Zainketak Hegoaldean: Geure buruari egiten ez dizkiogun galderak

Puntu eta jarrai

Gure lurralde-behatokietako datuetatik egindako hausnarketak

Gezurrik esaten ez duten zenbakiak eta, gainera, Hegoaldeko zainketen egoera dimentsionatzen laguntzen digutenak.

Araba, Bizkaia, Gipuzkoa eta Nafarroako behatoki sozialek joera bera erakusten digute: azkar zahartzen gara. Grafikoek gora egiten dute ezinbestean, eta gu, gaur zaintza-ereduari buruz eztabaidatzen ari garenok, bihar izango gara horien beharra izango dugunak.

Baina bada galdera bat behatoki horiek egiten ez dutena: eraikitzen ari al gara guretzat nahiko genukeen zainketa-eredua? Galdera izugarri politikoa da, zaintzari lotutako esperientzia pertsonalak/familiarrak oso esperientzia politikoak baitira.

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarrek zaintzarako eta babeserako dugun eskubide subjektiboa (Gizarte Zerbitzuen Legean aitortutako eskubidea) onartu zenetik 17 urte igaro diren arren, oraindik ez dugu erreferentzia publiko argirik zainketei dagokienez, adibidez, OSAKIDETZA dugu osasunari dagokionez.

Kontua da zaintzak modu eskasean, sexistan eta merkantilean konpontzen direla; pertsonak beren bizilekuagatik diskriminatzen dira zaintzak ebazterakoan; eta, batez ere, arazo pertsonal/familiartzat hartzen dira.

Baliteke ikusi nahi ez dugun errealitatea izatea, baina…

EAEko etxekoen unitateetako zaintza-kargak gora egiten du mendekotasuna duten pertsonen kopuruak gora egin duelako etengabe, eta kolektibo horri arreta emateko lanak 65 eta 74 urte bitarteko adineko pertsonek hartzen dituzte beren gain, batez ere emakumeek.

Ildo beretik, mendetasuna duten pertsonak zaintzeko aparteko gastuak dituzten EAEko etxekoen unitateek zifra errekorrak dituzte Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan: 80.089 dira jada; bi urte eskasetan % 9,7 igo dira, Eusko Jaurlaritzaren gizarte-premiei buruzko txostenaren arabera.

Aldi berean, behera egin du gizarte-zerbitzu publikoen eskaerak, eta arreta pribatua edo partikularra (familiakoa) finkatu egin da zaintza-arazoak konpontzeko bide gisa.

Sar gaitezen oraingo egoitza batean. Ospitaleratzen diren pertsonen % 90 ez dira jada bizitzera etortzen; gaixorik etortzen dira. Etengabeko osasun-arreta, medikazio konplexua eta etengabeko jarraipen medikoa behar dituzte. Ez dira egoiliarrak: pazienteak dira. Hala ere, ez daude ospitaleetan. “Gizarte-zerbitzu” gisa kudeatutako zentroetan daude, eta enpresa pribatuek osasun-sistema publikoak artatu nahi ez duena zaintzeagatik kobratzen dute.

Zergatik ez daude gaixoak Osakidetzan? Zergatik asmatu dugu “soziosanitario” kontzeptua benetan sanitarioa den zerbait deskribatzeko?

Zainketen kudeaketari buruzko galdera deserosoak

Zainketa-zerbitzuen hedapena pribatizazioen gainean egin da (azken hamarkadan 280 zentro ireki dira, 80 bakarrik titulartasun publikokoak, baina horrek ez du esan nahi modu publikoan kudeatzen direnik).

Plazen % 28 bakarrik da titulartasun publikokoa, nahiz eta kudeaketa publikoa % 17,5era baino ez iritsi (titulartasun eta kudeaketa publikoko zentroetako langileen % 28,7 azpikontratatuak dira). Gainera, plazen % 60an irabazi-asmoa dago. Irabazi-asmoa duten egoitzak nagusi dira EAEko adinekoen arretan. Zainketekin negozioa egiten da.

Gainera, pribatizazio handienak laguntza-premiak txikiagoak ziren kasuetan gertatu dira; aitzitik, laguntza-premiak handitzen direnean eta hornikuntzatik lortu beharreko onura lausotzen denean, sektore publikoa arduratzen da.

Horrek guztiak ondorioak ditu oso feminizatua eta prekarizatua dagoen sektore bateko lan-baldintzetan.

Eta galdera da: itundutako ereduak nori egiten dio mesede? Itunpeko egoitzek paradoxa bat dute: inbertsioa publikoak egiten du, baina kudeaketa eta onurak pribatuak dira. Herritarrek bi aldiz ordaintzen dute: azpiegiturak eraikitzeko zergekin eta plazak lortzeko familiaren ekarpenekin. Eraginkorra al da eredu hori? Etikoa al da gure adinekoen zaintzak enpresa-marjinak sortzea? Zein beste sektorek funtzionatzen dute horrela?

“Ahal dudan bitartean, etxean” tranpa

Adinekoei non zahartu nahi duten galdetzen diegunean, erantzuna aho batekoa da: “etxean, ahal duen bitartean”. Ulergarria da, baina baita egungo bizitegi-ereduaren porrotaren adierazgarri ere. Egoitzetatik ihes egiten dugu txarrak direlako edo alternatiba desiragarriak sortzen jakin ez dugulako? Etxe-egoitza aukera bitarra bakarrik dago, edo pentsa genezake zaintzeko eta zainduak izateko beste modu batzuk daudela?

Ezkutuko kostua familientzat

Gaur, zaintzeak pobretu egiten du. Familiak ahuldu egiten dira, emakumeek lana utzi edo murriztu egiten dute, bizitza osoko aurrezkiak egoitza-hilekoetan lurruntzen dira. Zainketek zigortu egiten dute, eta ordaintzen den zerbitzu publiko bakarrenetakoa da; kostu ekonomiko handia du, eta hori ere desberdina da bizi den lekuaren arabera. Familiek zainketa-premiak dituztenean bilatu behar dute bizitza; ahal dutenek egiten dute, besteek itxaron-zerrendetan itxaroten dute. Jasangarria al da familiak beren adinekoak zaintzeko hondatzen dituen eredu bat? Zein gizarte motak ahalbidetzen du zaintza jende gutxiren eskura dagoen luxua izatea?

Euskararen gaia

Zentro askotan, gure adinekoak ezin dira beren ama-hizkuntzan artatu. Bizitza osoan euskaraz bizi izan ziren pertsonek gaztelaniaz komunikatzen eman behar dituzte azken urteak. Onargarria al da hau? Gizarte gisa, zer diozu norberaren hizkuntzan zahartzeko eskubidea bermatzen ez dugula?

Beharrei ematen zaien erantzun publikoa desberdina da lurralde historiko bakoitzean, eta, beraz, bizilekuagatik diskriminatzen duen sistema bat dugu

EAEn, aldundi bakoitzak irizpide desberdinekin kudeatzen ditu zainketak. Arabako pertsona batek ez du Gipuzkoako beste baten eskubide bera. Nafarroan, bere foru berezitasunarekin, bere eredu propioa garatzen du Estatuaren esparruan. Ba al du zentzurik zatiketa horrek? Zergatik onartzen dugu posta-kodeak zehaztea jasoko ditugun zainketen kalitatea?

Etorkizunari buruzko galdera

Gu garenean zainketak behar ditugunak, zein eredu aurkitu nahi dugu? Non gure ongizatea enpresen balantzeen menpe dagoen? Non aukeratu behar dute gure alabek gu zaintzea eta lan egitea? Non jarraitzen du zaintzak emakumeen bizkar gainean? Non zehazten du gure posta-kodeak jasotzen dugun arretaren kalitatea? Edo nahiago al dugu zaintzak herritarren eskubidetzat hartuko dituen eredu bat, kudeaketa gardena eta publikoa izango duena, gure hizkuntzan eta kulturan zahartu ahal izango dena?

Egiteko dagoen hausnarketa

Kontua ez da behin betiko erantzunak izatea, galdera zuzenak egitea baizik. Gizarte-behatokiek datu demografikoak ematen dizkigute, baina nork galdetzen digu zer gizarte-eredu izan nahi dugun?

Zainketen antolaketa, orain ezagutzen dugun moduan, ez da jasangarria. Gurea gero eta gizarte zaharragoa da, zaintza-beharrak gero eta handiagoak dira eta are zaharragoak izango dira.

Benetan erabaki politikoak direnak saihestezintzat onartzen jarraituko al dugu? Zaintza negozio eta zahartzaroa zama bihurtzen dituen eredu bat naturalizatu behar al dugu? Edo heldu da garaia gogoeta serioski egiteko zer zaintza mota nahi, merezi eta eraiki nahi dugun?

Izan ere, azkenean, zaintzak ez dira politika sektoriala soilik. Gizarte baten ispilua dira. Eta gaur ikusten dugun islak pentsarazi egin beharko liguke.

Erantzunak ez daude behatokietan. Gugan daude.