SENER eta Sendagorta familia: Teknologia, defentsa eta boterea

Puntu eta jarrai

Hitzaurrea

Bizitza osoa daramagu geurearen alde borrokan: osasun publikoa, pentsio duinak, guztionak diren zerbitzuak. Eta orain, ingurura begiratzen dugunean, ikusten dugu EAJren Eusko Jaurlaritza hau eta PSOE dena kentzen ari zaizkigula, txiki-txiki. Ez ausardiaz, baizik eta isiltasun eta atzeko ateekin, etekinak eta kontratuak baino ulertzen ez dituzten enpresa boteretsuei mesede eginez. Guztion artean eraikitzen duguna lapurtzen ari zaizkigu, eta gainera aurrerapena dela esaten digute. Baina guk badakigu aitortzen botereak noiz traizionatzen duen herria. Eta ozen esateko ordua iritsi da.

Euskal enpresa baten ibilbidea frankismotik gaur egungo militarizaziora

Euskal Herrian gure industriaz hitz egiten dugunean, beti agertzen da SENER. “Gure puntako teknologia”, “Euskadiko bandera”, diote politikariek eta erakundeek. Baina zer ezkutatzen da diskurtso garbi horren atzean?

Francoren ontzioletatik etorkizuneko droneetara

1956. urtea. Enrique eta José Manuel Sendagorta anaiek SENER sortu zuten Getxon, industrializazio frankista betean. Hasieratik erregimenaren industria estrategikoaren parte dira: ontziolak, energia nuklearra, armamentua. Industria Institutu Nazionalarekin (INI) lankidetza eta estatu-kontratuak lortu zituzten, ezinezkoa orduko boterearekin kidetasunik gabe.

Familia hori frankismoaren elite teknikoaren parte izan zen, boterea eta teknologia eskutik helduta zebiltzan hamarkada haietan.

Lemoiz: herriak ezetz esan zuenean

70eko hamarkadan, SENERek ingeniaritza-zerbitzuak eman zizkion Iberduerori Lemoizko zentral nuklearra eraikitzeko. Milaka pertsona ateratzen gara kalera: ez dugu gure lurraldearen nuklearizazioa nahi. Herriaren presioak irabazi zuen. Lemoiz ez zen inoiz abiatu. ETAk ere bortizki hitz egin zuen proiektuaren aurka.

Baina SENER ez zen gelditu. Eszenatokiz aldatu zen. 

Militar bat agintean

Sendagorta familia bere hirugarren belaunaldian dago gaur egun. Andrés Sendagorta McDonnell, egungo presidentea, Armadako ofizial ohia da: Maringo Itsas Eskolan trebatua, Harrier erreaktoreen pilotua, Itsas Merituaren Gurutze Handiarekin kondekoratua.

Militar profesional batek enpresa zuzentzea dena aldatzen du. Ea ezagutzen dituen estrategia, kontaktuak eta boterearen kodeak. Eta hori SENERek gaur egun egiten duen horretan islatzen da.

Aurpegi bikoitza: berdea kanpotik, militarra barrutik

Bere webgunean energia berriztagarriez, jasangarritasunaz eta berrikuntzaz hitz egiten dute. Baina errealitatea bestelakoa da:

• Misilak gidatzeko eta kontrolatzeko sistemak
• Droneak eta ibilgailu militar autonomoak
• Armadarako defentsarako softwarea
• Teknologia espaziala aplikazio militarrekin

COMMANDS (2024) proiektua adibide ezin hobea da: 

Europako Defentsa Funtsak % 90ean finantzatutako konboi militar autonomoa. 27 milioi euro giza gidaririk gabe armak garraiatzen dituzten kamioientzat, adimen artifizialak gidatuta.

Hau berrikuntza al da? Jasangarritasuna al da hori?

Gure dirua, bere armak:

SENERek milioika funts publiko jasotzen ditu:

• Europako Defentsa Funtsetik: dozenaka proiektu

• Eusko Jaurlaritzarena: laguntza teknologikoak, kontratu publikoak, erakundeen laguntza

2023an, Urkullu lehendakariak berak inauguratu zuen bere instalazioen handitzea Zamudion.

Gure diru publikoak arma-sistemak finantzatzen ditu. Gure gobernuek NATO eta Europako Indar Armatuak indartzeko proiektuak babesten dituzte.

Eta inork ez du ezetz esaten.

Boterea maskulinoan

Familia hori, enpresa hori, botere-egitura hori gizonen klanaren ondarea da. Izen guztiak, erabaki guztiak, erretratu ofizial guztiak: gizonak.

Emakumeak? Produkzioan, administrazioan, zaintzan. Inoiz ez erabakitzen den mahaian.

Kentzen digutena

Asko pentsiodunak gara. Bizitza osoa ematen dugu lanean, zerbitzu publikoak defendatzen. Osasuna, hezkuntza, pentsioak lorpen historikoak dira. Borroka hamarkadetan lortuak.

Eta orain ikusten dugu nola pribatizatzen duten dena. Nola enpresa handiak, lobby-ak, beti agertzen diren etekina ateratzen, diru publikoa xurgatzen.

SENER horietako bat da. Frankismoaren teknologiaren alaba. Armadaren aliatu historikoa. Europako militarizazioaren aitzindaria. Eta Euskal Herriko erakundeek lagunduta.

Lemoizko lezioa

Lemoizen, herriak irabazi zuen kalera atera ginelako. Argi esan genuen: ez dugu gure lurraldearen militarizazioa nahi.

Gaur egun, gerraren teknologia diskurtso garbian, berrikuntzan, jasangarritasunean murgilduta dago. Baina helburua bera da: mundu militarizatu bat, non boterea armen bidez hedatzen den.

Eta gu? Guk ordaintzen dugu. Gure diru publikoarekin. Gure izenean.

Bukatzeko

Esaten ziguten Euskal Herria ekologikoa, iraunkorra eta baketsua eraikiko genuela. Baina errealitateak erakusten du teknologia armen zerbitzura jarri den Euskadal Herri bat, non diru publikoa gerrara zuzentzen den, non botereak isilik jarraitzen duen, familia gutxi batzuen eskuetan.

Gu, jubilatu asko, bizitza osoa lanean eman dugunok, ez gara itsuak. Badakigu botereak noiz xuxurlatzen duen. Badakigu zein koloretakoa den gerrako dirua.

Ez ziguten Lemoiz utzi kalera atera ginelako. Ez digute publikoa kenduko berriro irteten bagara.

Oroimena da gure arma, eta duintasuna, gure bandera.