Interesgarritzat jotzen ditugu pentsiodunen mugimenduko berri hauek

Maiatzak 1: Langile Klasearen Nazioarteko Eguna

Etzi, astelehena, Maiatzaren 1a izango da, Langile Klasearen Nazioarteko Eguna. Data sinbolikoa eta nazioarteko erreferentzia, 1886an Chicagon (AEB) 8 orduko lanaldia lortzetzeko egin ziren langile mobilizazio gogorretatik sortua, 137 urte beranduago mantentzen du bere indarraldi osoa, gizateria larritasun handiko krisi sozial batean murgilduta duen ustiapen kapitalista baten aurrean, Europa eta Euskal Herria kanpoan geratzen ez garena. Soldatak, pentsioak eta eskubide sozialak murrizten dira. Zerbitzu publikoak mugarik gabe pribatizatzen dira. Zabaltzen ez denean, emakumeen aurkako diskriminazioa eta indarkeria mantentzen dira. Ukrainako eta beste herrialde askotako gerrak interes inperialistei bakarrik erantzuten diete, eta herrietako jende xumeek ordaintzen du horien prezioa. Ultraeskuindarrek lekua hartzen dute munduko herrialde askotan, Europa barne, demokrazia indartuak izateaz harro baitago. Eta naturaren eta planetaren politika superproduktibista eta espoliatzailea jasaten dugu, gure bizitzak eta, bereziki, hurrengo belaunaldienak arriskuan jarriz.

Hala eta guztiz ere, langileen, pentsiodunen eta herritarren erresistentzia-borroka ugaritan parte hartzen dugu, emakumeen ekimen eta mobilizazio jendetsuetan, haien aitorpenaren eta eskubideen defentsan, herrien lurren aldeko eta klima-aldaketaren aurkako eskubideen defentsan eta, zoritxarrez, gerren aurkako bakearen aldeko modu mugatuagoan. MPEHk manifestu bat argitaratu du bere eskaerak azaltzeko eta egiten diren mobilizazioetan langileekin eta gainerako herri-sektoreekin batera parte hartzeko deia egiten dugu.

2.- Maiatzaren 13ko eta 25eko pentsiodunen mobilizazioak prestatzen 

Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimendua (EHPM) aspalditik ari da prestatzen bi astetan egingo diren pentsiodunen mobilizazio garrantzitsuak, zehazki, maiatzaren 13an eta 25ean. Hilaren 13an manifestazioak egingo dira Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan (Bilbo, Donostia, Gasteiz eta Iruñea). Horietan nabarmenki honako eskakizun hau izango da: 1.080€ko gutxieneko pentsioa, eta Diputatuen Kongresuko talde politiko guztiei zuzenduta egongo da, baita Pedro Sanchezen gobernuari berari ere.

Pentsioen erreformaren bigarren zatiari buruzko errege-dekretua onartu ondoren, Diputatuen Kongresuan zuzenketak aurkeztu, eztabaidatu eta adosteko aukera ireki da, dekretua hobetu dezaketen zuzenketak. EHPMak, Estatuko gainerako herrietako pentsiodunen beste plataforma eta mugimendu batzuek bezala, ezinbestekotzat jotzen du 1.080€ko gutxieneko pentsioa Diputatuen Kongresuak bere gain hartzea eta Gobernu zentralak aplikatzea luzamendurik gabe eta, horregatik, gutun bateratu bat bidali zaie Kongresuko talde politiko guztiei.

Hilaren 13ko manifestazioen helburua da gizartean ikusarazi eta eskariari babesa ematea. Sindikatuak eta beste erakunde eta plataforma sozial batzuk gonbidatzen ari gara, mobilizazio horietan parte har dezaten, oso garrantzitsua baita gaur egungo miseriazko pentsiodunentzat, -gehienak emakumeak- eta etorkizunekoentzat. Sindikatu batzuek dagoeneko adierazi digute bere babesa eta espero dugu hainbat erakundek ere datozen egunetan egitea. EHPMak manifestu bat argitaratu du mobilizazio horren garrantzia azpimarratzeko eta maiatzaren 1etik aurrera hasiko da banatzen.

Maiatzaren 25eko mobilizazioa, epizentroa Gasteizko Legebiltzarrean izango duena, talde politiko guztien aurrean berriro gure eskaera erakustea du helburu, hots Legebiltzarraren aurrean eta Lakuako Gobernuaren beraren aurrean gutxieneko pentsioak 1.080€tan osatzea, 14 ordainsaritan. Ezin da aitzakiarik jarri eskumenik eza eta are gutxiago zailtasun ekonomikoak eskaera hori onartzeko. Eusko Jaurlaritzak urte asko daramatza ahalmen ekonomikoa eta oinarrizko eskaera sozial horri erantzuteko gaitasunaz, gaur egun are nabarmenagoa, kontuan hartuta gastatu gabeko diru-soberakinak eta, Jaurlaritzaren zein Aldundien kutxak gizentzen ari diren diru-sarrerak.

Garrantzi handia ematen diogu mobilizazio horri, eta, horregatik, ez dugu Gasteizen ohiko manifestazio bat bakarrik egingo, Eusko Legebiltzarraren egoitza inguratuz. Oinez Bizkaia, Gipuzkoa eta Arabatik martxak antolatzen ari gara, Gasteizen elkartuko direnak maiatzaren 25ean. Bizkaia eta Gipuzkoakoak astelehenean ‒hilak 22‒ hasiko dira, Bilbotik eta Bergaratik hurrenez hurren, hiru egun eta erdian oinez eskualdeka eta herriz herri, Arabako hiribururainoko ibilbidean. Araban, berriz, hilaren 24an Aguraindik eta Iruña Okatik abiatuko diren bi ibilaldi edo zutabe, hurrenez hurren, Gasteizerainoko distantzia laburragoa baita.

Ekimen eta erronka zaila da, egun gutxi batzuetan hamarnaka kilometro ibili behar baitira eta adin jakin bateko jendearekin, pentsiodunekin. Baina EHPMak ilusioz hartu duen beste erronka bat da, eta gutxieneko pentsioa 1.080€ren defentsari dimentsio sozial zabala eman nahi dio, ezinbestekoa baita biztanleriaren sektore zabal batentzat, bereziki miseria-pentsioak dituzten emakumeena. Hurrengo aldizkarietan jarraituko dugu ekimen honen garapena.

3.- 25.000 pertsona baino gehiagok parte hartu zuten joan den larunbatean osasun publikoaren defentsan EAEn egin ziren manifestazioetan 

Deialdia egin duten herri-plataformen itxaropenen gainetik, Euskal Autonomia Erkidegoko (EAE) hiru hiriburuetan egindako manifestazioak osasun publikoaren defentsan 25.000 pertsona baino gehiago bildu ziren. Bilbon, 13.000 eta Gasteizen eta Donostian 6.000 baino gehiago, hurrenez hurren. Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduaren (EHPM) parte-hartzea oso zabala eta gogotsua izan zen hiru hiriburuetan. Talde zabal batek hartu zuen parte segizioetan herri-plataformen kide moduan, baina beste kopuru batek bere pankarta eta esloganekin egin zuen Pentsionisten mugimenduaren segizio espezifikoetan. Bilbon bertan 2.000 pentsiodun inguru bilduko ziren, eta Donostian eta Gasteizen ehunka.

Mobilizazio horien dimentsioak berriz ere erakusten du EAEko populazioaren narriadura osasun publikoaren eta zainketen ahultzeagatik, Osakidetzaren desegite progresiboa eta pribatizazioak, bereziki zerbitzu soziosanitarioenak (egoitzak, etxeko arreta, eguneko zentroak…), hori guztia Lakuako Gobernuak eta Aldundiek babestua eta sostengatua. 

Baina Osakidetzako sindikatuen salaketa eta eskaerei jaramonik egin gabe, herritarren plataformak osasun publikoaren eta zainketen alde, eta mobilizazio ugari kaleetan –horietako batzuk jendetsuak–, jarrera itxian eta blokeoan mantentzen dira. 

Gotzone Sagardui Osasun sailburuak eta Rosa Perez Osakidetzako zuzendariak Osakidetzaren hurrengo hiru urteetarako Plan Estrategikoa (2023-2025) aurkeztu zuten joan den astean Legebiltzarreko batzordean, ezkerreko oposizio politikoak, sindikatuek eta herritarren osasun publikoaren aldeko plataformek sinesgarritasunik eta zehaztasunik eza salatu zuten bitartean eta exijitu, besteak beste, Osakidetzako plantilla handitzea eta luzamendurik gabe sendotzea, sanitarioen faltaren aurrean. 

Bestalde, larunbatean bertan, hilak 22, manifestazioak amaitu baino lehen, Gotzone Sagarduik bideo bat grabatu eta zabaldu zuen. Bideo horretan, batetik, Osakidetzan hartutako neurriak ontzat eta nahikotzat ematea, eta bestetik, kaleetan egiten ari ziren mobilizazio eta protesta masiboak indargabetzea, errealitateari erantzuten ez ziotelako eta salaketak eta eskaerak justifikatuta ez zeudelako. 

Osasun Sailaren eta Eusko Jaurlaritzaren jarrera horrek erakunde horiekiko nazka eta mesfidantza gehiago eragiten du. Haien itxitasunaren eta blokeoaren aurrean ulertzen duten hizkuntza bakarra presio eta mobilizazio soziala da eta iritzi publikoaren espazio kritikoa zabaltzea. Horregatik, Osakidetzako sindikatuek, berriz ere, bi eguneko greba deitu dute, Maiatzaren 18an eta 19an, eta garrantzi handikoa da erabateko babes soziala greba zein kalean egiten diren mobilizazioetan.

4.- Elgoibarko 24/7 herri-plataformak mobilizazio berriak bultzatuko ditu 

Anbulatorioak (24 ordu) etengabeko arreta izan dezan eskatzeko eratua, asteko 7 egunetan (hortik dator 24/7 Plataforma izena) bi urtean zehar ekimen ugari bultzatu ditu: elkarretaratzeak eta manifestazioak herriko kaleetan, 5.500 sinadura bildu udalerrian eta Eusko Legebiltzarrean aurkeztutako eskaerak.

Oso pozik dago mobilizazioekin izandako erantzunarekin eta gizarte-babes zabalarekin; errebindikazio horien defentsan udalerriko jende guztiarentzat oso garrantzitsua da prebentzioa eta oinarrizko osasun-arreta. Baina Osakidetzaren eta Eusko Jaurlaritzaren jarrera horri kasurik egin gabe, hainbat ekimen sustatzea erabaki dute. Apirilaren 20an hasi ziren, eta maiatzaren 11ra arte iraungo dute. Besteak beste, egun batzuk emango dituzte herritar guztiei diptikoak banatzen, informazio-panelak eta apirilaren 26an oso kontzentrazio handia eta parte-hartzailea egin zuten Kalebarren plazan. 

5.- Pentsio-plan pribatuak ez dira solidarioak, eta askotan porrot egiten dute 

Eskuineko gobernuak eta gobernu neoliberalak, baita bankuek, aseguru-etxeek eta beste finantza-erakundeek krisi-aldiak baliatzen dituzte ziurgabetasunak sortzeko, eta banaketa-pentsioen sistema publikoen bideragarritasunari beldurra eta bermeei buruzkoak. Behin eta berriz argudiatzen dute ez direla bideragarriak, eta ez dutela bermatzen pentsio publiko, duin, unibertsal eta iraunkorrak gizarte osoarentzat. Beren xedea pentsioen sistema publikoak ahultzea eta hustea, gutxieneko iraupen-pentsio hutsei eustera mugatuz, aukera gisa banakako plan pribatuak edo talde planak proposatuz, zenbait sektoretako lanpostuetan lor daitezkeenak. 

Iruzurra, horrela gutxieneko pentsioen osagarri bat bermatzen delako, errentagarritasun handiko kudeaketa pribatuaren bidez. Hala ere, askotan plan horiek ezsolidarioak izateaz gain, diskriminatzaileak ere badira eta porrot egiten dute, bankuek eta horiek kudeatzen dituzten erakundeek haiekin espekulatzen dutelako etekin handiak lortzen saiatzeko beren onurarako. 

Hainbat adibide daude, horietako batzuk berriki izanak, zenbait bankuk kudeatutako pentsio-funtsak, debaluatu edo hondoratu egin dira, banku horien hondoratzeaz batera. Pentsio-funtsen zenbait kasu ditugu azkenaldian Ameriketako Estatu Batuetan eta Britainia Handian, milioi mordoa galdu dutenak kokaturik zeuden bankuen porrotagatik; eta estatuak nekez ari dira pentsioen osagarri-txekeak mantentzen, diru publikoa sartuta, hau da guztion ekarpenetatik kendutako dirua.

Suediako Alecta pentsio-funtsak 1.700 milioi euro galdu ditu

Hori ez da AEBn eta Britainia Handian bakarrik gertatzen, baita Europako estatu eredugarrienetan ere. Suediako kasua berriena da. Suediako pentsio sistema mistoa oso bermatzaile eta eraginkor gisa saldu dena. Suediako Gizarte Segurantzako afiliatuek 70 sozietatek kudeatutako 483 funtsetan izena ematea dute. Bere ekarpenak soldataren %2,5 eta %5 bitartekoak ahal dira izan. Eta bermatzen zitzaien Erretiro-pentsioak %40raino osatu ahal ziren, pentsio publikotik geratzen zitzaien %40, azken soldatari dagokionez. 

Sistema bermatzaile eta eredugarri horrek lurra jo du. Suediako Aletca Pentsio-funtsaen enpresak 2,4 milioi langile eta 35.000 enpresaren ekarpenak bezero gisa kudeatzen dituena, 1.700 milioi euro galdu ditu duela gutxi, Silicon Valley Banken zituen akzioengatik, baita Signaturi Bankyn eta First Republiken ere, azken urteetan porrot edo erdi porrot egin duten eskualde-banku estatubatuarrak, 2021ean Enron taldearen tradizioari jarraituz ‒lehenengo hamar enpresa estatubatuarretakoa‒ 62.800 milioi dolar baino gehiago galdu ondoren porrot egin zuen eta 21.000 pertsonako plantillaren laurdena kaleratu du. 

Hemen, gure erkidegoan, Itzarri daukagu, Eusko Jaurlaritzaren Borondatezko Gizarte Aurreikuspeneko Erakundea (BGAE), iaz %1,53ko galerarekin itxi zuena, eta ehuneko hori txikiagoa da, batezbesteko pentsio-planen galera %9,7 izan baitzen. 

Escrivák eta Gobernuak aurreikusitako enpleguko pentsio-plan pribatuek pentsio funts horien erregulazio eta kontrol handixeagoa nahi dute, baina erakunde pribatuek kudeatuko dituzte, beraz beti egongo da porrot egiteko arriskua, erakunde horiek erabiltzen duten espekulazioa dela medio. Gauzak gaizki badoaz, zergadun guztiek finantzatzen edo estaltzen dituzten laguntza publikoak egongo dira salbatzaile. Beti irabazten dute edo babestuta daude. 

Hemen Euskal Autonomia Erkidegoan (EAE), batez ere EAJk, Lakuako Gobernu buruak interes handia du borondatezko gizarte-aurreikuspeneko erakundeak (BGAE) zabaltzeko eta orokortzeko, laguntza fiskal zabalagoez. Hori ahalbidetzea Gizarte-Segurantza ahultzean sakontzea da eta langileen jardueran zatitzean, beren etorkizuneko pentsioak jasotzeko espektatibari begira. 

Horrez gain, pentsio pribatuek giza ondorio larriak dituzte: pentsio-plan eta funtsak zein BGAEen kudeatzaileak errentagarritasun hazkorrak lortzen saiatzen dira, pentsio horien merkatuan duten zatia handitzeko; inbertsioen zati gero eta handiago bat bideratzen dute enpresen eta produktuen akzioen balioa handitzeko presioa egiten, eta horrela soldatak eta plantillak zuzenean murriztu eta paradisu fiskaletan edo armamentu negozioetan dirua inbertitzen dute. 

6.-Zaintza Babesten eta Babestu Bizkaia elkarteek antolatutako zaintzari eta mendekotasunari buruzko informazioko eta eztabaidako bigarren astea

Zaintza Babesten eta Babestu Bizkaia elkarteek antolatuta, zaintza eta mendekotasunari buruzko informazioari eta eztabaidari buruzko azken bi jardunaldiak egin dira hilaren 25ean eta 27an. Hilaren 25ean honako gai hauek landu ziren: Eragina familietan. Emakume migratzailea eta iraupen luzeko zainketak (CLD). Etxez etxeko Laguntza Zerbitzuko (ELZ) eta LDZko langileen ikuspegia. Feminismoaren ikuspegia. Eta 27an: demokrazia zaintzan ere. Babestu/Zaintza Babesten elkartearen egoitza-arretako eredu berri bat proposatzea. Sistema berreraikitzen: pribatizazio fisikoa irauliz.

Ponentzien edo planteatutako gaien aurkezpenaren laburpena kronika honen mugetatik kanpo dago. Interes handiko ekarpenak dira, eta oso ondo landuta daude. Grabatu egin dira, eta nahi duenaren edo interesa duenaren eskura egongo dira jardunaldiak antolatu dituzten senideen elkarteen webgunean (https://www.zaintzababesten.org ).

Nabarmendu behar da emakumeak direla, batez ere, zaintzaz eta mendekotasunaren zaintzaz arduratzen direnak, bai familian, bai kanpoan, egoitzetan, eguneko zentroetan, bai etxez etxeko zerbitzuetan… Halaber, nabarmendu behar da produkzio-lan horren aintzatespena gutxietsita dagoela gizartean, ezkutatzen ez denean. Ez bakarrik familia-esparruan egiten dena, baita besteren kontura egiten dena ere.

Bizi garen sistema neoliberalak edo patriarkalak eta gu gobernatzen gaituzten erakunde publikoek ez dute aitortzen emakumeek gizartearen bizitzarako egiten duten funtsezko lan edo ekarpen sozial hori, eta horretaz baliatzen dira dirua ez inbertitzeko gizarte-zerbitzu horiek publikoak izan daitezen, eta, bestalde, ahalbidetu edo erraztu egiten dute negozioak egitea, erabiltzaileengandik eta senideengandik onura handiak lortuz eta zainketa-zerbitzuengatik langileak esplotatuz.

Ezinbestekoa da kulturaz aldatzea, emakumeek zaintza-lan sozialean duten funtsezko eginkizuna aitortuko duena, gero eta garrantzitsuagoa baita bizi-itxaropen eta arreta-premia handiagoak ditugun gizarteetan, Euskal Herrian, esaterako. Erakunde publikoek beren gain hartu behar dute aitortza hori, eta funtsezko zerbitzu publikotzat hartuko duten legegintza- eta politika-neurriak hartu behar dituzte, eta ez merkatu-arlotzat.