ZAINKETAK ETA EGOITZAK:

(Babestu erakundeak emandako datuetan oinarrituta)

Joan den azaroaren 30ean, greba orokor feminista egin zen, eta herritar guztiei dei egin zitzaien “zaintzarako eskubidearen alde” agertzeko.

Jardunaldiak parte-hartze arrakastatsua izan zuen, eta feminismoak defendatzen duen funtsezko ideia ekarri zuen berriro lehen planora: Zaintzen Gizartea.

Izan ere, herritarrak gero eta gehiago jabetzen ari dira tentsio sozial handiko garai batean bizi garela, gero eta desberdintasun handiagoa dagoela eta etorkizunaren aurrean ezinegona dagoela… eta orain arte nagusi izan den ereduak, merkatuan oinarritutako gizarteak, ez du gehiago ematen. Egungo ereduak desberdintasuna, soldaten debaluazioa, esplotazioa eta etorkizunarekiko kezka besterik ez dakar.

Eta merkatu-eredu horrek, etekinen etengabeko bilaketan eta pertsonen esplotazio progresiboan, gure gizarte- eta osasun-zaintzako sistema osoa mehatxatzen du.

Horregatik, eta zainketei dagokienez, egoitzetan ostatu hartzen duten pertsonen egoera salatu nahi dugu gaur.

Koronabirusaren krisiaren eta adinekoen egoitzetan izan dituen ondorio lazgarrien ondoren, gauza gutxi aldatu dira, eta ikasitako lezio gogorrak gorabehera, badirudi gure gizartearen lema darabiltenek ez dutela ikusten honaino ekarri gaituen gidoia aldatzeko beharrik. 2007ko krisi izugarrian bezala, hasierako zalantza batzuen ondoren, sistemak akats berberetan jarraitu du.

Gaur egun, Iraupen Luzeko Zainketak eta, bereziki, Adinekoen Egoitzak negozio gozoak dira oraindik ere, eta mozkinak bilatzen dituztenak erakartzen dituzte beste ezeren gainetik: inbertsio-funtsak, sektoreko enpresa handiak, fortuna handiak….

Eta zainketen negozioa ere administrazio-kontseiluen eta ate birakarien erabileraren antzeko politikarientzat aukera bat bihurtzen da, eta irabazi-asmorik gabeko erakundeen (hala nola Barakaldoko Miranda Fundazioaren) sortze-xedea aldatzeko gai diren pertsona “ekintzaileentzako” haztegi bikaina da. Izan ere, Gotzaindegiaren bedeinkapenekin alde batera utzi du bere sortze-helburua (“Barakaldoko baliabide ekonomiko eta natural mugatuak dituzten adinekoentzako egoitza bat eraentzea”), eta Bizkaiko egoitzarik garestienetako bat eta zeharkako irabazi-iturri bihurtu da.

EGOITZEN NEGOZIO HANDIA:

Gure agintariek zaintza-sistema publikoaren benetako desegitea gauzatu dute, eta haien tresna pribatizatzaile nagusia “lankidetza publiko-pribatua” izan da, hau da, diru publikoa bideratzea pertsona ahulenen zaintza azpikontratatzeko; lan delikatu hori ez litzateke utzi behar etekin ekonomikoak lortzeko lehen leialtasuna dutenen esku.

Gure Foru Aldundiak itundutako eta diru publikoarekin ordaindutako plaza baten kostua hilean 2.797 €-koa da. Eta prezio hori ez du kostuen azterketa batek zehaztu, hornitzaile pribatuekin egindako negoziazioak baizik.

Negozio-bolumena oso handia da. 2023aren hasieran, Bilbon, plaza pribatuek 3.500 €balio zuten banakako logelan. Miranda Fundazioan, 2023rako kostua 3.385 €-koa da banakako logelan egonaldi iraunkorretarako eta 3.700 €-koa aldi baterako egonaldietarako, Bizkaiko bigarren garestiena, gaur egun 150 egoitza inguru baitaude bertan.

Eta negozioaren onurek azaltzen dute zergatik den hain erakargarria adineko pertsonen zaintza kapitalismo lotsagabearentzat:

– Egoitzei buruzko azterlanean, LABek honako hau adierazi zuen 2019an: “Egoitza pribatizatu bakar batek ere ez du galerarik eman, eta batzuetan errentagarritasuna % 16tik gorakoa da”.

– Komunikabide espezializatuek diotenez, 20 eta 30 plaza bitarteko egoitza txiki baterako kalkulatutako errentagarritasuna, betiere autoenplegurako bada, fakturatutakoaren % 15 eta % 20 artean kalkulatzen da. Gainera, mantenu-kostuei buruzko datua ematen zuen: 2,5 €-3 €erabiltzaile eta egun bakoitzeko. 

– Domus Vik (herrialdeko operadore handienak) horrela animatzen zituen bere inbertitzaile posibleak 2017an: “Ohe publikoek kostu finkoak xurgatzeko aukera ematen dute, eta ohe pribatuek (guztizkoaren % 31), berriz, etekinak lortzeko aukera”. Izan ere, adierazi zuen (estatu mailan): “ez dago ohe pribatuentzako prezioen kontrolik”.

ZAINKETEN KALITATEA

Kontuan izan behar da itunpeko plazetan sartzen diren kasuen % 99 premia larriagatik sartzen direla, eta datu hori funtsezkoa da iraupen luzeko zainketen egungo egoera ulertzeko; izan ere, egoitza batean sartzea ez da aukera askeko egintza, premia hutsekoa baizik.

Eta, hala ere, ELAk jakinarazi zigun 2019an Gipuzkoan egoitzetako zuzeneko arreta 92 minutu/egunekoa zela; Araban, berriz, 88 minutu ziren, eta Bizkaian, 60minutu / egunean!!!

Eta OMEk 2022an ohartarazi zuen egoitzetan dauden adinekoen aurkako tratu txar instituzionalen prebalentzia handia, besteak beste, emakume langileen lan-egoera txarraren ondorioz, eta kudeaketa pribatuaren perbertsioaren beraren ondorioz, kontrol egokirik gabe.

Pribatizazio guztiek kalitate txarragoa ematen diote burututako zerbitzuari; izan ere, onura bat lortu nahi denean, baliabide materialak edo giza baliabideak murrizten dira, eta, gainera, lan-baldintza okerragoak. Arlo pribatuak zerbitzuaren kalitatea eta lan-eskubideak degradatzen ditu, enpresa-onurari lekua lagatzeko.

Eta, hala ere, erakundeetatik ez dago zainketen kalitatea kontrolatzeko borondaterik; ez dira funtsezko prozesuak neurtzen, hala nola: gaueko arreta-ratioa, elikadurarik gabeko egoiliarren ehunekoa, presio-ultzerak dituzten egoiliarren ehunekoa.

Hau da, gure kudeatzaileek zaintza pribatizatu dute eta beste alde batera begiratzen dute. Horren guztiaren ondorioz, sistema mugatua dago (behar dutenen zati txiki batengana iristen da), langileen osasunaren kontura, eta ez ditu bermatzen gure adinekoek behar dituzten zaintzak.

Eta arreta-eredu hori oso garestia da, eta, ezinbestean, iraupen luzeko zainketen arreta garestia izango da, baldin eta gehiegizko onurak eragiten baditu; izan ere, diru publikoaren zati handi bat ez da helburua zen horretara bideratzen. Eta “lankidetza publiko-pribatua” eufemismoa eta kontrol eraginkorrik eza horren beharrezko konplize bihurtzen dira.

Ez da oso maltzurra izan behar Euskal Oasian zerbait gertatzen dela pentsatzeko, Ahoztar Zelaieta ikerketa kazetariak egindako dokumentuetan jasotzen den bezala.

Politikaz hitz egitea diru publikoaren kudeaketaz hitz egitea da, eta inoiz ez da hain beharrezkoa izan norabidea aldatzea, egungo sistema gauza bera baita: “bizkorrentzako” negozioa, langileentzako pobrezia eta kalteberentzako sufrimendua.

Ziur gaude baliabideak badaudela, eta ziur gaude zainketa-sistema publiko bat sortzea posible dela, baina badakigu, halaber, gure egungo agintarien interesak beste bide batzuetatik doazela.

Joan den azaroaren 30ean gure jarrera feminista agerian jarri eta indartu genuen, eta grebari babesa eman genion, Zaintzaren Gizartea erantzun handi gisa ikusten dugulako. Eta bera borrokatzeko prest gaude, justizia sozial hutsa delako, Ongizatearen Estatua deritzoguna: osasun eta hezkuntza publikoak, soldata eta pentsio duinak eta iraupen luzeko zaintza-sistema publiko eta unibertsala.

Herritar gisa, gogoeta egiteko eskatzen dizugu, eta horren inguruan duzun jarrera zein den planteatzeko; pentsatzeko eta iritzia emateko; zein mundutan bizitzea gustatuko litzaizukeen definitzeko eta hori hobetzeko zer egin dezakezun planteatzeko.

Barakaldo 2023-12-18