Puntu eta jarrai

Azken urteotan, normalizazio kezkagarri baten lekuko izan gara Espainiako Estatuaren eta Euskal Herriko politikan: gezurra gobernatzeko tresna bihurtzea, publikoaren pribatizazio sistematikoa proiektu ideologiko gisa eta hauteskundeetan ondoriorik ez duela dirudien ustelkeria. Joera hori ez da berria, ezta unean unekoa ere; aitzitik, 1978ko itunaren ondoren benetako haustura demokratikorik ez egotearen ondorio zuzena da.

Kezkagarriena ez da gertakari horiek ematea bakarrik, baizik eta hauteslegoaren zati handi batek joko politikoaren ezinbesteko osagaitzat hartzea.

Engainu sistematikoa estrategia gisa

PPk pentsioen arloan zabaldutako gezurrak politika egiteko modu jakin baten adibide bilakatu dira. Bete gabeko promesak, datu manipulatuek eta hauteskunde hitzordu bakoitzaren ondoren desagertzen diren konpromisoek markatutako jarduna. Rajoyren gobernuen garaian, pentsio gehienek erosteko ahalmena galdu zuten modu sistematikoan, inoiz iritsi ez ziren edo pentsiodunen egoera okertu zuten erreformak iragartzen ziren bitartean.

Funtsezko zerbitzu publikoen pribatizazioa, osasungintza, hezkuntza edo pentsioak, ez da aukera ideologiko hutsa: espoliazio modu bat da. Sektore pribatuari ematen zaion zerbitzu publiko bakoitza herritarrengandik kentzen den eskubide bat da, baliabide gutxien dituztenentzat ixten den ate bat. Eta pribatizazio hori arduragabekeriarekin batera datorrenean, hala nola EH Bilduk Euskadin salatutako iraungitako txertoen kasuan, egoera onartezina bihurtzen da.

Zikintzen ez duen ustelkeria

Ustelkeria eskandaluak, hainbat kasutan seinalatutako lotura ilunak eta urte luzez luzatzen diren ikerketa judizialak… eta, hala ere, hautestontziek ahazten dutela dirudi. Nola da posible herritarrek fakturarik ez pasatzea behin eta berriz ondasun publikoarekiko mespretxua eta guztion ongizatearekiko axolagabekeria erakutsi dutenei?

Paradoxa mingarri bat dago: alderdi batzuek lotsarik gabe erakusten dituzte beren lotura ilunak eta gezur lotsagabeak, eta beste batzuek ikasgaia ikasi eta eredua arrakastaz erreplikatzen dute. Aldea ez dago etikan, kontakizuna kudeatzeko gaitasunean baizik. Ayusoren eredua, esaterako, aztertu eta erreplikatu da: pribatizazio oldarkorra, etengabeko konfrontazioa eta jardun zalantzagarrien normalizazioa. Baina ez da bakarra. EAJ ere antzeko estrategiak aplikatzeagatik seinalatua izan da, nahiz eta zarata mediatiko txikiagoarekin.

PP, EAJ eta izaera kontserbadoreko beste indarren, hala nola Convergència ohia (Junts), arteko antzekotasunak agerikoak dira: interes pribatuak publikoen gainetik jartzen dituen proiektu neoliberala, ustelkeria errazten duen kudeaketa opakoa eta audientziaren arabera moldatzen den diskurtsoa, oinarri ideologikoa bere horretan mantenduta. Eta ezin dugu ahaztu PSOE/PSE ere ez dagoela erantzukizunetik kanpo arlo publikoaren gainbehera honetan.

Hedabide-altabozien boterea

Zigorgabetasun sistema hau betikotzeko, ezinbestekoa da mezuak zabaltzen, erantzukizunak lausotzen eta aldeko kontakizunak eraikitzen dituzten aparatu mediatikoak izatea. PPk Estatuko hedabide kobazulo osoa du: tertuliak, editorialak eta irrati zein telebista saioak, etengabe bere leloak errepikatu eta eskandaluak zuritzen dituztenak.

EAJk, bere aldetik, komunikazio-makineria propioa dauka, askotan modu kritikoan “EITBatzoki” deitua, euskal esparruan antzeko funtzioak betetzen dituena: diskurtso ofiziala hedatzea, kritikak gutxitzea eta askotan errealitatearekin bat ez datorren kudeaketa eraginkorraren irudia eraikitzea.

Hedabide-ekosistema hauek ez dira neutralak: eztabaida kritikoa eta kontu-ematea zailtzen dituzten babes-hesi gisa jarduten dute. Hedabideak botere politikoaren zerbitzura jartzen direnean, demokrazia ahuldu egiten da, eta herritarrek iritzia askatasunez eta zorroztasunez osatzeko ezinbesteko tresnak galtzen dituzte.

Itunen eta erreformen ispilu faltsua

“Osasun-itunak” edo “hobekuntza-konpromisoak” deiturikoak benetako aldaketarako borondate falta estaltzen duten ke-laino bihurtu dira. Osakidetza, beste hainbat zerbitzu publikoren antzera, inoiz iristen ez den egiturazko erreforma baten zain dago, osasun pribatuarekiko itunak ugaritzen diren bitartean eta sistema sostengatzen duten langileen lan-prekaritatea betikotzen den bitartean.

Eskuinak, bere aldaera eta geografia guztietan, PP, EAJ, Convergència ohia eta haren ondorengoak (Junts), proiektu thatcheriar bera partekatzen du: Ongizate Estatuaren desegitea, oinarrizko eskubideen merkantilizazioa eta elite ekonomikoen interesen babesa. Desberdintasunak estetikoak dira; funtsa, bera.

Alternatibak eraikitzeko garaia

Egoera honen aurrean, premiazkoa da benetako alternatibak aldarrikatu eta eraikitzea. Pentsio publikoek ezin dute hauteskunde-moneta izaten jarraitu, ezta sistemaren jasangarritasunaren beldur interesatuaren biktima ere. Blindatu, berrbalorizatu eta eskubide ukaezin gisa bermatu behar dira.

Euskal Herrian, gainera, garaia da pentsio-sistema publiko propio baten sorrera seriotasunez aztertzeko, EAE eta Nafarroa barne hartuko dituena, Ongizate Estatuaren funtsezko zutabe honen kudeaketa gardena, eraginkorra eta solidarioa bermatzeko. Ez da eskubideak zatitzearen kontua, hurbiltasunetik, erantzukizun instituzionaletik eta lurraldeen arteko elkartasunetik bermatzearena baizik.

Zigorgabetasunaren politika herritarrek onartzen dutelako baino ez da funtzionatzen. Garaia da memoriak propagandak baino indar handiagoa izateko, exijentzia etikoa etsipenaren gainetik jartzeko eta publikoaren defentsa berriro erdigunean kokatzeko. Izan ere, gezurrak esateak, lapurtzeak eta pribatizatzeak kosturik ez dutenean, denok galtzen dugu.