Sinatutakoa bete egin behar da

1. Atala

Berrogeita zazpi urte

1979an Gernikako Estatutua sinatu zen. Batzuek itxaropenez bozkatu zuten; beste batzuek ez zuten sinetsi eta ez zuten babestu. Baina gaur egun biek ados egon daitezkeen zerbait bada: sinatu zutenek eta akordio handitzat aurkeztu zutenek ez dute bete eurek sinatutakoa ere. Adostutakoaren artean Gizarte Segurantzaren kudeaketa ekonomikoaren eskualdaketa zegoen. Berrogeita zazpi urte igaro dira. Madrilen arrosarenak zein kaioarenak gobernuan egon dira, eta inork ez du bete. Berrogeita zazpi urte pertsona baten lan-bizitza osoa baino gehiago dira.

2. Atala

Uztaileko antzerkia

Noizean behin antzezlan bera errepikatzen da. Uneko lehendakaria Madrilera joaten da eta eskumenen eskualdaketak ez direla iristen salatzen du. Uneko sozialistak erantzuten du iritsiko direla, baina ez orain; oso konplexua dela, hondamendia izango litzatekeela. Biak agertzen dira egunkarietan. Biek ematen dute zerbait egiten ari direla. Eta oihala jaisten da hurrengo denboraldira arte.

Aste honetan berriz ere taularatu dute obra bera. Eta gidoiak, beti bezala, bi protagonista ditu.

Lehenengoa Madrilen agintzen duena da. Komeni zaionean sozialista deitzen dio bere buruari; baina herri honekin sinatutakoa betetzeko eskatzen zaionean Estatuaren ahots zaharra ateratzen du: hori ezin dela egin, Estatuaren haustura ekarriko lukeela, hondamendia izango litzatekeela. Ahots bera da arrosarekin zein kaioarekin. Ez da ez ezkerrekoa ez eskuinekoa: agintzen duenaren eta agintzeari utzi nahi ez dionaren ahotsa da. Herriak jabetzatzat eta hitzartutakoa paper bustitzat hartzen dituenaren ahotsa.

Bigarrena etxean kudeatzen duena da. Mende erdia darama kutxaren giltza eskatzen, eta iraunkortasuna aitortu behar zaio. Baina ondo begiratuta, ahots apalez eskatzen du: Madrilgo gosarietan kexatzen da, baina ez du estutzen; uztailean haserretzen da, baina irailean mahaira itzultzen da ezer gertatu ez balitz bezala. Eta benetan mende erdiaz zerbait nahi duenak estutu egiten du. Estutzen ez duenak, edo ez du hainbeste nahi, edo hurrengo jokaldian ari da pentsatzen: bihar Moncloako maizterra aldatzen bada, ondo kokatuta geratzeko. Gainera, beste galdera bat ere egin behar zaio: norentzat eskatzen du giltza? Izan ere, giltzak izan dituenean —ogasunenak edo Osakidetzarenak— ikusi dugu zertarako erabili dituen, eta norentzat ez.

Eta bi aktoreak agertokian eztabaidan ari diren bitartean, atzealdean benetan garrantzitsua denean ados jartzen dira: gutxieneko pentsioa gutxieneko soldatara ez berdintzearen alde batera bozkatzen dute. Hor ez dago antzerkirik. Hor adostasun osoa dago. Enpresa handiek dagozkien zergak ez ordaintzeari beste alde batera begiratzeko ere bai; hala ere, oniritzi guztiak, laguntza guztiak eta alfonbra gorriak jasotzen dituzte.

3. Atala

Itsulapikoa hustu zuenaren beldurra

Esaten digute pentsioak hemen kudeatzea hondamendia izango litzatekeela. Kutxa bakarra hautsiko litzatekeela, herrien arteko elkartasuna amaituko litzatekeela.

Gezurra da, eta hori diotenek badakite. Sinatutakoa ez da kutxa bereganatzea: leihatilaren kudeaketa da. Kutxa komuna ez da ukitzen, eta haien dokumentuek eurek aitortzen dute hori. Baina “leihatila” esateak ez du inor beldurtzen; “hondamendia” esateak, berriz, bai. Horregatik erabiltzen dute hitz hori.

Eta bada ahazten ez dugun zerbait, eta inork ahaztu behar ez lukeena: pentsioen itsulapiko ospetsua ez genuen guk hustu. Madrilgo gobernuek hustu zuten, kaioarenek zein arrosarenek, urtez urte, ia hutsik utzi arte. Itsulapikoa hustu zutenak dira gaur zuhurtziaren lezioak ematen dizkigutenak. Berrogeita zazpi urtez beren hitza bete ez zutenak dira gaur herri honek bere hitza beteko ote lukeen zalantzan jartzen dutenak.

Eta ikasgai hartatik gure ondorioa atera genuen: pentsioen bermea ezin da egon gobernu bakoitzak komeni zaionean ireki dezakeen kutxa edo itsulapiko baten menpe.

4. Atala

Adin nagusiko herria

Herri honek ez du azarik jaten, ezta kandelekin argitzen ere. Aberastasuna sortzen du, langileak prestatzen ditu, adinekoak zaintzen ditu eta behar denean kaleak betetzen ditu. Zortzi urte daramatza astelehenero plazetara ateratzen, euripean zein eguzkitan, sinadurak biltzen eta manifestazioak betetzen.

Herri hau adin nagusikoa da, eta adin nagusikoak ez dira beldurrezko ipuinekin gobernatzen.

Horregatik ez dugu mesederik eskatzen. Edonork ulertzen dituen hiru gauza eskatzen ditugu:

1979an emandako hitza bete dadila.

Egia esan dadila: behingoz kutxaren auditoria egin dadila, eta itsulapikoa hustu zuenak erantzukizuna har dezala.

Eta diruaren kudeaketaz eztabaidatzen duten bitartean, ez dezatela ahaztu diru hori norentzat den: gutxieneko pentsioa gutxieneko soldataren pare jartzea, eta bizitzeko adinako soldatak eta pentsioak bermatzea. Nafarroan gutxieneko pentsioa aurrekontuetatik osatzen hasi dira. Ez da nahikoa, baina hiru probintzietan ukatzen dena erakusten du: nahi denean, egin daitekeela.

Gainerakoa antzerkia da. Eta gu, bizitza osoan sarrera ordaindu dugunok, jada ez gaitu entretenitzen.