Inork ez du bakarrik ebakuntzarik egiten

1. Atala

Goizeko hirurak ebakuntza-gelan

Irudi batekin hastea komeni da, irudiek argudioek baino eztabaida gehiago erabakitzen baitituzte.

Goizeko hirurak dira ebakuntza-gelan. Zirujau bat dago, bai. Baina badago anestesista bat ere, arnasketa minutuz minutu zaintzen; instrumentista-erizain bat, bisturia eskatu baino lehen eskura jartzen duena; laguntzaile bat, ebakuntza-eremua prestatuta daukana; zeladore bat, pazientea solairutik ekarri duena; lau ordu lehenago ebakuntza-gela esterilizatu zuen norbait; laborategiko teknikari bat, korridorearen beste aldean lagin bat aztertzen; eta administrari bat, pazientea eta ebakuntza-gela une berean bat egitea ahalbidetu zuena. Horietako edozein kenduz gero, ebakuntza ez da egiten. Ez da okerrago egiten: ez da egiten.

Horixe da osasun publikoa. Ez dira eraikin berean lan egiten duten profesionalen batura hutsa; osorik funtzionatzen duen gorputza da, edo ez du funtzionatzen. Hortik ideia bat ondorioztatzen da, ez ezkerrekoa ez eskuinekoa, zaintzaren aritmetika hutsa baizik: zaintzen duenak ere zaintza behar du. Zaintzen duten guztiek.

2. Atala

Medikuek arrazoiz eskatzen dutena

Hasteko, artikulu askok jorratzen ere ez duten puntutik has gaitezen, aurkariaren bertsio ahularekin eztabaidatzea eztabaidatzeari ihes egiteko modu dotorea baita.

Medikuen kolektiboaren arrazoiak benetakoak dira. Hogeita lau orduko guardiak, XXI. mendean oraindik ere erretiroaren ondorioetarako diren bezala kontuan hartzen ez direnak. Ohiko eta aparteko jarduera batuta, lantegi batean inolako ikuskaritzak onartuko ez lituzkeen lanaldiak. Bete gabe geratzen diren lanpostuak, dagoeneko lanean ari direnen gehiegizko ahaleginarekin estaltzen direnak. Orain dela gutxira arte ezertarako kontuan hartzen ez ziren egoiliar-urteak. Erretiro masiboak iragartzen dituen langileen batez besteko adina, behar bezala prestatutako ordezkorik gabe. Larrialdietan gau bat igaro duenak badaki hau ez dela korporatibismoaren kapritxo bat.

Badago are deserosoagoa den zerbait. Sistemak funtzionatzen ikasi du, profesionalek borondatez administrazioak eskatu ezin diena egiten dutelako: autokontzertazioa, lanaldiak luzatzea, aparteko jarduera. Aparteko orduetan oinarritutako eredua ez da eredua. Norbaitek geroago ordainduko duen zorra da, eta norbait hori pazientea izan ohi da.

Horietako ezer ez dago eztabaidan. Eztabaidan dagoena beste zerbait da.

3. Atala

Espezifikotasuna ez da bereizketa

Edozein enpresatan, publikoa zein pribatua izan, hitzarmenak bereizi egiten du. Kategoriak, eginkizunak, titulazioak, txandak, lanaren gogortasuna eta erantzukizuna bereizten ditu. Siderurgiako hitzarmen batek ez dio berdin ordaintzen labe-langileari eta administrariari, eta gaueko txanda ez du goizeko txandaren berdin zenbatzen. Lanbide bakoitzaren berezitasuna akordio komunaren barruan aitortzen da, eta horrexegatik du zentzua akordio komunak: desberdintasunak antolatzeko lekua da, lasterketa bereizi bihurtu beharrean.

Berezitasun bat aitortzearen eta aparteko araubide bat ezartzearen arteko aldea ez da gradu kontua, izaera kontua baizik. Aulki asko dituen mahai baten eta gela komun bat ere ez duten hainbat mahairen arteko aldea da. Kolektibo batek aldebiko negoziazioa egin eta bere akordioarekin itzultzen denean, uztailaren 20an Osakidetzan gertatu zen bezala, mugitu dena ez da ordainsarien atal bat bakarrik: erabakiak hartzen diren lekua ere mugitu da. Eta erabakiak hartzen diren lekua da benetan negoziatzen dena.

Ez dago inori asmo txarrik egotzi beharrik. Galdera egokia ez da nork merezi duen gehiago, baizik eta zer gertatzen zaion sistema bati bakoitzak bere irteera-atea bilatzen duenean. Erantzuna aurreikus daiteke: giltza lehendik zutenek aurkitzen dute.

4. Atala

Hemezortzi urte

Eskandalu handiena, ordea, ez du inolako lanbide-kolektibok sortu.

SATSEk, ELAk, LABek, CCOOk eta UGTk, hau da, Osakidetzako langileen ordezkaritza ia osoak, bost greba-egun deitu dituzte urriaren 30etik abenduaren 14ra bitartean. Besteak beste, hitzarmena negoziatzeko eskatzen dute: sindikatuek salatzen dutenez, duela hemezortzi urte baino gehiagotik dago eguneratu gabe. Hemezortzi. Etxeko denborara ekartzea komeni da: orduko jaioberri batek gaur botoa ematen du. Gobernuak, krisiak, zortzietan arratsaldeko txaloak eragin zituen pandemia, plan estrategikoak eta hauteskunde-kanpaina osoak igaro dira. Herrialdeko zerbitzu publiko baloratuena sostengatzen dutenen lan-esparrua eguneratu gabe dago oraindik.

Hori ez da istripu bat, ezta eguraldiaren halabeharra ere. Askotan, ez-egitearen bidez hartutako erabakia da, negoziatzeko eskumena eta betebeharra zuenaren aldetik. Hiztegi politikoan hitz hori gutxitan erabiltzen da, baina existitzen da: arduragabekeria.

Eta zuzen esan behar da, edozein administraziotan giza tentazioa baita: sei mahaitan negoziatzea erosoagoa da batean negoziatzea baino. Hitzarmena izoztuta dagoenean eta akordioak aldebiko bideetatik iristen direnean, ez da sistema denbora irabazten ari dena; sistema kudeatzen duenak irabazten du tartea. Prezioa presio egiteko gaitasun txikiena duenak ordaintzen du. Korridorearen amaieran, faktura itxaron-zerrendara iristen da.

5. Atala

Urrunetik eskatu, hurbiletik saihestu

Egun hauetan, Osasun ministroaren dimisioa irmoki eskatzen ari dira Esparru Estatutuaren gatazkagatik. Jarrera zilegia da: lege-proiektua Kongresuan izapidetzen ari da, eta medikuen sindikatuen kritikak edozer dira, isilak izan ezik.

Baina Madril foku handiz argitu eta Osasuneko Sektore Mahaia ilunpean uzten duen mapak lurraldea gaizki deskribatzen du. Osakidetza ez da Madrilen kudeatzen. Osakidetzako hitzarmena ez du Madrilek blokeatzen. Langile-zerrendak, ordezkapenak, guardiak, lehen mailako arretaren antolaketa eta euskal sistemaren itxaron-zerrendak ez dira Madrilen erabakitzen: hemen erabakitzen dira, aurrekontu propioarekin, eskumen propioarekin eta sinadura propioarekin. Osakidetza kudeatzen duenak eta, aldi berean, Ministerioari soilik seinalatzen dionak aspaldiko jokaldi ezagun bat egiten du: laurehun kilometrora erantzukizunak eskatzea, lau kale aurrerago daudenak saihesten diren bitartean.

Gainera, hizkeraren desoreka deigarria da. Kolektibo bakar batekin egindako aldebiko ituna historikotzat aurkezten da. Gainerako langileek hemezortzi urte hitzarmenik gabe daramatzatela, berriz, ez du adjektiborik jasotzen: ez da ezer bezala aurkezten, ez baita aurkezten.

6. Atala

Kontakizuna ere kudeatzen da

Horretan guztian beste plano bat dago, hain ikusgarria ez dena eta agian erabakigarriagoa: informazioaren enkoadraketa.

Euskal hedabide publikoak osasun-arloko informazioaren zatirik handiena estatuko gatazkari eskaintzen dionean, ministro baten dimisioa eskatzen duten adierazpen ugarirekin, eta etxeko gatazkari leku labur eta teknikoa uzten dionean, eragina ez da informatiboa soilik, enkoadraketakoa ere bada. Ez dago fede txarra edo agindurik suposatu beharrik. Emaitza behatzea nahikoa da: elkarrizketa publikoan errudun argi, urrun eta arrotz bat geratzen da, eta arazo lauso, hurbil eta izen-abizenik gabeko arduradunik gabekoa.

Herri-jabetzako hedabide bati, hilabeteak diagnostiko-probaren zain daramatzaten zergadun berberek finantzatzen dutenari, edozein hedabide seriori eskatzen zaiona eska dakioke: fokuaren neurria eskumenaren neurriaren araberakoa izatea.

7. Atala

Denak edo bat ere ez

Orduan galdera ireki bat geratzen da, udazken honetan erantzuna merezi duen bakarra.

Alde bakar batek sinatutako akordioa berrikusi egiten da gobernua edo aurrekontu-zikloa aldatzen denean. Langile guztiek babestutako akordioa askoz zailagoa da desegiten. Medikuen kolektiboari ere interesatu beharko litzaioke, kalkulu hotzenetik begiratuta ere: bere berezitasuna hobeto babestuta egongo da esparru komun baten barruan, sinatu duenaren borondatearen mende dagoen itun batean baino.

Eztabaida esku askoren artean pastel txiki bat banatzea dela uste duenari gogorarazi behar zaio nork erabaki duen pastelaren tamaina eta nork daramatzan hemezortzi urte hura mozteko eseri gabe.

Irailaren 30ean Sektore Mahaia izango da. Orduan jakingo da administrazioa edukiekin joango den edo berriro egutegiarekin joango den. Eta hurrengo asteetan beste zerbait ere jakingo da: euskal osasunaren gatazka den bezala kontatuko den, autogobernuaren gai gisa, edo erosoagoa den bezala, Madrilgo politikaren beste pasarte bat bezala.

Jokoan dagoena ez dira nominak. Hemendik hamar urtera goizeko hiruretan oraindik guardiako norbait egongo ote den da.