LOIU: AMAITZEN EZ DEN LOTSA

Zapaltzailearen eskuetatik zetozenak

Global Sumud Flotillako kideak ez ziren oporretatik itzultzen ari. Nazioarteko uretan legez kanpo geldiaraziak izan ondoren iristen ziren; umiliatuak, kolpatuak eta Israelgo Estatuaren errepresio-indarren eskutik torturak eta sexu-jazarpena pairatu zituztenak, beren kideek azaldu zutenez. Batzuk ospitaletik alta jaso berritan zetozen. Gorputzean zeramatzaten mundu osoak —Eusko Jaurlaritzak barne— genozidiotzat jotzen duenaren arrastoak.

Eta Loiun beste uniforme bat zuten zain. Beste makila bat. Beste lur bat.

Kolpea lehenengo jaso zuenetako batek, Jotas Osesek, argitasun lazgarriz laburbildu zuen:

Ez da hitz gehiagorik behar. Indarkeria instituzionalaren jarraipena mahai gainean zegoen; sorbaldan jositako bandera baino ez zen aldatu.

Ertzaintza: noren zerbitzura?

Trantsizio garaian —hainbeste zauri ireki konpondu gabe utzi zituen adostasun trakets eta presazko hartan— Ertzaintza diseinatu zenean, askok sinetsi zuten zerbait funtsezkoa aldatuko zela. Euskal polizia batek, “demokrazia” hartan jaiotakoak —bulegoetan eta isilpeko itunetan josiriko pseudodemokrazia batean, hobeto esanda—, gizarte zibila indartsua eta nortasun propioa izanik, bestelakoa izango zela. Ez zuela bere herriaren kontra egingo. Historiaren zein aldetan zegoen ulertuko zuela.

Lau hamarkada geroago, metatutako historiak amets hori etengabe gezurtatzen du: 2012an gomazko pilota batek hil zuen Iñigo Cabacas —eta 2026ra arte ez zuten agente arduraduna zigortu—; Amaia Zabarte ZIUn garuneko hemorragiarekin; Iker Arana mutilatua Errekalden tiro baten ondorioz; Aritz Ibarra masailezurra hautsita, Falangeren ekitaldi bat babesteko distantzia laburretik jaurtitako foam batek jota; Karen Daniela Agredo, ondorio larriak pairatzen, Zupiriak berak gaizki kudeatutako atxiloketa zela aitortu behar izan zuenaren ondoren. Eta orain Loiu.

Eta eredu horrek egiturazko azalpen bat dauka, kontseilari bakar batek ere legebiltzarrean inoiz ahoskatu nahi izango ez duena. Guardian Homeland Security bezalako Israelgo enpresek —beren publizitatearen arabera “%100 Made in Israel”—, Israelgo armadako eta inteligentzia-zerbitzuetako kide ohiek zuzenduak, sistematikoki transferitu dizkiete beren metodoak Estatuko polizia-kidegoei, Ertzaintzari barne. Haien programetan tiro-teknika aurreratuak, autodefentsa, gidaritza eta “hiri-eremuko borroka” sartzen dira. Ikasleek eurek lotsarik gabe justifikatzen dute: “Teknika oso finduak dituzte, borrokan probatuak.” Jakina, lurralde okupatuetako palestinarren aurkako hamarkadetako errepresioari buruz ari dira.

Zibil palestinarren aurka “borrokan probatutako” metodoekin trebatu den polizia batek metodo horiek berak blokeoa haustera zihoazen ekintzaileen aurka erabiltzea ez luke harritu behar. Koherentzia makurra da, baina perfektua.

Agerraldia: ezer ez esateko artea

Bingen Zupiria kontseilaria astearte honetan agertu zen Eusko Legebiltzarraren aurrean. Ingelesez hasi zen —nazioarteko galeriari begirako keinu kalkulatua— Israelgo genozidioa gaitzesten. Ondoren, gaztelaniara pasa zen genozidio horren aurka zeudenak kolpatu zituen polizia justifikatzeko.

Bere argudio nagusia hau izan zen:

Instituzioaren segurtasunez esandako esaldi horrek eskuliburu bateko analisia mereziko luke. Izan ere, ideologiagatik edo aktibismoagatik izan ez bazen, zergatik izan zen? Kasualitatez? Haien gainera estropezu egin zuten? Irudiek lurrean immobilizatuta zeuden pertsonak kolpatzen erakusten dituzte. Iritsi berriak ziren pertsonak. Torturatuak izan ondoren zetozen pertsonak.

Zupiriak ez zuen dimisiorik eman. Damua azaldu zuen: “Gertatutakoa sentitzen dugu, ez zen gertatu behar.” Lerro bat gurutzatu dutela dakitenen hitzak dira, baina hura gurutzatzeagatik prezio politikoa ordaintzeko prest ez daudenenak.

Bi neurri, bi pisu: debekatutako irudia

Badira Euskal Herrian inoiz ikusi ez ditugun irudiak. Ez dugu ikusi EAJko inputaturik eskuburdinekin lurretik arrastaka. Ez dugu ikusi euskal fortuna handietako exekutiborik kameren aurrean makilkadaka menderatua. Ez dugu ikusi lepoko zuriko ustelik aurpegia asfaltora itsatsita. Horiek dira existitzen ez diren irudiak, ezarritako ordenak arretaz babesten dituenak.

Baina existitzen dena, errepikatzen dena, grabatzen dena eta munduari bira ematen diona, ekintzailearen irudia da; militantearena; oihukatu behar ez dena oihukatzen duenarenarena; laguntza humanitarioa eraman behar ez den tokira eramaten duenarenarena. Horiek bai amaitzen dute lurrean. Horiek bai ateratzen dira eskuburdinduta. Horiek bai betetzen dituzte sumarioak.

Duintasunak eskatzen duena

Hemen ez dago barne-kudeaketarik balio duenik. Ez dago konpondu ezina konponduko duen ikerketa-batzorderik. Oinarrizko duintasunak, gutxieneko koherentzia politikoak eta segurtasun publikoa ulertzeko beste modu bat hamarkadetan aldarrikatu duen herri bati zor zaion errespetuak hau eskatzen dute:

Bingen Zupiria kontseilariaren berehalako dimisioa. Ez kolpeak pertsonalki agindu zituelako, baizik eta erantzukizun politikoa ez delako kontzeptu abstraktu bat. Zure agintepean Israelgo kartzela batetik iritsi berri diren pertsonak zure herriko aireportuan, mundu erdiko kameren aurrean kolpatzen badituzte, eta zure erantzuna barkamen-ohar bat eta justifikazioz beteriko agerraldi bat bada, karguan jarraitzeko zilegitasun morala galdu duzu.

Operatiboa diseinatu eta exekutatu zuten agintarien berehalako kargugabetzea. Ez oinarrizko agenteena —aginduak bete zituzten arren, horrek ere ez baititu guztiz salbuesten—, baizik eta dispositibo hori, indarkeria horrekin, une horretan eta jende horren aurka zabaltzeko erabakia hartu zutenena.

Immobilizatuta zeuden pertsonak jo zituztenen erantzukizun penalak argitzea, bereziki polizia-protokoloak berak debekatutako gorputz-eremuetan izandako kolpeak kontuan hartuta.

Poliziaren prestakuntza-ereduaren berrikuspen sakona, atzerriko segurtasun-indarrekin —bereziki israeldarrekin— egindako lankidetza-hitzarmenen auditoria osoa barne.

Zahartzen ez den oihua

“Gorputz errepresiboen desegitea!” Gu ginen oihukatzen genuenak, urte batzuk gainetik ditugunok eta hura lehen pertsonan bizi izan genuenok. Artikulurik gabe, apaingarririk gabe —kalean kontsignak eztarriz fintzen direlako eta hura hobeto errimatzen zelako, garbiago erortzen zelako, eraikinen artean indartsuago oihartzuntzen zelako—. Oihukatzen genuen kolpez ikasi genuelako uniforme batek berez ez duela justizia bermatzen. Polizia baten izaera ez duela txapelaren koloreak edo Miranda zein hizkuntzatan irakurtzen duen erabakitzen, baizik eta nor babesten duen eta nor zapaltzen duen.

Loiuk berriz erakutsi digu hori. Betiko bortizkeria berarekin. Betiko aitzakiarekin —ordena publikoa, probokazioa, erresistentzia—. Eta betiko emaitzarekin: behekoak lurrean eta goikoak tribunatik azalpenak ematen.

Herri honek behar duena, hamarkadetan entzuna izan gabe aldarrikatu duena, ez da beste polizia bat bakarrik. Errespetatu ahal izango dugun polizia bat baizik. Eta gu errespetatuko gaituena. Makila altxatuko ez duen instituzio bat, torturatutako ekintzaileak iristen direnean, baizik eta haiengan benetan diren hori ikusiko duena: kausa justu baten alde bizia arriskuan jarri duten herritarrak. Ordena publikoa ezin dela zaurgarrienen umiliazioaren gainean eraiki ulertuko duen polizia bat, ezta boteretsuen babesaren gainean ere.

Elkarrekiko errespetu hori da izen hori merezi duen segurtasun publiko baten oinarri posible bakarra. Loiuk horizonte horretatik urrundu gaitu. Baina, paradoxikoki, min handiz gogorarazi digu zergatik jarraitzen dugun haren beharra izaten.