Pentsioen Sistema Publikoaren iraunkortasuna, finantza-prentsaren arabera

Jesusmari Soubies Garateren artikulu bat, Arabako Pentsionistak Lanean eta Gaurgeroa elkarteetako kidea 2023-10-29

Pentsio publikoen aurkako prentsa berriro maltzur azaldu da pentsiodunen kontra. Cristina Herrero Airefeko (Erantzukizun Fiskaleko Agintaritza Independentea) presidentearen joan den martxoko txostenaren aitzakiarekin, non kalkulatzen zen Escriváren erreformak BPGren puntu batean igotzen duela Gizarte Segurantzaren sistemaren defizita epe ertainera eta jasangarritasuna okertu egiten duela “diru-sarrerak handitzeko hartutako neurri berriek (kotizazioak eta elkartasun-errekargua) ez baitute konpentsatzen beste batzuetatik datorren gastu handiagoa (esaterako, kotizaziopeko pentsioen prestazioen balioa handitzea).

Txostenaren arabera, 2050ean izango duen bilketa-inpaktuak: Belaunaldien arteko Ekitate Mekanismoak, langile autonomoen kotizazioen erreformak, gehieneko kotizazio-oinarrien bilakaerak eta elkartasun-tasak, 1,3 BPGko puntu gehituko dizkiete diru-sarrerei. Gastua 2,4 puntu igoko denez, 1,1 puntuko desoreka dakar, pentsio-sistemaren defizit handiagoa ekarriko lukeena. José Luis Escrivá ministroak erantzun zion Airefi: “… proposamen zentzuzkoak dira”, baina Airef agertoki “inertzial” batetik abiatzen da, “argi eta garbi gainditua dagoena”, eta, nolanahi ere, “hain horizonte luzeetan dauden desbideratzeak maneiagarriak” direla gaineratu zuen. Lehen doikuntza baten beharra (Airefen arabera), sistemaren kontuetan 2025ean irits liteke.

Horrela da, pentsiodunen plataformek badakigu “itxiera-klausulak” doikuntza hori egiteko aukera ematen duela, Europako Batzordeak 2024an argitaratu behar duen “Aging Report” txostenean oinarrituta. Txosten horrek proiekzioak egiten ditu biztanleriaren zahartzeak estatu kide bakoitzaren epe luzeko gastu publikoan duen eraginari buruz. Airefek, zerga-arauen arabera, 4.400 eta 5.700 milioi arteko doikuntza egiten du urtean. Airefek Pentsioen Sistema Publikoari buruzko eszenatoki azalpenekin  jarraitzen du, 2020tik 2070era doan zor publikoari buruzkoekin nahastuta.

Adineko pertsonak eta gure pentsioak, ikusten denez, behatz bat baino gillotina batekin egiten du. Langileak ere gogoan ditu (Ez babestu pentsio publikoak, gehiago ordaindu beharko baituzue, zuk zureari: egizu plan pribatu bat!).

Txosten horietan badira ezertarako ikutzen ez diren gaiak: non daude Genero-Ekitateko Mekanismoak eta Soldaten eta Irabazien arteko Ekitate-Mekanismoa? Airefek, Ekonomia Lankidetza eta Garapenerako Erakundeak (ELGA), Nazio-arteko Diru Funtsak (NDF), Europako Banku Zentralak (EBZ) eta Europar Batasunak, dirudienez, uste dute 2050a (itxuraz baita 2070a ere) iritsiko dela bi arazo horiekin, orain dagoen bezala, konpondu gabe. Era berean, ez dituzte ikusten soldaten erosteko ahalmenaren galera eskandalagarria eragiten ari diren gatazkak. Gatazka horiek, bai ala bai, soldatak % 10-15 igoko dituzte iraganeko eta aplikatu gabeko KPIen kontura.

Aditu horiek zurezko betaurrekoekin ikusi behar izan dute etorkizuna. Bere onean dagoen norbaitek uste al du, emakumeek onartuko dutela halako eszenatokia mantentzea? Eta soldatak? Mundu osoan hazten ari den langileen borroka ez al da begi-bistakoa? Hollywoodeko plantillatik hasi eta egoitzetako langileetaraino. Biden presidentea bera ere bat egin zuen Michiganeko auto sektoreko langile-piketeekin.

Kalkula dezagun Airefek, ELGAk eta haien lagun europarrek ikusten ez dituzten faktoreen eragina:

Soldatetan dagoen genero-arrakala gainditzeak kotizazioen %12ko igoera ekarriko du, hau da, BPGren 1,42 puntu: aldaketa horrek soilik 1080ko Gutxieneko Pentsioa ahalbidetuko luke, estatu osoan, kotizazioen kargura, partida gehigarrietara jo gabe. Soldatetan galdutako KPIak berreskuratzeari dagokionez (nahiz eta beherantz kalkulatu, gutxienez %10 izango da), eta kotizazioetan ere neurri berean egin gu gora, hori BPGren 1,15 punturen baliokidea da. Genero-arrakala, eguneratutako soldatak gehi bigarren paragrafoan adierazitako neurriak BPGren 3,87 puntu dira. Airefek adierazten duen gastua 2,4 puntu igoko bada, desfasea ez da defizitaren 1,1 puntukoa izango, superabitaren 1,47koa baizik.

Deskribatu berri dugun egoerarekin, (gauden urtean), eurotan neurtutako BPGa % 22 igoko litzateke, kotizazioengatiko bilketa, soldata-ordainsariak eta ustiapeneko soberakin gordina bezalaxe; BPGren gaineko pentsioen gastua, aldiz, oraingo maila berean mantenduko litzateke, BPGren % 11n. Aldaketa horien ondorioz, aberastasunaren ekoizpenak (ondasunak eta zerbitzuak) orain den horretan jarraitzen du. Prezioek gora egingo lukete (emakumearen lanak esku hartzen duen produktuetan -ondasun eta zerbitzuetan-), baina emakumeek beren botere ekonomikoa handituko lukete arrakala murrizten den ehuneko berean, eta gizonek beren diru-sarrerekin zertxobait gehiago ordaindu beharko dute emakumearen lanak esku hartzen duen ondasun eta zerbitzuengatik. Eta ekonomia berri baten ateak zabaldu daitezke Mugimendu Feministaren eskutik. Azaroaren 30a urrats bat izango da norabide horretan.

Bestalde, Baby Boom errealitateak Pentsioen Sistema Publikoaren kontuetan duen eragina izango du gastuaren goranzko kurban 2043ra arte. Urte horretan inflexio-puntua izango da, eta gastuaren jaitsiera hasiko da. Publikoaren etsai hauek okerreko “zizare zulo” batetik zehar bidaiatu dute denboran.

Airef, ELGA eta konpartsako arduradunak, itzuli orainaldira, lurreratu. Lehen doikuntza ez da 2025ean egingo, lehenago baizik. Izan ere, 1080 Gutxieneko Pentsioa 14 ordainsaritan ezarriko da. Diru-sarrera modu berriak?: adierazi ditugu. Zuek hamarkadak daramatzazue gauzatu ezin duzuen zentzugabekeria bat saldu nahian, eta 2050eko eta 2070eko egutegiekin izutzen ari zarete. Mesedez seriotasun pixka bat. Itzuli errealitatera, argi zenbatu eta betaurreko gardenak erabili.