Gurea ez den elastikoa

1. Atala

Bikonzeptualtasuna Munduko Txapelketan

Duela aste batzuk hemen bertan esan genuen bikonzeptualak garela, eta gure balioak direla mundua interpretatzeko erabiltzen dugun markoa, nahiz eta beti ez izan haiekin koherenteak. Ziurrenik, bati baino gehiagori gogoetarako txapa iruditu zitzaion hura: solasaldi itxurako sermoitxo horietakoa, adeitasunagatik entzuten dena, barruan «ez eman txapa gehiago» pentsatzen den bitartean. Bada, Munduko Txapelketak berak eman digu azken hamabostaldi honetan txapa hura alferrikakoa ez zela erakusten duen frogarik onena.

Ez da elastikoa jantzi ere egin behar amarru horren parte izateko; nahikoa da animatzea. Eta ez, ez da gehiengoaren jarrera —komeni da hori argi uztea—, batzuena baizik. Ziurrenik, denboraldi honetan Palestinako genozidioa zalantzarik gabe salatu duten berberak izango dira; futbolak ahalbidetu duen leku guztietan egin dute: harmailetan, pankartetan, jokalarien eta zaleen keinuetan. Egitez erakutsi dute futbola lubaki politikoa ere izan daitekeela, hala nahi denean. Baina Antoñito Uretagoikobehekogaste zelairatzen denean —jar diezaiogun izen hori, hain hemengoa eta bere ironian hain adierazgarria—, marko bera itzali egiten da. Orduan futbola, diote, apartekoa da. Ez omen du ezer ordezkatzen. Futbolean, antza denez, denak balio du.

Ez gara fede txarraz ari. Hain zuzen ere, lehen azaldu genuen horretaz ari gara: ez dagoela guztiz koherentea den erdigunerik, eta guztiok bizi garela gaiaren eta unearen arabera aktibatzen diren marko kontraesankorrekin. Baina hori seinalatu egin behar da, paternalismorik gabe; agerian jartzea baita konpontzeko lehen urratsa. Horregatik, utz iezaguzue zalantza adierazten. Elastiko bat ez da inoiz elastiko hutsa. Ezta soinean eramaten ez denean ere.

2. Atala

Aspaldiko aldarria, ez azkenaldiko apeta

Euskal Selekzioa ez da asteburuko asmakizun bat, ezta identitatearen inguruko haserrealdi huts bat ere. Hamarkadetan zehar egindako aldarria da; gure herriak urte luzez eutsi diona, ikusi duelako gu administratzen gaituzten estatuek oztopoak jarri, prozesuak luzatu, gutxietsi edo zuzenean ukatu egin dutela mundu mailako jokalariak, zaleak, historia eta lehen mailako taldeak dituen futbol-nazio batek bere izenarekin lehiatzeko duen eskubidea. Ez gara folklorezko kapritxo batez ari. Beste hainbeste eskubiderekin egin duten hotz burokratiko berberaz ukatu den eskubide batez ari gara.

Eta hor dago gakoa: zaila da ulertzea —edo, agian, gehiegi ulertzen da, eta hori da okerrena— aldarri hori urteetan defendatu duenak gero eskubide hori ukatzen dionaren elastikoa janztea. Ez da kontraesan arin bat. Aurrez aurre begiratzea merezi duen kontraesana da; paternalismorik gabe, baina sermoirik ere gabe. Besterik gabe, agerikoa den galdera eginez:

3. Atala

Futbola lubakia zenean

Bitxiena —edo, hobeto esanda, tristeena— zera da: ez dela hainbeste denbora Euskal Herrian futbola beste zerbait bihurtzen jakin genuela. «Herriaren opioa» deitu izan zaio, bai, eta arrazoi osoz kasu askotan: masa distrakzioa, ihesbidea, anestesia kolektiboa. Baina hemen futbola lubakia ere izan zen. Debekatuta zegoenean ikurrina agertzen zen tokia izan zen; errepresioaren aurkako oihuak entzuten ziren lekua; eta estadio bat, ordu batzuetarako, zenbait gauza isilarazi gabe esan zitezkeen espazio publiko bakarra bihurtu zen. Orduan futbola ez zen ihesbidea: kirolaren itxurapean ezkutatutako erresistentziaren beste modu bat zen.

Gaur tresna bera kontrako norabidean erabiltzea —garai batean haren aurka balio izan zuen hori bera indartzeko— ironia mingotsa da.

4. Atala

Opiotik negoziora: baloiaren metamorfosia

Futbola aldatu egin da, eta ez hobera. Jada ez da anestesia hutsa: negozioa da, letra larriz idatzitako negozioa, akziodunekin eta guzti. Nahikoa da edozein estadio handitako palkora begiratzea hori ulertzeko. Han jada ez dago zalerik: enpresariak, eraikuntza-enpresak, inbertsio-funtsak eta bira politikoan dabiltzan agintariak daude.

Han izango da, nola ez, espainiar guztien Erregea, hain lan nekeza betetzen: irribarrez txalotzea, jaiaren notario sinbolikoarena eginez. Haren presentziak berez zuritzen du dena: legitimatzen du, normalizatzen du, eta beste testuinguru batean merkataritza-eragiketa hutsa izango litzatekeena erakunde-itxuraz janzten du. Hori da goi mailako futbolaren benetako dohaina: zuriketa ikuskizun bihurtzea, eta ikuskizuna, berriz, galdera gehiegirik ez egiteko aitzakia.

5. Atala

Etxeko adibidea: elastikoak fabrika estaltzen duenean

Ez dago urrutira joan beharrik mekanismo hori martxan ikusteko. Hor dugu, adibidez, Jokin Aperribay, Real Sociedadeko presidentea —ez dezagun ahaztu sozietate anonimo bat dela, bere akziodunen jabetzakoa— eta, aldi berean, SAPA taldeko buru ikusgarria; Espainiako armagintzaren erreferentziazko enpresetako bat, Espainiako Armadarekin lotutako kontratuak dituena eta FCAS edo enpresak berak bere katalogoetan harro erakusten dituen ibilgailu blindatuak bezalako proiektuetan parte hartzen duena. Ez dago ezer legez kanpokorik horretan; argi gera bedi. Guztia da publikoa, eta guztiz zilegia jokoaren arauen arabera. Baina hor dago gakoa: jendeak maite duen eta bere zaleen babes osoa duen klub batek —presidenteak hala nahi ala ez, bilatu ala ez— negozio baten aurpegi atsegina eskaintzen du; eta negozio horren azken produktua ez da, hain zuzen ere, ospatzeko modukoa.

Benetan futbola joko gisa maite dugunoi —baloia, kalea, zelai xumea, emozio garbia— pena handia ematen digu zertan bihurtu den ikusteak. Eta are gehiago mintzen gaitu zenbat eta diru gehiago mugitu, orduan eta gehiago balio izateak aurpegiak zuritzeko: berdin enpresaburu batenak, errege batenak edo estatu oso batenak izan.

6. Atala

FIFA, prestigioaren enkante-etxea

Eta erakundeen zuriketaz ari bagara, ezin da FIFA aipatu gabe utzi: nazioarteko prestigioaren enkante-etxe handia. Munduko Txapelketa gehien ordaintzen duenari saltzeko gai da, eta, aldi berean, ezer ikusi ez balu bezala beste aldera begiratzeko. Denentzako dago tokia han: Donald Trump bera, komeni denean; baita garaikur baten ondoan irribarretsu agertu behar duen edozein erregimenentzat ere.

7. Atala

Nahasi behar ez dena

Kontua ez da futbolaz gozatzeari uko egitea. Kontua da jokoa ez nahastea hura parasitatzen duen negozioarekin, ezta grina zintzoa beste batzuek haren gainean eraikitzen duten tresneria politikoarekin ere. Baloi bat biraka ikustea maita daiteke eta, aldi berean, inolako konplexurik gabe salatu palkoak, zuriketak eta gure belaunaldiek urte luzez borrokatu dutenaren kontrakoa ordezkatzen duten elastikoak.

Gure nortasunaren alde hainbeste urte borrokatu ondoren, hainbeste ikurrina ezkutatu eta hainbeste aldarri harmailetan kantatu ondoren, geure buruari —eta gure aurretik borrokatu zirenei— zor diegun gutxienekoa da geure aldarriari bizkar emanda ez txalotzea.

Euskal Selekzioa ez da nostalgia. Koherentzia da. Eta koherentzia, futbol ona bezala, jokatuz erakusten da, ez gure zelaia ukatzen digunaren koloreak jantzita.