Hauteskundeak, zertarako ?

1. Atala

Erritualak eta promesak

Aldizka, erritual batera gonbidatzen gaituzte: boto-papera hautetsontzian sartu eta, harekin batera, promesa bat. Zerbait alda daitekeelako promesa. Azaroko emaitzek, maiatzekoek edo dagokion unean egiten diren hauteskundeetakoek erabakiko dutela nor den erabakitzen duena eta norentzat erabakitzen duen. Promesa ederra da, eta demokraziaren ideia bera sostengatzen duena. Arazoa hasten da, ordea, urtez urte, irabazlea edozein dela ere, arreta norengana zuzendu den begiratzen denean eta balantzak ia inoiz ez duela aldez aldatzen ikusten denean.

2. Atala

Hauteskundeak eskatzen dituena

Komeni da egun hauetako xehetasun bat ez galtzea bistatik: hauteskunde orokorrak gehien eskatzen dituena ez da ohiko oposizioa, EAJ bera baizik, Sánchezen gobernu-kidea Madrilen eta PSEren gobernu-kidea aldi berean Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan. Eta galdetzen zaienean PPren eta Voxen alternatiba bat egungoa baino okerragoa izango ote litzatekeen, erantzun ofiziala galderari ihes egitea izan da: ezin dela pentsatu, esan dute, PSOEk betiko gobernatuko duenik jainkozko mandatuz. Esaldi dotorea, ezertara konprometitu ez dadin.

Ez litzateke hainbesteko zuhurtziarik behar aurretik jakinen ez balitz hautetsontzien ondoren zein aulkitan eseri, irabazlea zein koloretakoa den gorabehera. Alderdi bera da Aznar sostengatu zuena, Rajoy sostengatu zuena, gaur Sánchez sostengatzen duena, eta sozialistekin batera gobernatzen duena Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan. Testuinguru horretan hauteskundeak eskatzea ez da aldaketaren aldeko apustua. Inoiz ez galtzeko modu bat da, irabazlea edozein dela ere.

3. Atala

Mahaian lehenengo esertzen dena

Duela egun gutxi, Bizkaiko Foru Aldundiak Madrilen aurkeztu zuen, enpresarien aurrean eta estatuko patronalaren presidentea lehen ilaran zela, bere neurri fiskalen sorta berria. Talentuaz, sustraitzeaz, lehiakortasunaz eta etorkizuna eraikitzeaz hitz egin zen. Hitz politak dira, eta ez da kasualitatea hala izatea: norbait lehenesten denean, hori azaltzeko erabiltzen den hizkuntzak beti izaten du erakunde-mailako maitasunaren soinua.

Neurri zehatzen artean bada bereziki gehien irabazten dutenak mesedetzen dituen salbuespen fiskal bat, kanpotik profesional kualifikatuak erakartzeko laguntzak, eta osasun-aseguru pribatu bat edo gimnasio-kuota bat ordaintzeagatik zerga-kenkariak. Badago hemen ez azpimarratzea zaila den zerbait: kanpoko talentua erakartzeko dirua eskaintzen da, etxeko talentua —hemen bertan prestatutako medikuak, sistema publikoak ordaindutako espezializazio-urteekin— hilabeteak baitaramatza alde egiten, inork eskuzabaltasun berarekin babesten ez dituen baldintzez nazkatuta. Horiei ez zaie kenkaririk eskaintzen. Egoitza-aldia amaitzen uzten zaie, diru publikoarekin ordaindua, eta gero alde egiten, lan bera gehiago baloratzen den beste toki batera.

4. Atala

Iristen ez dena

Bien bitartean, Euskal Herriko ospitaleetan medikuek hilabeteak daramatzan greba bati eusten diote, inplikatutako administrazioetako inork konpondu gabe. Itxaron-zerrendak hazten ari dira, eta eskaintzen den erantzuna ez da sistema publikoa indartzea, baizik eta pazienteak osasun pribatura bideratzea itxaronaldia jasanezina bihurtzen denean. Pentsiodunek, berriz, urteak daramatzate beren pentsioaren errebalorizazioari buruzko edozein promesaz mesfidatzen ikasten, gertutik ikusi baitute nola negoziatzen den haiekin: kalte egiten dien neurria komeni den bitartean mantentzen da, eta kaleak jendez betetzen direnean eta irtenbide duinik geratzen ez denean bakarrik zuzentzen da.

5. Atala

Hau ez da berria

Eta komeni da oihurik egin gabe esatea, berez oihukatzen duelako: hau ez da gertakari isolatu bat. Duela hamarkada bat baino gehiago, Euskal Herrian inoiz epaitu den ustelkeria-kasurik handienak legez kanpoko komisio-sare bat azaleratu zuen Arabako EAJren barruan. Deigarriena ez zen epaia bakarrik izan. Kontua da, helegite judizialak bata bestearen atzetik gertatzen ziren bitartean, zigortuetako batek urtez urte gora egiten jarraitu zuela Eusko Jaurlaritzaren menpeko sozietate publiko batean. Beste alderdi batzuek, bazkide sozialistak barne, hitz batekin deskribatu zuten orduan egoera hura, gogoratzea merezi duena: klientelismoa. Ez sagar ustel bat. Politika eta kontratu publikoak ulertzeko modu bat.

6. Atala

Geratzen den galdera

Beraz, hasierara itzultzen gara. Hauteskundeak, zertarako? Gehien eskatzen dituenak ere ez du argi esaten, eta agian ez du esan beharrik ere: irabazlea edozein dela ere norekin eseri badaki, data da gutxienekoa. Galdera, orduan, ez da babesa egongo den ala ez erabakitzeko —beti dago, eta ugari gainera—, benetan norengana zuzentzen den erabakitzeko baizik. Hori da eztabaidaren erdigunea hartu beharko lukeen galdera, ez salaketa nekatu gisa, baizik eta zentzuzko eskakizun gisa: herrialde batek gobernatzen dutenei eskaintzen dien babesa herrialde horrek berak behar duenaren antzekoa izan dadila, gutxienez neurri batean.

Hautetsontziekin hitzordua aurreratzeak ez du berez horietako ezer konpontzen: logika bera nork administratuko duen erabakitzen du soilik, eta gaur egungo unean ziurrenik konfiantza pizteko arrazoi gutxien eman dituenaren esku utziko luke. Koherentea ez da gaur egun eskuinetik gehien eskatzen duenari batez ere mesede egiten dion deialdi batera korrika joatea, baizik eta bultzada horri eustea, lasaitasunez benetan desberdina izango den alternatiba bat eraikitzen den bitartean —ez hizkuntzan, baizik eta lehenik nor lehenesten duen horretan.

Hori gertatzen ez den bitartean, botoa ematea beharrezko ekintza izaten jarraituko du. Baina komeni da ez nahastea nahikoa den ekintza batekin.