Irisgarritasuna ez da egun bat: betiko eskubidea da
Puntu eta jarrai
Abenduaren 3a Desgaitasuna duten Pertsonen Nazioarteko Eguna da, eta egun horrek gogoeta egitera gonbidatzen gaitu. Hala ere, benetako kontua ez da egun bat ospatzea, baizik eta urteko egun bakoitzak, gure bizitzako une bakoitzak, pertsona guztien duintasuna eta eskubideak errespetatzea bermatzea.
Gizarteak bere hormak eraikitzen dituenean
Desgaitasuna duten pertsonek talde kaltebera eta ugaria osatzen dute, eta, Osasun Ministerioak 2013an adierazi zuen bezala, talde hori sistematikoki baztertu da gure gizartea egituratzeko eta funtzionatzeko moduagatik. Ez da muga indibiduala, muga kolektiboa baizik: giza premien aniztasuna nahita alde batera uzten duten espazioak, zerbitzuak eta sistemak sortu ditugu.
Bazterketa hori kaltegarria da. Oinarrizko eskubideak murrizten ditu, garapen pertsonala oztopatzen du eta herritar guztientzat eskuragarri egon beharko liratekeen baliabide eta zerbitzuetarako sarbidea ukatzen du. Are gehiago, eragotzi egiten du pertsona horiek beren gaitasunekin aurrera egiten laguntzea, eta, horrela, gizarte osoa pobretzea.
Mugitzeko eskubidea: oinarrizko askatasun ukatua
Bizitza oso baten irrika eta errealizazio pertsonalaren beharra helburu unibertsalak dira. Baina asmo horiek zapuztu egiten dira berdintasun- eta duintasun-eskubideak murriztuta edo alde batera utzita daudenean. Eta bazterketa horren adibide nabarmenetako bat Bilboko aldiriko garraio publikoan aurkitzen dugu.
Noiz ikusi zenuen azkenekoz pertsona bat gurpildun aulkian aldiriko trenetan? Erantzuna argigarria da: nukleo honetako hiru lerroak erabat iriskaitzak dira. Igogailurik gabeko geltokiak, hesi gaindiezin gisa altxatzen diren eskailerak dituztenak. Eta guztiz egokitutako geltokietan ere, hala nola Abandon, trenek eurek ukatu egiten dute sarbidea.
3/lineak, bere mailekin, sarrera zailtzen die bastoidun pertsonei, makuludun pertsonei, haurtxoen orgatxoak dituzten amei. Eta hori ezinezkoa da gurpil-aulkia erabiltzen dutenentzat. 1. eta 2. lineek, nasaren mailan badira ere, trenaren eta plataformaren arteko distantzia dute, eta amildegi gaindiezina bihurtzen da.
Legea existitzen denean baina betetzen ez denean
2007an, 1544/2007 Errege Dekretuak baldintza argiak ezarri zituen: trenek autoaren eta nasaren arteko distantzia beteko duten gailuak izan behar dituzte. Egokitzeko epea 13 urtekoa zen. 2020an bete zen. Bost urte igaro dira ordutik.
Legeria oso argia da. Ez betetzeko arrazoia, ez.
Urte hauetan guztietan ez bada ezer egin, eta orain Eusko Jaurlaritzak 22 geltokietatik 2tan bakarrik proba pilotu bat egitea proposatzen badu, benetan kaltetutako pertsonei galdetu gabe, honako galdera hau egin daiteke: zenbat denbora gehiago itxaron beharko dugu?
Arrazoirik gabe baztertzen diren konponbideak
Nasak handitzeko proiektua iragarri zenean, laguntza-ekipo bat ezartzeko aukera baztertu zen, RENFEk eta ADIFek dagoeneko distantzia luzeko trenetan arrakastaz lan egiten duten Atendo zerbitzuaren antzekoa. Konponbide azkarragoa eta errazagoa, behin-behineko neurri gisa funtziona dezakeena beharrezko obrak egiten diren bitartean.
Hori baztertzeko justifikazioa ulertezina da: “nori lagundu behar zitzaion eta nori ez” buruzko ustezko lege-kontuak. Benetan uste al da laguntzarik behar ez duen norbaitek denbora eta kudeaketa eskatzen dituen zerbitzu bat eskatuko duela? Edo behar duenak ez duela bilatuko?
Paradoxa mingarria da: erabakiak luzatzen diren bitartean, pertsona asko Madril, Valentzia edo Valladolidera joan daitezke, baina ezin dira Urduñara, Muskizera edo Barakaldora joan. Ibilbide luzeko trena irisgarria da; aldirikoa, eguneroko mugikortasunerako balio beharko lukeena, debekatuta dago.
Irisgarritasunak ezin du gehiago itxaron
Bada garaia Eusko Jaurlaritzak bere gain har dezan bere erantzukizuna eta beharrezko egokitzapenak egin ditzan trenetan, nasetan eta igogailuetan. Ez da emakida barregarria, zerbitzu publiko bat benetan publikoa dela bermatzea baizik: herritar guztientzat irisgarria, salbuespenik gabe.
Irisgarritasuna ez da luxu bat. Ez da hobekuntza desiragarria. Ez da etorkizunerako proiektu bat. Atzerapen gehiagorik onartzen ez duen oinarrizko giza eskubidea da.
Duintasuna ez delako urtean behin ospatzen. Egunero eraikitzen da, erabaki bakoitzean, obra publiko bakoitzean, zerbitzuaren diseinu bakoitzean. Eta gure komunitatearen zati bat kanpoan uzten dugun bitartean, denok egongo gara osatu gabe.
Ezin dugu gehiago itxaron. Ez dugu gehiago itxaron behar.
Gizarte baten benetako neurria ez dago kide indartsuenak nola tratatzen dituen, baizik eta pertsona guztien eskubideak nola bermatzen dituen, salbuespenik gabe.
Esker mila
Artikulu honek Mugikortasun Urriko Pertsonen Plataformak eta Bizkaiko eta Aiaraldeko Pentsiodunen Mugimenduak adierazitako aldarrikapenak jasotzen ditu. Biziki eskertzen dugu zure salaketa-lana eta konpromiso nekaezina. Bere idazkiak Bilbo eta Aiaraldea ditu ardatz, baina arazo hori Euskal Herri osora zabal daiteke, irisgarritasuna milaka pertsonarekiko zorra baita oraindik.