Zorionak, eta hurrengo urtera arte

1. Atala

Duintasuna, bulegotik kalkulatuta

Komeni da orrialde hauetan jada gogoratu dugun esaldi batekin hastea, edozein txostenek baino gehiago azaltzen baitu. 2017ko ekainean, Eusko Jaurlaritzako sailburu batek irrati publiko batean azaldu zuen hilean 600 eurorekin duintasunez bizi zitekeela. Berak 7.300 euro pasatxo kobratzen zituen orduan.

Ez zen hanka-sartze bat izan. Definizio bat izan zen. Eta definizioek ondorio administratiboak dituzte: besteen bizitza duina bulego batetik finkatzen denean, gainerako guztia berez dator. Pentsioei dotorezia teknikoz eusten zaie, zerbitzuak aurrekontu-zuhurtziaz murrizten dira eta itxaronaldia kudeaketa-datu bihurtzen da.

Hortik atera zen urteko %0,25eko errebalorizazio hura, bere grazia matematikoagatik ospetsua, zeinak urtetan pentsioak igo baitzituen, justu-justu, igotzen ez zirela esan ezin izateko adina. Hura ez zen Estatuko Aldizkari Ofizialean amaitu, kalean baizik. Gaur egun, pentsioak KPIarekin errebalorizatzen dira, eta hori aurrerapauso eztabaidaezina da eta, aldi berean, kreditu-sistema bitxi bat: aurten erosketa, argia edo egoitza garestitzen duena pentsiodunak aurreratzen du bere poltsikotik, eta hurrengo urteko urtarrilean konpentsatzen zaio. Interesik gabe, jakina.

📄 Esaldi horri buruz idatzi genuen bere garaian: La vida digna, según quien cobra 7.000

2. Atala

Haiek, batez ere haiek

Auziaren alderik deserosoenak emakume-izena du. Emakumeen pentsioak, herrialde honetan, gizonezkoenak baino nabarmen apalagoak dira, eta horietako askok adjektibo atseginik onartzen ez duten kopuruetan dabiltza.

Ez da gutxiago lan egin zutelako. Beren lana inongo nominatan jasota ez zegoelako baizik. Lehen semearekin utzi zuten enplegua, edo ama gaixotu zenean; etxean josi zuten, senarraren denda atenditu zuten, atariak garbitu zituzten orduka, aitona-amonak zaindu zituzten azken egunera arte. Hamarkadetan eutsi zioten, doan, inongo gobernuk eraikitzeko lanik hartu ez zuen zaintza-sistemari. Berrogei urte geroago, ekarpen hori kotizazio-hutsune gisa ageri da haien espedientean.

Milaka lagunek pentsio baxuenak gutxieneko soldatarekin parekatzeko herri-ekimen bat eraman zutenean Eusko Legebiltzarrera —hau da, haienak—, gehiengoak erabaki zuen hark ez zuela izapidetzea ere merezi. Ez eztabaidarik, ez osoko bilkurarik, ez botorik. Kaxoira, burokrazia asebeteen aurpegirik gabeko adeitasun horrekin.

3. Atala

Nondik ateratzen da irabazia

Kontratazio-pleguetan gutxitan agertzen den galdera bat dago: enpresa batek egoitza bat diru publikoarekin kudeatzen duenean, nondik ateratzen da, zehazki, bere irabazia?

Erantzunak ez du aldaera askorik onartzen. Sartzen den dirua dena da, eta, beraz, irabazia nonbaitetik atera behar da: langile gutxiago, soldata apalagoak, kontratu prekarioagoak eta kronometratutako minutuak pertsona bat altxatzeko, garbitzeko eta jaten emateko. Irabazia zaintza-denboratik eta zaintzen duenaren soldatatik ateratzen da. Ez dago balantzean ezkutatutako hirugarren aukerarik.

Osasungintzan mekanismoa bera da, beste apaingarri batzuekin. Itunpeko klinikara egindako deribazio bakoitza, kanporatutako zerbitzu bakoitza, ospitale publikoan hustutzen den espezialitate bakoitza guztion dirua da, ateratzen dena eta itzultzen ez dena. Bitartean, itxaron-zerrenda luzatzen da, harik eta ordain dezakeenak itxaroteari uzten dion eta ezin duenak etsitzen duen arte. Emaitza ez da sistemaren matxura bat: aurreikusitako moduan funtzionatzen duen sistema bera da.

Gainera, hemen ez dago merkaturik posible. Ohe bat, sendaketa bat edo mediku bat behar duena ez da bezero bat: ezin du konparatu, ez negoziatu, ez merkealdien zain egon, ez beste denda batera joan. Ezin bazter daitekeen behar bat ez litzateke inoiz negozio izan behar. Ikasgai hori herrialde honetako egoitzek eman zuten pandemian, eta ez dirudi adibideak fruiturik eman duenik.

4. Atala

Igogailurik gabeko hirugarren bat

Inongo erregistrotan agertzen ez den itxialdi-modu bat dago, eta herrialde honetako edozein alde zaharretan aurki daiteke: igogailurik gabeko hirugarren bat. Gure herriak eta gure langile-auzoak bizilagunek hogeita hamar urte zituztenean eta eskailerak binaka igotzen zituztenean eraiki ziren. Berrogeita hamar urte geroago, eskailera horiek berek erabakitzen dute astean zenbat aldiz ateratzen den norbait etxetik, azokara joaten jarraitzen duen eta adiskiderik gordetzen duen. Inork ez du inor giltzapetu, baina ondorioa bereizezina da.

Irtenbide teknikoa aspalditik ezagutzen da eta ez du misteriorik: igogailuak eraikin zaharretan, laguntza errealak komunak eta etxebizitzak egokitzeko eta, batez ere, tutoretzapeko etxebizitzak herrietan eta auzoetan. Etxebizitza egokituak, laguntzarekin, non adineko pertsona batek bere autonomia gordetzen duen, garaia baino lehen egoitza batean sartu beharrik gabe eta bere kaletik alde egin gabe.

Ondoren datorren guztia baino merkeagoak dira, egoitzan sartzea atzeratzen dute eta norberaren ingurunean zahartzea ahalbidetzen dute. Horregatik agertzen dira ia hauteskunde-programa guztietan. Eta horregatik, agintaldia beteta, orubea aurreko kanpainak utzi zuen egoera berean egon ohi da.

5. Atala

Gutun bera, zigilu desberdinarekin

Aipagarria da fenomenoak ez duela inongo muga administratiborik errespetatzen. Gasteizen eta Iruñean alderdi desberdinek gobernatzen dute, eskumen desberdinekin eta osasun-zerbitzu desberdinekin, Osakidetza eta Osasunbidea. Eta, hala ere, Bizkaian, Araban, Gipuzkoan eta Nafarroan espezialistarako itxaronaldi berak errepikatzen dira, arratsaldez arretarik gabeko anbulatorio berak, herri txikietatik kilometro berak eta egoitza-plaza baterako zerrenda bera.

Bidasoan ere ez da gelditzen. Iparraldean, Lapurditik Zuberoara, adinekoek gutun bera bidaltzen dute beste zigilu batekin. Nafarroa Behereko eta Zuberoako haranetan, erretiratu eta ordezkatzen ez diren medikuak, urruntzen diren zerbitzuak, egoitza garestiak, lanera urrutira joan behar izan zuten seme-alabak. Lapurdiko kostaldean, bizitza osoa bertan daramatenak beren auzoetatik kanporatzen dituen etxebizitzaren prezioa. Beste Estatu bat, beste lege batzuk, beste hizkuntza administratibo bat eta arazo berberak.

6. Atala

Urtean egun bat

Urriaren 1 honetan, urtero bezala, erakundeen adierazpenak izango dira gure adinekoen balioari buruz. Hainbat herritan eta hiritan, berriz, adinekoak kalean egongo dira pentsio nahikoak, osasungintza publikoa, zaintzak eta etxebizitza egokitua aldarrikatzen. Hau da, adierazpen horiek bermatutzat ematen duten hori bera aldarrikatzen.

Mahai gainean uzten duten galdera ez zaio ile urdina duenari bakarrik zuzentzen. Noizbait zahartzea pentsatzen duen edonori zuzentzen zaio; hau da, oker ez bagaude, biztanleria osoari. Gaur murrizten, pribatizatzen edo eztabaidarik gabe artxibatzen dena da, hain zuzen, hor egongo dena —edo egongo ez dena— bakoitzari txanda iristen zaionean.

Zorionak, beraz. Eta hurrengo urtera arte.