako medikuak? Zergatik geratzen dira hutsik familia-medikuen plazak gure osasun-zentroetan?

Arazoa konplexua da eta okertzearen arrazoiak asko dira, baina zalantzarik gabe, Lehen Mailako Arretako medikuek leku jakin batzuetan jasaten duten presio asistentziala, paziente bakoitzari arreta emateko ezartzen zaien denbora mugatua, agendak kudeatzeko modu zentralizatua edo zentro bakoitzaren kudeaketan autonomia falta, eta langileen kontratazioa gaizki kudeatzeko eredu bat oso garrantzitsuak dira narriadura-sare konplexu horretan.

Familia eta Komunitate Medikuntzako espezialitatearen izen ona galtzea ere nabarmena da, eta sortu zenetik beti gutxietsi dute beste espezialitate batzuekin alderatuta, bai erakundeetan erabakiak hartzen dituzten arduradun politikoek, bai beste espezialista batzuek, eta pertzepzio hori herritarrei ere helarazi diete. Orain dela gutxi, Osasuneko sailburuak Familia Medikuntzako espezialitatetik urtebete kentzea proposatu zuen, prestakuntzak garrantzirik ez balu bezala. Zergatik ez da neurri bera planteatzen Kardiologia edo Kirurgia espezialitatean? Pentsaezina litzateke, ezta?

Ildo horretan, ezinbestekoa da sailburuak proposatutako neurriak mahai gainean jartzea, medikuak erakartzeko gaztetzeko eta leialtzeko programaren barruan. Programa horretan, ordainsariei dagokienez, oinarrizko soldata berbera da ospitaleko espezialistentzat eta lehen mailako arretako espezialistentzat, baina ospitaleetan lan egiten duten medikuei soldata-osagarri bat eskaintzen zaie ospitalean lan egite hutsagatik. Horrelako neurriek ez dute inola ere laguntzen Lehen Mailako Arretaren prestigioa hobetzen, ezta etorkizuneko espezialistentzat destino erakargarri bihurtzen ere.

Garrantzitsua da medikuntzako ikasleak eta prestakuntza amaitzean aukeratzen dituzten lan-esparruak ere aipatzea. Fakultatean sei urte eman eta BAME azterketa prestatu ondoren (gehienak beste urtebetez), amestutako espezialitatea edo ezinbestean eskuragarri geratzen zaiena aukeratzen dute. Prestakuntza-etapa berri bat hasi da, eta lau edo bost urtez luzatu da (espezialitatearen arabera). Etapa horretan, beren espezialitateak dakarren erantzukizuna hartzen ari dira pixkanaka.

EAEn prestatzen diren egoiliarren kopurua Osasun Ministerioak erabakitzen du, baina betiere erkidego bakoitzak eskatzen dituen plazak kontuan hartuta. Horrenbestez, Euskadiko Osasun Sailak zehazten du gure erkidegoan urtero zenbat familia-mediku prestatzen diren.

Aurtengo ekainean, EH Bilduk Legebiltzarrean egindako galdera bati erantzunez, Osasun Sailak adierazi du 106 Familia Medikuk amaitu dutela prestakuntza EAEn 2025ean. Familia-medikuntzako 106 espezialistetatik, eta beti ere iturri berberen arabera, % 37 baino ez dira (38) Lehen Mailako Atentzioan lanean ari, % 27 ospitaleetan geratzen dira eta gainerakoak helbide ezezagunean daude.

EAEn prestatzen diren familia-medikuen % 37 bakarrik geratzen dira Osakidetzako Lehen Mailako Arretako zentroetan lan egitera. Gure familia-medikuek nahiago dute beren lanbidean ospitaleetan edo beste erakunde batzuetan jardun, lan-baldintzak hobeak direlako eta, ziurrenik, motibagarriagoak. Horrela, gure osasun-zentroetan arreta hobea eskaintzeko aukera galtzeaz gain, Lehen Mailako Arretako familia- eta komunitate-medikuntzako egoiliarren gure irakasle bikainen ahalegina eta lana ere galtzen dugu.

Utz diezaiegun gainerakoei Lehen Mailako Arretaren narriadura-egoeraren erantzukizuna hartzeari, eta hel diezaiegun arazoei lehenbailehen epe labur, ertain eta luzerako proposamenekin. Azter dezagun kasu bakoitzean zein diren beharrak, hobetu ditzagun kontratu erakargarriak dituzten egoiliar berriei eskaintzen dizkiegun lan-baldintzak, eta fidatu gaitezen behingoz Lehen Mailako Arretan zerbitzuak ematen dituzten osasun-langileez, haien jardueraren kudeaketa eta antolamendua esleituz, herritarrei gertuko eta kalitatezko osasun-arreta eskaintzeko beharrezkoak diren baliabide guztiak haien eskura jarriz.

Azken gogoeta

Kudeatzeko gaitasunik eza edo nahita egindako estrategia da? EAJk hamarkadak daramatza Osakidetza kudeatzen, apurka-apurka hondatzen ari den bitartean. Errua Madrili egozten diote beti, baina barrutik gaizki kudeatzen dute. Ez ote da publikoa denari izen ona kentzea pribatizaziorako lurra prestatzea? Pentsioen estrategia bera: desegitea justifikatzeko “iraunkortasunik ezari” buruzko alarma. Baliteke gaitasunik eza ez izatea. Estrategia izan daiteke.