Informazio eta albiste interesgarriak                          2023ko urtarrilak 20

1.- EHPMren 6. Urteurrena: ilusioz eta borrokan jarraitzeko prestasunez beteta

Joan den astelehenean, hilak 15, Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduaren (EHPM) 6. urteurrena zela eta, milaka pentsiodun EAEko eta Nafarroako lau hiriburuetan eta 75 herri ingurutan 6a ospatzera itzuli ginen. Bere jaiotzaren urteurrena eta pentsio publiko duinak lortu arte mobilizatzen jarraitzeko borondatea erakustea, bereziki 1.080 euroko gutxieneko pentsioa.

Euriak ez zituen parte-hartzaileak kikildu, herri askotan manifestazioak egin baitzituzten, eta gero, hori bai, aperitibo kolektibo batez gozatzeko arkupetan eta hainbat leku estalitan babestu behar izan ginen. Emozioak, sei urtez atsedenik gabe egindako borrokaren harrotasunak eta mendekotasuna duten adinekoen pentsioak, osasuna eta zainketak defendatzen jarraitzeko prestasunak, ekimenetan parte hartu genuen pentsiodun guztiak bete zituen.

Hitzaldi labur batzuetan, honako hauek nabarmendu ziren: pentsioetan erdietsitako lorpen txikiak, osasunaren eta zainketen aldeko beste kolektibo sozial batzuekin partekatutako mobilizazioak, eta langile-borroketarako laguntza solidarioak, batez ere kaleratzeen aurkakoak. Aldi berean, pentsiodun gehienen bizitza- eta osasun-baldintza materialei eragiten dieten aldarrikapenak lortzeko borrokan jarraitzeko beharra azpimarratuz.

Baina, batez ere, omenaldia egin nahi izan zitzaien joan zaizkigun pentsiodun guztiei, 80 urte baino gehiagorekin elkarretaratze eta manifestazioen artean jarraitzen dutenei, eta zorionak eman nahi izan zitzaizkien Euskal Herriko pentsiodunen mugimenduan edo ekimenetan parte hartzen duten guztiei. Aldi berean, ospakizun kutsua eman nahi izan zitzaion pentsiodunen mugimenduaren jaiotzaren data erreferentzialari, hau da, urtarrilaren 15ari, zeina urtez urte errepikatzen baita 2018tik.

Herri batzuetan lore sortak edo beste opari batzuk eman zitzaizkien omendutako pertsonei. Eta aperitibo kolektiboak era guztietakoak izan ziren (txokolatadak, txistorradak, tortillak, txorizoak,  etab.), askotariko ardo eta saldekin batera. Giroa alaitzeko, pentsiodunak bertsotan egitera eta olerkiak errezitatzera animatu ziren, eta musikak ere lagundu zuen. Zalantzarik gabe, egun alaia, emozioz betea eta gure aldarrikapenak duintasunez defendatzen jarraitzeko prestasuna.

2.- Lanbide arteko Gutxieneko Soldataren %5eko igoera. Igoera mugatua eta ez nahikoa

Pedro Sanchezen Gobernuak, CCOOren eta UGTren babesarekin, Lanbide arteko Gutxieneko Soldata (LGS) %5 igotzea erabaki du 2024rako. Era horretara 14 ordainsari izango dituen igoera horrek 1.134 eurotan kokatuko du gutxieneko soldata. Urtarrilaren 1etik aurrerako atzeraeraginarekin aplikatuko da. Kalkuluen arabera, LGSak –eta, beraz, igoera horrek– 2,5 milioi langileri eragiten die Estatu osoan, eta 70.000 pertsona ingururi EAEn eta Nafarroan; horietatik gehienak emakumeak eta gazteak direlarik.

Holakoetan gertatzen den moduan CEOE, Cepyme eta beste antzeko batzuk, igoera honen aurka agertu dira. Betiko argudioak erabili dituzte enplegua murriztu daitekeela esanez, enpresetako inbertsioak gutxitu egin daitezkeela, eta baita inflazioa handitu ere. Gertakariek erakusten dute ez dela horrela. Gertatzen dena da beraiei interesatu egiten zaiela eskulan merkea eta ahalik eta prekarioena izatea, eta ahalik eta gutxien kotizatzea -zeharkako soldata besterik ez den- Gizarte Segurantzari dagokion kuota.

Urrats apala da, mugatua eta eskasa, zer esanik ez azken urteetan izan dugun bizi-kostuaren igoera hain handia kontuan hartzen badugu, eta bereziki erosketa-saskiaren prezioena. Soldata txikiena dutenak diru sarreraren zati handi bat horretarako erabili beharko dutelako.

Adierazpen interesatuak daude, –Pedro Sanchezen gobernuarenak barne–, igoera horrekin  Europako Gutun Sozialaren gomendioak errespetatu egiten direla diote, hau da, LGSak soldaten batez besteko %60ra heltzen direla. Baina hau ez da egia. UGTko idazkari nagusiak, Alvarezek berak esan duenez, Eurostat Europako bulegoaren datu estatistikoak erreferentziatzat hartuta, gomendio horiek errespetatuz, estatu mailako LGS hilean 1.218 eurokoa izan beharko lukeela dio, hau da, 84 euro gehiago.

Bestalde, gogoratu behar da Hego Euskal Herriko bizitzaren kostua Estatuko batez bestekoa baino dezente handiagoa dela, eta batez besteko soldata ere Estatu osokoa baino handiagoa. Horrek esan nahi du LGS horrekin Estatuko beste erkidego askotan baino erosteko eta gastatzeko gaitasun txikiagoa dagoela, eta 1.134 euroko LGS hori EAEko batez besteko soldataren %60tik askoz urrunago dagoela. Horregatik, besteak beste, euskal gehiengo sindikala osatzen duten sindikatuek uste dute LGSren igoera hori ez dela nahikoa, eta 1.400 euro eskatzen dituzte Hego Euskal Herrirako.

Pentsiodunen mugimenduarentzat ez dago zalantzarik LGSa eta soldatak hobetzea funtsezkoa eta oso garrantzitsua dela. Horregatik ari gara etengabe defendatzen. Eta ez bakarrik elkartasunagatik eta egungo bizi-baldintzak hobetzen zaizkielako, baizik eta, horrela, Gizarte Segurantzako kutxako diru-sarrerak handitu egiten direlako, eta horrek eragina izango duelako haien etorkizuneko pentsioetan eta Gizarte Segurantzaren kutxaren kaudimenean, guztiontzako pentsio publiko eta duinak izateko bermea.

3.- Nafarroako Gobernuak gainditu gabeko gaia

Urtarrilaren 11n Diario de Noticias de Navarra egunkarian argitaratutako gutun batean, funtzio publikoko langile eta delegatu sindikal batek salatu zuen Foru Gobernuak bere gizarte-zerbitzuen hobekuntza serioski konpondu gabe jarraitzen duela.

Besteak beste, esaten zuen biztanleriaren zahartzeak, emakumea lan-munduan sartzeak eta paradigma sozial berri batek ekarri duen familia eredu berriekin, zainketen ereduei buruzko eztabaida esfera publikoaren erdigunean jarri dutela, eta oraingoz, Nafarroako Gobernua eta bere Gizarte Zerbitzuen Departamentua ez direla gai izan behar bezala erantzuteko.

Zaintzaren kudeaketa tradizionalarekin amaitu egin behar da, oraindik ere genero-rolak eta enplegurako gizonen eta emakumeen arteko benetako berdintasuna zailtzen duelako, eta arlo publikotik lehenbailehen aurre egin behar zaio erronka honi.

El Vergeleko egoitzan, adibidez, argi ikusten da goitik izendatzen diren karguetatik erabiltzen den botere-abusua eta arduragabekeria, eta erakunde publikoen utzikeria zaintza arloan. 2021eko uholdeak ehunka egoiliar ebakuatzea behartu zuten. Nahiz eta urtebete geroago pertsona horiek beren egoitzara itzultzeko aukera izan zuten, eguneko zentroak oraindik ez du bere jarduera abiarazi. Modu ezberdinak erabiliz Eskubide Sozialen Sailari jakinarazi diogun arren, abenduaren 22an jakinarazi ziguten Nafarroako Gobernuaren proposamena: El Vergeleko eguneko zentroa, oraingoz behintzat, ez da irekiko.

San Jose zentroan, urritasun arreta integralerako Nafarroako zentro publiko bakarrean, langileen aurkako erasoak etengabeak dira. Gainera, zentroko zuzendaritza kudeatzeko modua ez da plantillaren gustukoa. Senideen eta adingabeen arloa baliabide gutxirekin dago. Inori ez litzaiguke gustatuko insonorizazio txar edo hutsaren ondorioz intimitaterik ez duen gela txiki batean arazo larri batekin artatzea.

Haur-eskolak Hezkuntza Departamentura transferitu zirenetik, langileen ordezkapenak atzeratu egiten dira, eta lankideengan lan-gainkargak sortzen dira. Ratioak oso altuak dira oraindik, eta horrek komunitate osoari eragiten dio: haurrek ez dute behar duten hezkuntza edo arreta jasotzen, eta langileek lan-gainkarga dute. Gaur egun, gela horietarako laguntza-langileak ia modu anekdotikoan erabiltzen dira.

Daukagun esperientzia sindikalarekin, ziur gaude benetako berdintasuna zainketen kudeaketa publiko, eskuzabal eta kontsekuente baten bidez baino ez dela iritsiko. Eta baliabideak urriak direnean, ulertezina da goi karguen kopurua gehitzea, baliabide ekonomikoak eta materialak, lehenik eta behin, herritarrak egunero artatzen dituztenengana bideratu beharrean. Argi daukagu erakunde publikoek enpresa pribatuak azpikontratatzeak gutxi batzuen irabazi pribatuetarako baino ez duela balio, lan-baldintza prekarioen eta erabiltzaileentzako zerbitzu ahulagoaren truke.

Nafarroako Gobernuak gero eta diru gehiago desbideratu beharrean honelako zerbitzuak emateko enpresa pribatuetara, zerbitzu publikoen kalitatea berraztertu beharko luke. Zerbitzu hauek dira (hezkuntza, osasuna, gizarte-zerbitzuak, larrialdiak…) ematen diotenak zentzua herritarren proiektu amankomun bati. Azken batean, baliabide publikoen ahultzearekin mundu indibidualista, bidegabe eta inzibilizatuago batera sartzen gara. Bere burua ezkerrekotzat duen Nafarroako Gobernuak argi izan beharko luke hori.

4.- Aberatsek aberatsago egiten diren bitartean herritar xumeek pobretzen doaz

Oxfam Intermon Gobernuz Kanpoko erakundearen arabera, munduko bost gizonik aberatsenek bikoiztu egin dute beraien aberastasuna azken lau urteetan (405.000 milioi dolarretik 869.000 dolarrera igaro dira), aldi berean 4.800 milioi pertsona inguru (munduko biztanleriaren erdia baino gehiago) pobretu egin dira, batez ere hegoaldeko herrialde pobretueneko biztanleei eraginez, eta bereziki emakumeei, arrazializatutako pertsonei eta baztertuei.

Era berean, multinazional handiek %89 handitu dituzte irabaziak 2021etik 2022ra bitartean. Eta, jakina, Espainiako Estatuko egoerak ez ditu alde batera uzten nazioartean dauden desberdintasun tendentzia horiek: baliabide handienak dituzten biztanleen %1ek aberastasun osoaren %22 hartzen du, bitartean munduko biztanleriaren pobreenaren %50 ozta-ozta iristen da %8ra. Era berean, Oxfam Intermonek salatu du Espainiako Estatuko 50 enpresa garrantzitsuenetako zuzendaritza-kontseiluetako kideen batez besteko soldatak %19 igo zirela 2021etik 2022ra, eta %45 2020tik. Igoerak, noski, soldata oso altuen gainean, neurrigabeak ez esatearren.

Horrela aberasten direnek krisi ekonomikoaz eta pandemiak, inflazioak, unean uneko gerrek eta abarrek sortutako prezioen igoeraz hitz egiten digute, eta esaten dute prezioen igoera altuari eustea besterik ez zaigula geratzen, soldaten, pentsioen eta era guztietako gastu sozialen murrizketak sustatuz.

Tokian tokiko eta nazioarte mailako borroka eta erresistentzia sozial irmoak eta masiboak bakarrik geldiaraz dezake gero eta handiagoa den desberdintasun soziala, eta sortutako aberastasunaren banaketa egokia lortu. Erresistentzia sozial horrek Estatuen eta erakunde publikoen neurriekin batera joan behar du, multinazional handiek ezartzen duten merkatu libre basatiari mugak jarriz, enpresen jarduerak arautuz eta arlo publikoa lehenetsiz, bai ekonomian eta mota guztietako zerbitzuetan, herritarren gehiengoaren beharrak asetzeko.

5.- Osakidetzaren kudeaketaren inguruko arazoak eta kritikak areagotu egin dira

Azken asteotan Covid-19ak eta gripeak jota izandako gaixoen gorakadak eragindako egoerak arazoak areagotu baino ez ditu egin eta Osakidetzaren kudeaketari egindako kritikak gehitu. Adibide pare bat besterik ez.

Duela gutxi, aparteko 40 ohe jarri ditu Arabako ospitaleetan, arnas infekzioak ugaritu direlako; horietako 30 Santiago Ospitalean eta hamar bat Txagorritxuko Larrialdietan. Baina osasun-sektoreko sindikatuek salatu dute, plaza berrien iragarpenarekin batera ez dela pertsonal gehiago jarri pazienteak artatzeko. Izan ere, Larrialdietako ohe gehigarriak ez ziren erabili urtarrilaren 6ko/7ko asteburuan, gaixo asko egon arren osasun-langilerik ez zegoelako.

Sindikatuek adierazi zuten asteburua oso latza izan zela Txagorritxuko Larrialdietan, eta sei ordutik gorako itxaronaldiekin gainezka egon zela kasu askotan. Eta, salatu dutenez, osasun-profesionalen plantillak planifikatu eta handitu beharrean, are gehiago azken asteotan Covid-19ak, A gripeak eta bronkiolitisak eragindako arnas infekzioen ondorioz pazienteen kopurua handitzen ari den egoeraren aurrean, Osakidetzako kudeatzaileek erizainen eta auxiliarren lan-baldintzak kaltetuz txanda bikoitzak egitera edota librantzei uko egitera behartu dituzte. Arazoa areagotu egiten da, ospitaleratzen ari diren gaixo gehienak adineko pertsonak direnean, patologia kroniko dunak eta kalteberak.

Beste arazo larri bat joan den asteko ostiralean Laudion gertatu zena da, anbulatorioko Etengabeko Arretako Gunean (EAG) bizilagun bat bihotzekoak jota hil baitzen, eta egiaztatu zen ez zegoela medikurik zerbitzuan. Laudioko Udalak, asteartean onartutako adierazpen instituzional batean, honako hau adierazi zuen: “Tamalez, gure herriak ez du era iraunkorrean larrialdietako medikurik. Orain, urteetan salatu dugun errealitate bati aurre egin behar diogu. Gure kritiken eta protesten jomuga izan da Osakidetzak funtsezko baliabide hori ezabatzeko hartutako erabakia”.

Berri hau zabaldu zenerako, “OPA Herri Plataformak” osasun publikoaren aldeko plataformen koordinakundeak gertatutakoa salatu, eta Lehen Mailako Arreta osoan eta Etengabeko Arreta Guneetan gutxieneko zerbitzuen estaldurari buruzko kontrol sistema publiko iraunkorra ezartzea eskatu zuen. Bestalde, ELA, LAB, CCOO eta ESK sindikatuek deituta, eta Medikuen Sindikatuak ere bat egin zuen, asteazkenean elkarretaratze jendetsua egin zen herrian egoera hori salatzeko. Eta atzo, ostirala, beste manifestazio jendetsu bat egin zen Laudioko kaleetan zehar hildakoak lan egiten zuen Jezko enpresa-batzordeak eta SOS Aiaraldeak deituta, osasun sistema publiko eta duina eskatzeko.

6.- Datorren astelehenean eskualdeko pentsionisten manifestazio Santurtzin

Datorren astelehenean, hilak 22, Ezkerraldeko (Ezkerraldea) eta Meatzaldeko (Meatzaldea) pentsiodunen mugimenduak manifestazioa egingo du Santurtzin. Bi hilean behin antzeko ekimen bat burutzen dute bi eskualde hauetako herrietako batean, ehunka pentsiodunen adierazpen bat da, eta herri bakoitzean onarpen sozial zabala ikusgai jartzen duena. Oraingoan, manifestazioa Santurtzin egingo da eta 12:00etan abiatuko da Parke Nagusitik. Bertan, Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduaren 6. urteurrenaren garrantzia eta pentsio publiko eta duinak defendatzen jarraitzeko borondatea nabarmenduko dituzte, eta bereziki “1080€ko Gutxieneko Pentsioa  BEREHALA!” eskatuko da.