«Nola nahi duzu zaindu zaitzaten?»: 2.427 ahotsek zaintza-eredua aldatzea eskatzen dute.

1. Atala

Nondik dator inkesta hau

2026ko otsailaren 15etik martxoaren 31ra bitartean, senideen elkarteek —Babestu, Gipuzkoako Senideak eta Zaintza Arabak— «Nola nahi duzu zaindu zaitzaten?» inkesta bultzatu zuten. Herritarren ekimen horren helburua zen euskal gizarteak Iraupen Luzeko Zaintzei buruz zer iritzi duen eta etorkizunerako zer zaintza-eredu nahi duen ezagutzea.

Erantzuna oso esanguratsua izan da: hiru probintzietako 2.427 pertsonak hartu dute parte, eta horietatik %64,9k lotura zuzena dute errealitate horrekin, dela sektoreko profesional gisa, dela zaintza behar duten pertsonen senide edo hurbileko gisa.

Beraz, ez da urruneko edo teoria hutseko iritzia. Sistema barrutik ezagutzen dutenen ahotsa da. Eta ahots hori argia eta sendoa da.

2. Atala

Gizarte osoa zeharkatzen duen mesfidantza

Lehen datuak berak markatzen du azterlanaren norabidea: inkestan parte hartu duten pertsonen %14,3k baino ez dio konfiantzarik egungo ereduari, zaintzak enpresa pribatuen bidez azpikontratatzean oinarritzen den ereduari. Gainerako %85,7k mesfidantza adierazten du. Eta deigarriena da pertzepzio hori ez dela aldatzen talde batetik bestera: senideek, sektoreko langileek eta zaintzekin harreman zuzenik ez duten pertsonek balorazio negatibo bera egiten dute.

Erakundeen kudeaketari buruzko iritzia ere oso kritikoa da. Erantzunen %70,4k uste du erakundeek ez dutela nahikoa egiten edo arazoa gaizki bideratzen ari direla; aldiz, %3,9k baino ez du egungo kudeaketa onartzen. Etxez etxeko zaintzaren eremuan diagnostikoa are gogorragoa da: %83,6k adierazten du etxean bizi diren mendekotasuna duten pertsonek ez dutela behar adinako laguntza instituzionalik jasotzen bizitza duin eta segurua izateko.

Datu objektiboek ere ezinegon hori ulertzen laguntzen dute. Hiru probintzietan, egoitza-plazen %91 kudeaketa pribatukoa da (%95 Bizkaian). Plaza baten batez besteko kostua hilean 3.500 euro ingurukoa da; prezio hori ez dago araututa, eta mendekotasuna duen pertsonaren ondarea pixkanaka galtzea ekar dezake. Bien bitartean, indarrean dagoen araudiak bermatzen dituen zuzeneko arreta-denborak Mendekotasun Legeak II. eta III. mailetarako beharrezkotzat jotzen dituenen azpitik daude.

3. Atala

Arbuioa ez da egoitzei, baizik eta egungo ereduari

Beharbada, inkestaren aurkikuntzarik adierazgarriena antzeko bi galderen arteko konparaketatik dator. Gaur egungo baldintzetan egoitza batean sartzeko prestutasunari buruz galdetzen denean, %8,2k baino ez luke lehen aukera gisa hartuko; erantzun nagusia (%35,8) da egoitzara «azken aukera gisa» baino ez litzatekeela joango.

Aldiz, segurtasuna, bizikidetza atsegina, parte-hartzea, gizarte- eta osasun-laguntza eta arreta emozionala bermatzen dituen egoitza bati buruz galdetzen denean, lehen aukera gisa hautatuko luketenen ehunekoa %26,9ra igotzen da, eta onarpen orokorra %61,2ra iristen da.

Jendeak desiragarritzat jotzen duen eredua ia puntuz puntu bat dator IMSERSOk egoitza bati buruz ematen duen definizio ofizialarekin. Gizarteak ez du araudiak dagoeneko agintzen duena baino gehiago eskatzen.

4. Atala

Herritarrek eskatzen dutena

Erantzunek adostasun zabala erakusten dute hainbat eskakizunen inguruan:

Eredu publikoa. «Arreta-ereduak publikoa izan behar luke eta enplegu publikoa sortu» baieztapenak 9,2 puntu lortzen ditu 10etik, eta mediana 10ekoa da. Egoitzen barruko osasun-kudeaketa Osakidetzaren esku egotearen aldeko proposamenak 9 puntu jasotzen ditu; eta «Zaintzakidetza», hau da, zaintza sozialetarako egitura publiko bat sortzeak —Osakidetzak osasun-arloan betetzen duenaren parekoa— 8,8 puntu lortzen ditu.

Erakundeen ardura, ez familien zama. Lau pertsonatik hiruk (%75,8) uste dute mendekotasuna aitortu ondoren zaintzaren ardura erakundeena eta profesionalena izan behar dela; familiaren egitekoa laguntza emozionala eta bidelaguntza eskaintzea izan behar da, ez sistemaren euskarri nagusia.

Justizia ekonomikoa. Inkestatuen %71,7k ez du onartzen egungo koordainketa-eredua: %41,3k uste du pentsioaren ehuneko bat baino ez litzatekeela ordaindu behar, eta %30,4k zaintzak doakoak izan beharko liratekeela behar dituenarentzat. %3,7k baino ez luke onartuko ohiko etxebizitza zaintzak finantzatzeko erabiltzea. Horrez gain, babes handia dute benetako kostuaren arabera prezioak arautzeko proposamenek (8,7/10), hitzartutako enpresen irabaziak mugatzeak (8,9/10) eta inbertsio-funtsen partaidetza duten enpresak kontratazio publikotik kanpo uzteak (8,8/10).

Parte-hartzea eta lurralde-berdintasuna. Senideek eta egoiliarrek zentroen kudeaketan parte hartzeko aukerak 8,9 puntu lortzen ditu; Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa osoan zaintza-eredu bera egotearen eskakizunak, berriz, 9,1 puntu, lurraldeen arteko desberdintasunaren pertzepzio zabala dagoela erakutsiz.

5. Atala

Giza dimentsioa: denbora, tratua eta duintasuna

Galdera irekiari emandako 845 erantzunek aurpegia jartzen diete zenbakiei. Gehien errepikatzen den eskaera ez da ekonomikoa, humanizazioari buruzkoa baizik: pertsonak nortasuna eta eskubideak dituzten gizabanako gisa tratatuak izatea, eta ez zaintza-kate bateko objektu pasibo gisa.

Familiek eredua zurrunegia eta gehiegi medikalizatua dela deskribatzen dute, pertsona bakoitzaren bizi-historiari arreta gutxi eskaintzen diona. Pertsona askok, berriz, etxean ahalik eta denbora gehien bizitzeko nahia adierazten dute, eta, beharrezkoa denean, egoitza txikietan, beren auzoan eta beren lotura sozial eta afektiboak galdu gabe bizitzeko aukera izatea.

6. Atala

Eta orain, zer?

Azterlana sustatu duten elkarteek argi aitortzen dituzte ikerketaren mugak: komenigarritasun-lagin batean oinarritzen denez, emaitzak ezin dira estatistikoki Euskal Herriko biztanleria osoari zuzenean zabaldu.

Hala ere, 2.427 erantzun ez dira pasadizo hutsa. Zaintza lehen pertsonan bizi duen sektore zabal baten iritzi-egoera sendoa islatzen dute, eta eguneroko errealitate horren erradiografia baliotsua eskaintzen digute.

Hurrengo urratsa dagoeneko martxan dago: ondorio hauek Eusko Jaurlaritzari, foru aldundiei, alderdi politikoei eta gizarte-erakundeei helaraztea, parte-hartzaileen ahotsak zaintza-ereduan benetako hobekuntzak bultzatzen lagun dezan.

65 urtetik gorako biztanleria egungo %25etik 2050ean %35era iritsiko den testuinguru honetan, inkestari izenburua ematen dion galderak —«Nola nahi duzu zaindu zaitzaten?»— ez du erretorikorik.

Guztioi galdegiten digu, lehenago edo geroago guztiok beharko baitugu erantzun bat.