Noren eskuetan gaude? Hiru iskanbila, patroi bera

Puntu eta jarrai

Azken egunetako albisteak saminak baino sakonagoa den sentsazio batekin zeharkatzen gaituzte. Zerbait sakonagoa, kezkagarriagoa: urdailean kokatzen den eta ez doan galdera bat. Noren eskuetan gaude benetan?
Ertzain batek bere titulazio akademikoa faltsutzen du, eta urteetan erantzukizun handiko lanpostua betetzen du Osakidetzako zibersegurtasunean. Bere nagusiak, Rodrigo Gartziak, Ertzaintzaren zuzendaria eta gero Segurtasun sailburuordea, kargurako proposatu zuen. Getxoko Udaleko teknikari batek titulu faltsua konpultsatu zuen, egiaztatu gabe. Arkauteko Ertzaintzaren Ikastegiko zuzendariak erakundeetako itzalen eta isiluneen artean dimisioa eman du. Juan Luis Ibarrak, ospe handiko legelariak, uko egin dio Ertzaintzaren kontrol-batzordeko buru izateari, gainbegiratze erreala, eraginkorra eta demokratikoa egitea eragozten dioten oztopoak publikoki salatu ondoren.
Hiru iskanbila. Hiru erakunde. Patroi bera.

Sutan dagoen galdera
Nork zaintzen gaitu benetan? Eta batez ere: El Mundok informazio hau ateratzen ez badu, jakingo al genuen? Kasua komunikabide batek azaleratzen duelako, ez Administrazioaren barne-kontrolek. Ertzainak bi urte baino gehiago zeramatzan lanpostuan. Bi urte 45.000 osasun profesional eta 753 osasun zentroren segurtasuna zuzentzen. Bi urte inork bere titulazioa egiaztatu gabe.
Plaza 2023ko maiatzean sortu zen, Iñigo Urkulluren gobernuaren pean eta Gotzone Sagardui Osasun sailburu zela. Ad hoc ia sortu zela diote. Eskatutako titulazioa ez zuen ertzaina, bere kontaktuen babespean, bere goragoko hierarkikoa zenak proposatua. Eta inork, inongo unetan, bere curriculuma egiaztatu ez zuen.
Bitartean, Juan Luis Ibarra, Ertzaintzaren gaineko kontrol demokratikoa egiteko izendatua, hormekin, oztopoekin, opakotasunarekin topo egiten du. Eta dimititzen du. Kontrolatu behar duenak bere lana egiten ez diotenez utzi behar duenean, ze iragazki geratzen dira ustelkeriaren aurka? Ze gainbegiratzeko mekanismo funtzionatzen du benetan?

Alde batera utzi ezin dugun eztabaida
Horrek guztiak eztanda egiten du orain, euskal polizia-ereduari buruzko eztabaida pil-pilean dagoenean. Hain zuzen ere, gizarteak bere buruari galdetzen dionean zer polizia behar dugun, zer Ertzaintza nahi dugun, iskanbila-kate horrek eztanda egiten du, eta diskurtsoetatik harago begiratzera behartzen gaitu.
Hasieratik, Ertzaintzak Espainiako Armadatik eta Guardia Zibiletik datozen buruzagiak sartu zituen. Estatuko kidegoen egiturak eta mentalitatea errepikatzen dituen kidegoa eraiki zen. Hori al zen behar genuen polizia? Herritarrentzat pentsatutako polizia ala kontrolerako polizia?
Bere beharrizan ibilbideetan protesta egiten duenak baino botere-lanpostuetan tituluak faltsutzen dituztenak gehiago jazartzen dituenean, galdera saihestezinak bihurtzen da: nori zerbitzatzen dio benetan?

Arduradunek izena dute
EAJ, PSE-PSOE, PP. EAEn hamarkadetako gobernatu duten alderdiek sare hau eraiki dute. Iñigo Urkullu lehendakaria zen plaza sortu zenean. Gotzone Sagardui Osasun sailburua zen. Josu Erkoreka, Segurtasun sailburua. Rodrigo Gartzia, sailburuordea, lehenago Ertzaintzako zuzendaria izan zen eta ertzaina lanposturako proposatu zuen.
Nork balidatu zuen curriculuma? Zergatik Getxoko udal teknikariak titulu bat konprobatu zuen unibertsitatean egiaztatu gabe? Zergatik dimititzen du benetan Miren Dobaran Arkauteko Akademiatik? Ze gatazka geratzen dira ezkutuan? Zergatik jartzen zaizkio oztopoak kontrol demokratikoa egin behar duenak?
Eta orain, ze neurri hartzen ditu Imanol Pradalesek? Osakidetzak ertzaina kargutik kendu eta salaketa aurkeztu zuen. Baina eta hau ahalbidetu zuen sistema? Eta babestu zutenak? Eta egitura-opakotasuna? Ze aldaketa erreal ezartzen ari dira berriro gerta ez dadin? Funtzionatzen duten kontrol bakarrak komunikabideak badira eta gainbegiratu behar duenak dimititu behar badu, sistemak sakon huts egiten du.

Eta gu zer?
Galdera hauek erantzunak merezi dituzte. Erantzun publikoak, gardenak, erdibideko laburpenak gabe. Jokoan dagoena herritarren konfiantza da. Gure segurtasuna da. Jakitea da, babesa behar dugunean, Osakidetzara joaten garenean, patruilazko auto bat ikusten dugunean, profesional gaituen, zintzoen, gainbegiratuen eskuetan gaudela.
Ezin gara erresignatu “gauzak horrela direla” esatera. Ate jirakari, tituluen faltsifikazioa, erakunde-opakotasuna… horrek guztiak kostu bat du. Eta kostu hori guk ordaintzen dugu. Zutik dauden herritarrok. Lan egiten dugunak, kotizatzen dugunak, ongizun erkidearengatik norbait velatuko duelakoan konfiantza dugunak.
Merezi ditugu erakunde garbiak, gardenak, demokratikoki kontrolatuak. Noren eskuetan gauden jakitea merezi dugu. Eta merezi dugu esku horiek abilak, zintzoak eta jendearen zerbitzura egotea.
Ez alderdiena. Ez bezero-sareena. Ez kontaktu pertsonalena.
Jendearena.Zeren, azkenean, konfiantza hausten denean, iskanbiluak pilatzen direnean, galderak hor jarraitzen du, temati, beharrezko:
Noren eskuetan gaude?