“Radarrak” proiektua: Adinekoak beren komunitatearekin konektatuz

Duintasunako Iraunkorra 2024 /30/08

Bartzelonako Udaleko Gizarte Zerbitzuen Udal Institutuak bultzatutako “Radares” Proiektua erreferentzia bihurtu da adinekoen nahi gabeko bakardadearen aurkako borrokan. Ekimen komunitario honek loturak ezarri nahi ditu adinekoen eta haien ingurunearen artean, auzo seguruagoa eta haien beharrei arreta handiagoa eskainiko diena sustatuz (Lagunkoia deituko litzaioke, Eusko Jaurlaritzak sustatuta).

Proiektua 2008an hasi zen, eta parte hartzeko hainbat gune dituen auzo-sare baten bidez egituratzen da. Sare horren oinarria radarrak dira: auzotarrak, auzoko dendak eta farmaziak, begirada sentikor eta begirunetsuarekin, beren inguruko adinekoen eguneroko dinamikari adi daudenak eta modu prebentiboan jarduten dutenak, isolamendua saihesteko. Bakarrik edo 65 urtetik gorako beste pertsona batekin bizi diren eta autonomia mugatua duten eta/edo laguntza-sarerik ez duten 75 urtetik gorako pertsonak dira lehentasunezko kolektiboa, eta, beraz, ikusezinak izan daitezke lurraldean.

Helburua bikoitza da: isolamenduaren eta gizarte-bazterketaren arriskua murriztea, prebentzio-ekintzak garatuz, autonomia duten pertsona ahulek autonomiaz gozatzen jarraitu ahal izan dezaten eta nahi ez den bakardadea arindu ahal izan dezaten, maitasun- eta adiskidetasun-premia sozialak bermatuz.

Pertsona horien bakardade sentimendua arintzeko asmoz, Jarraipen Telefonikorako Plataforma sortu zen. Bertan, auzoko boluntarioek parte hartzen dute, adinekoei aldian-aldian deitzen dietenak eta haiekin konfiantzazko harremana ezartzen dutenak. Harreman hori lehen urratsa da haien lotura sustatzeko (Errenterian pandemia zela eta egin zen gauza bera).

Komunitatea protagonista da auzoa eraldatzeko prozesuan, bertan bizi diren adinekoentzako lurralde lagunkoi eta seguru bihurtzeko. Horregatik, Radarsen esparruan egiten diren ekintza guztiek gizarte-zerbitzuen lidergoa eta eginkizun aktiboa eta gizarte-eragileen parte-hartze aktiboa uztartzen dituzte. Radarrak auzo bakoitzean diseinatu eta eratzen dira, eta, beraz, auzo hori osatzen duten pertsonek, erakundeek eta zerbitzuek definitzen dute.

Lurralde-eremuan, proiektuak tokiko ikuspegia du, Bartzelonako 73 auzoetatik 60 hartzen baititu, eta Kataluniako beste udalerri batzuetan jarri dute praktikan. Helburu orokorra adineko pertsonak beren ingurunera itzultzea da; helburu espezifikoen artean, berriz, bakardadea detektatzea eta komunitatea sentsibilizatzea daude.

Garrantzitsua da bakardade-sentimendua eta lotutako beste termino batzuk bereiztea, batzuetan sinonimotzat jo baitaitezke; izan ere, adibidez, bakarrik bizitzea ez da nahitaez bakardadearen adierazgarria, gizarte-harreman sarrietan daudelako eta gizarte-partaidetza aktiboa dutelako komunitate-erakundeetan.

Bestalde, garrantzitsua da, halaber, bakardade-sentimendua eta “bakarrik egotea” esperientzia bereiztea. Azken horrek gizarte-isolamenduaren egoera islatzen du, eta horrek sare sozialetik borondatez urruntzea dakar; bakardadea, berriz, nahi gabekoa da, eta lotura estua du gizarte-interakzioek hautemandako kalitatean dituzten gabeziekin. Beharrezkoa da, halaber, gizarte-isolamenduarekin lotutako ideiak eta bakardade-sentimendua bereiztea.

Nahi gabeko gero eta bakardade handiagoaren kausak honako hauek dira: pertsona bakarreko etxekoen unitateen eta familia-mota berrien gorakada, jaiotza-tasaren beherakada, langabeziaren eta enpleguaren prekarietatea, lanaren desnaturalizazioa topaketa-iturri gisa, hiri handietako bizimodu frenetikoa eta harreman pertsonal ez hain iraunkorrak izateko joera.

Faktore horiek bakardadearen hazkunde geldiezinean esku har dezakete, eta prebalentzia handieneko taldea, kasu askotan, beren egunen amaieran bakarrik bizi eta hiltzen diren adinekoena da.

Nahi gabeko bakardadea eta hutsune existentzialaren sentimendua arazo erreal eta kezkagarria dira populazio osoan, pixkanaka epidemia bihurtzen ari dena eta gai “tabu” eta gugandik kanpoko bihurtzeko mozorrotu nahi dena, paradoxikoki, balio horien kontzientziazioak gizarte motibatu, erresiliente eta enpatiko bat aberasten duenean.

Gaur egun, bakardadea osasun publikoko arazo bihurtu da, ez bakarrik sufrimendu-iturri izateagatik eta adinekoen osasunean duen eraginagatik, baita osasun-sistemetan dituen ondorio garrantzitsuengatik ere. Ildo horretan, bakardadea faktore sozial gisa identifikatu da, eta medikuarengana bisita gehiago egitea, berriro ospitaleratzea eta ospitaleko egonaldia handitzea aurreikusten du.

Adineko pertsonen eguneroko errutinan, portaeran edo itxuran aldaketaren bat antzemanez gero, auzoko radarrak, merkataritzakoak eta farmaziak proiektuan parte hartzeko ohiko espazioak proiektuarekin harremanetan jartzen dira.

“Radars taula”: auzokideen eta pertsonen arteko topagunea eta trukea da.Proiektuaren esparruan gauzatuko diren estrategiak eta ekintzak planifikatzen diren auzoko boluntarioak, zerbitzuak eta erakundeak.

Jarraipen Telefonikorako Plataforma: aurrez planteatua eta Radarsek artatutako pertsonei deiak egiten dizkieten boluntario taldeek osatua, haien egoeraren jarraipena egiteko eta auzoko sare komunitarioan lotura errazteko helburuarekin.

Atez ateko detekzioa: “Atez atekoa” Gurutze Gorriko boluntarioek egindako lana da. Zahartze-adierazle handienak dituzten auzoko eremuetako etxeak eta bakarrik bizi diren pertsonak bisitatzean datza, adinekoen egoera ezagutzeko eta parte hartzera gonbidatzeko, eta, aldi berean, bizilagunak Radarsen sarean inplikatzea sustatzeko.

Sentsibilizazioa eta zabalkundea: auzoan eraldaketa-prozesu bat motibatzeko, garrantzitsua da proiektua ezagutaraztea, eta, helburu horrekin, proiektuko kideek eta boluntarioek hedapen- eta sentsibilizazio-ekintzak egiten dituzte lurraldean.

Harrerak eta lagun-egiteak: adineko pertsonek auzoko jarduera eta ekitaldietan parte har dezaten errazteko, boluntarioek harrera eta laguntza puntualak egiten dituzte.

Oharra: Azkenik, esan beharra dago Radaresek sari eta errekonozimendu ugari jaso dituela, gizartean izan duen eragina eta bakardadearen arretan izan duen eredu berritzailea nabarmenduz.